Nhà xưởng xây dựng trái phép ở An Khánh (Hà Nội), nếu xảy ra sự cố ai chịu trách nhiệm?

Hàng loạt nhà xưởng tại xã An Khánh (Hà Nội) mọc trên đất nông nghiệp, sát hành lang thoát lũ sông Đáy, thậm chí nằm dưới đường dây điện cao thế, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, cháy, nổ. Trách nhiệm quản lý của chính quyền địa phương được xác định ra sao?

Chủ nhà xưởng và doanh nghiệp thuê mặt bằng sẽ bị xử lý thế nào nếu xảy ra sự cố cháy nổ? Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) về vấn đề này.

ls-1.jpg
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội).

Thưa Luật sư, nhà xưởng xây trên đất nông nghiệp, có dấu hiệu vi phạm hành lang thoát lũ và hành lang an toàn lưới điện tại xã An Khánh (Hà Nội) đặt ra vấn đề gì về trách nhiệm quản lý của chính quyền địa phương?

Đây là vấn đề cần xem xét nghiêm túc về hiệu quả thực thi trách nhiệm quản lý Nhà nước tại địa phương. Tuy nhiên, kết luận chính quyền có hoàn thành chức trách hay không phải căn cứ hồ sơ quản lý đất đai, trật tự xây dựng và quá trình kiểm tra, xử lý từng công trình.

Khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai năm 2024 quy định việc chuyển mục đích sử dụng đất phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Vì vậy, tự ý chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp để xây nhà xưởng khi chưa được phép có dấu hiệu vi phạm, có thể bị xử lý theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP. Tùy mức độ, chủ thể vi phạm có thể bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất.

Đối với công trình nằm trong khu vực bãi sông, hành lang thoát lũ, việc xây dựng phải tuân thủ Luật Đê điều và quy định về phòng, chống lũ, bảo đảm không ảnh hưởng dòng chảy, khả năng thoát lũ và an toàn công trình đê điều.

baotintuc_tr_20261016-103518.jpg
baotintuc_tr_20261016-104945.jpg
Nhiều nhà xưởng được xây dựng và đưa vào hoạt động ngay bên dưới đường dây điện cao thế.

Đối với công trình trong hành lang an toàn đường dây điện cao thế, cần xác định cấp điện áp và phạm vi hành lang. Khoản 8 Điều 68 Luật Điện lực năm 2024 không cho phép công trình có người sinh sống, làm việc trong hành lang đường dây trên không từ 500kV trở lên, trừ công trình chuyên ngành phục vụ vận hành lưới điện.

Điều 22 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 quy định nhiệm vụ của UBND cấp xã trong quản lý nhà nước trên địa bàn, gồm đất đai, xây dựng. Chính quyền phải chủ động kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn và phối hợp xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Nếu nhà xưởng quy mô lớn hoạt động công khai trong thời gian dài, nhưng không được kiểm tra, xử lý kịp thời, cần làm rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước và dấu hiệu buông lỏng quản lý hoặc thiếu trách nhiệm công vụ.

baotintuc_tr_dji-0292.jpg
1113.jpg
baotintuc_tr_dji-0311.jpg
Hình ảnh nhà xưởng mọc trên đất nông nghiệp nhìn từ trên cao tại khu vực ven sông Đáy tại xã An Khánh.

Vậy, những doanh nghiệp thuê nhà xưởng xây dựng trái phép để sản xuất, kinh doanh có thể đối mặt với những rủi ro pháp lý nào, thưa Luật sư?

Doanh nghiệp chỉ là bên thuê, không trực tiếp đầu tư xây dựng công trình, không đồng nghĩa được miễn trừ mọi trách nhiệm pháp lý.

Nếu nhà xưởng xây trên đất nông nghiệp chưa được phép chuyển mục đích, khi cơ quan chức năng yêu cầu khôi phục hiện trạng, doanh nghiệp thuê có thể phải ngừng hoạt động, di chuyển máy móc, hàng hóa, nguyên vật liệu và người lao động. Hệ quả là gián đoạn sản xuất, phát sinh chi phí di dời, lưu kho và thiệt hại doanh thu.

Điều 23 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 quy định trách nhiệm bảo đảm an toàn phòng cháy đối với cơ sở và tổ chức hoạt động tại đó. Doanh nghiệp thuê không thể viện lý do nhà xưởng thuộc sở hữu bên cho thuê để từ chối trách nhiệm an toàn trong sản xuất, kinh doanh.

Các bên phát sinh tranh chấp hợp đồng thuê, nếu công trình không đủ điều kiện pháp lý, bị yêu cầu dừng hoạt động hoặc tháo dỡ, bên thuê có thể yêu cầu chấm dứt hợp đồng, hoàn trả tiền thuê, tiền đặt cọc và bồi thường nếu có căn cứ. Hợp đồng vô hiệu hay không phải căn cứ điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự; không phải mọi hợp đồng thuê nhà xưởng trái phép đều đương nhiên vô hiệu.

Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp cần kiểm tra giấy chứng nhận và mục đích sử dụng đất, hồ sơ xây dựng, giấy phép nếu thuộc diện phải có, hồ sơ phòng cháy, chữa cháy và tài liệu liên quan hành lang bảo vệ công trình điện lực, đê điều. Không nên mặc nhiên coi công trình hợp pháp chỉ vì đã hoàn thiện, đang hoạt động.

Theo Luật sư, việc chủ nhà xưởng xây dựng công trình trên đất nông nghiệp rồi đưa vào khai thác, cho thuê mặt bằng có thể bị xử lý ra sao?

Theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, bổ sung, tùy loại đất, diện tích, vị trí, chủ thể có thể bị phạt tiền, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp và khôi phục tình trạng ban đầu. Tiếp tục vi phạm sau khi bị xử phạt còn có thể bị xem xét thu hồi đất theo khoản 1 Điều 81 Luật Đất đai năm 2024.

Về trật tự xây dựng, chủ đầu tư có thể bị xử lý nếu công trình không đáp ứng điều kiện về quy hoạch, giấy phép xây dựng hoặc yêu cầu pháp lý liên quan. Tùy mức độ, cơ quan chức năng có thể buộc tháo dỡ công trình vi phạm hoặc đình chỉ hoạt động theo quy định.

Nếu hoạt động cho thuê thuộc phạm vi Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, chủ thể kinh doanh phải đáp ứng điều kiện đối với công trình xây dựng có sẵn được đưa vào kinh doanh theo Điều 14. Cần phân biệt hoạt động kinh doanh bất động sản với cá nhân cho thuê tài sản đơn lẻ; không phải mọi giao dịch cho thuê mặt bằng đều áp dụng các điều kiện này.

Trong trường hợp cụ thể, trách nhiệm dân sự, thậm chí hình sự có thể được đặt ra nếu hành vi vi phạm đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, cho thuê nhà xưởng xây dựng trái phép tự thân không đương nhiên cấu thành tội phạm; cần xác định hành vi, lỗi, hậu quả và điều kiện truy cứu.

Nếu xảy ra cháy nổ hoặc sự cố nguy hiểm tại những nhà xưởng này, trách nhiệm đối với thiệt hại về người và tài sản sẽ được xác định ra sao, thưa Luật sư?

Theo Điều 584 và Điều 605 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hành vi gây thiệt hại phải bồi thường; chủ sở hữu, người chiếm hữu hoặc người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dựng cũng phải chịu trách nhiệm đối với thiệt hại do công trình gây ra trong trường hợp luật định.

Nếu cháy nổ xuất phát từ công trình không bảo đảm kết cấu, hệ thống điện lắp đặt không đúng quy chuẩn hoặc khiếm khuyết thuộc trách nhiệm quản lý, bảo trì của chủ nhà xưởng, chủ sở hữu, người quản lý có thể phải bồi thường.

Ngược lại, nếu sự cố xuất phát từ hoạt động sản xuất, bố trí máy móc, sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, lưu trữ hóa chất hoặc vận hành thiết bị không an toàn của doanh nghiệp thuê thì doanh nghiệp và cá nhân có lỗi cũng có thể phải chịu trách nhiệm tương ứng.

Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Nếu thiệt hại phát sinh từ máy móc, thiết bị do doanh nghiệp thuê trực tiếp quản lý, vận hành, trách nhiệm có thể thuộc chủ thể chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm đó. Nếu nhiều bên cùng có lỗi thì có thể phải liên đới bồi thường theo Điều 587 Bộ luật này.

Về trách nhiệm hình sự, nếu điều tra xác định cá nhân vi phạm quy định phòng cháy, chữa cháy và hành vi có quan hệ nhân quả với hậu quả cháy, nổ thì có thể bị truy cứu theo Điều 313 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Không phải cứ xảy ra cháy, nổ là đương nhiên có người chịu trách nhiệm hình sự. Cơ quan điều tra phải xác định rõ hành vi, nghĩa vụ bảo đảm an toàn, lỗi, hậu quả và dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Xin trân trọng cảm ơn Luật sư!

Hoàng Bằng/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Xóa bỏ định kiến giới, không im lặng trước bạo lực gia đình

Xóa bỏ định kiến giới, không im lặng trước bạo lực gia đình

Ngày 16/11, tại phường Đồng Hới, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Quảng Trị tổ chức chương trình truyền thông “Phụ nữ Quảng Trị chung tay phòng, chống bạo lực gia đình – Thúc đẩy an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái”, hưởng ứng Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2026.

Di sản văn hóa thế giới của Việt Nam qua con tem bưu chính

Di sản văn hóa thế giới của Việt Nam qua con tem bưu chính

Sáng 16/11, tại Trường Tiểu học Trung Hòa (phường Yên Hòa, thành phố Hà Nội), Hội đồng Đội Trung ương tổ chức Lễ phát động Cuộc thi sưu tập và tìm hiểu tem bưu chính năm 2027 với chủ đề “Di sản văn hóa thế giới của Việt Nam qua con tem bưu chính”.