Để hiểu rõ hơn cách ông làm gương trong sản xuất, vận động đồng bào phát triển kinh tế và chấp hành các quy định của pháp luật, phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trò chuyện với ông Y Hồng:
Thưa ông, điều gì khiến ông lựa chọn đồng hành với bà con trồng cây xáo tam phân, mở thêm hướng sinh kế cho bà con bà con Ê Đê?
Sau nhiều năm làm trưởng thôn, tôi tiếp tục đồng hành với bà con Suối Sim trong phát triển sản xuất. Từ năm 2024, tôi tham gia liên kết với hợp tác xã để trồng, bảo tồn cây xáo tam phân và vận động bà con tìm hiểu mô hình. Khu vực này trước đây thuộc xã Ninh Tây, nay thuộc xã Tây Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa.
Người dân ở Suối Sim trước đây chủ yếu trồng mì, mía. Bà con quen với những cây trồng này, nhưng muốn phát triển kinh tế thì cần tìm hiểu thêm mô hình phù hợp với đất đai và khả năng chăm sóc của từng gia đình. Khi hợp tác xã đưa cây xáo tam phân vào trồng, bảo tồn từ năm 2024, tôi thấy đây là một hướng có thể cùng bà con tìm hiểu, thử nghiệm.
Điều khiến người dân quan tâm là hợp tác xã cung cấp cây giống, hướng dẫn chăm sóc và tổ chức thu mua nguyên liệu. Bà con có thêm người đồng hành trong sản xuất, giảm bớt lo lắng về giống và nơi tiêu thụ. Tuy nhiên, cây trồng mới cần có thời gian để đánh giá, nên chúng tôi bắt đầu từ những hộ tham gia trồng, chăm sóc, theo dõi khả năng thích nghi rồi mới tính chuyện mở rộng.
Tôi đã gắn bó với công việc ở thôn nhiều năm, hiểu bà con cần nhìn thấy việc làm cụ thể mới yên tâm làm theo. Bản thân mình phải tham gia, tìm hiểu cách trồng và trao đổi những điều đã biết. Khi người dân có thắc mắc, mình cùng hợp tác xã giải thích rõ, giúp bà con hiểu công việc trước khi quyết định.
Tôi mong cây dược liệu tạo thêm nguồn thu, giúp các gia đình chủ động hơn trong phát triển kinh tế. Việc liên kết cũng hướng đến giữ gìn cây xáo tam phân tại địa phương, để nguồn nguyên liệu được phát triển bằng hoạt động trồng, chăm sóc có tổ chức.
Để mô hình mang lại hiệu quả kinh tế, người dân cần thay đổi cách trồng và chăm sóc như thế nào, thưa ông?
Trước hết, bà con phải hiểu yêu cầu của cây dược liệu. Khi nhận giống, người trồng cần làm theo hướng dẫn, theo dõi cây và trao đổi với hợp tác xã nếu có vấn đề phát sinh. Mình không nên nghĩ rằng được hỗ trợ giống, có người thu mua thì có thể chăm sóc tùy ý. Chất lượng nguyên liệu còn phụ thuộc vào quá trình sản xuất của từng hộ.
Qua thời gian trồng, chúng tôi nhận thấy cây có khả năng thích nghi với điều kiện đất tại đây, kể cả những khu vực đất khô, có sỏi đá. Tuy nhiên, người dân vẫn phải chăm sóc và quan sát thực tế. Mỗi diện tích có điều kiện khác nhau, nên việc mở rộng cần dựa trên kết quả đã làm được.
Trong chăm sóc, mô hình chú trọng sử dụng chất hữu cơ. Bà con có thể tận dụng rơm, vật liệu thực vật mục để ủ thành phân, thực hiện theo hướng dẫn của đơn vị liên kết. Người trồng cần giữ đúng yêu cầu của vùng nguyên liệu, tránh tự ý sử dụng đầu vào làm ảnh hưởng chất lượng cây.
Một thay đổi nữa là bà con phải gắn việc trồng với nhu cầu thu mua. Trước đây, nhiều gia đình chủ yếu tính chuyện sản xuất trên phần đất của mình. Khi liên kết, người dân cần trao đổi về giống, cách chăm sóc, thu hoạch và giao nguyên liệu. Các hộ cùng thực hiện yêu cầu thì hợp tác xã mới thuận lợi tổ chức thu gom.
Theo tôi, muốn giúp bà con vươn lên, mô hình phải phù hợp với sức lao động và điều kiện từng gia đình. Những hộ làm trước cần chia sẻ kinh nghiệm, còn người mới tham gia phải được hướng dẫn. Chúng tôi mong việc phát triển cây dược liệu giúp người dân có thêm lựa chọn sinh kế, từng bước cải thiện đời sống.
Theo ông việc liên kết với hợp tác xã đã mở ra cơ hội tiêu thụ ra sao và ông mong muốn điều gì để bà con phát triển lâu dài?
Điều bà con quan tâm nhất là trồng rồi bán cho ai. Với mô hình này, hợp tác xã đầu tư cây giống và tổ chức thu mua nguyên liệu. Người dân tập trung chăm sóc, thực hiện yêu cầu sản xuất; hợp tác xã đảm nhận việc thu gom, phát triển sản phẩm và tìm thị trường.
Theo thông tin tôi nắm được, sản phẩm đã được giới thiệu, tiêu thụ tại TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và Đắk Lắk. Chúng tôi mong thời gian tới sản phẩm có thể đến thêm các địa phương khác. Khi thị trường phát triển, người trồng sẽ có thêm cơ sở để duy trì và mở rộng vùng nguyên liệu.
Tuy nhiên, việc mở rộng phải đi cùng khả năng tiêu thụ. Bà con cần được trao đổi rõ về yêu cầu nguyên liệu, thời điểm thu hoạch, cách giao nhận và thanh toán. Người dân hiểu được những việc này thì sẽ chủ động hơn, tránh trồng theo phong trào rồi gặp khó khi bán sản phẩm.
Tôi cũng mong hợp tác xã tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, theo dõi vùng trồng và cùng người dân giải quyết vướng mắc. Những hộ mới tham gia cần được hướng dẫn từ đầu; những hộ đã có kinh nghiệm có thể chia sẻ cách chăm sóc để mọi người cùng tiến bộ.
Đối với người có uy tín, trách nhiệm của mình là vận động trên cơ sở việc làm thực tế. Mình cần nói rõ điều kiện tham gia, lắng nghe những lo lắng của bà con và kết nối với đơn vị có trách nhiệm. Tôi mong mối liên kết được giữ lâu dài, để người dân yên tâm sản xuất, có thêm thu nhập và cùng bảo tồn cây dược liệu bản địa.
Bên cạnh hỗ trợ sinh kế, theo ông cần làm gì để bà con tiếp cận chính sách, pháp luật và chủ động thực hiện đúng quy định?
Theo tôi, việc tuyên truyền cần gần với những vấn đề người dân đang gặp. Bà con quan tâm đến đất đai, sản xuất, vay vốn, chính sách hỗ trợ và những thủ tục liên quan đến gia đình. Người tuyên truyền cần giải thích rõ nội dung, điều kiện và nơi liên hệ, giúp người nghe biết mình cần làm bước nào tiếp theo.
Các buổi tuyên truyền tập trung là cần thiết, nhưng cũng cần trao đổi trực tiếp với từng hộ. Gia đình nào chưa hiểu thì mình đến tận nhà, lắng nghe và giải thích lại bằng cách nói dễ hiểu. Người dân có điều kiện trình bày hoàn cảnh, còn người làm công tác vận động hiểu rõ vướng mắc để kết nối hỗ trợ phù hợp.
Với nội dung vượt khả năng giải thích, người có uy tín cần hướng dẫn bà con tìm đến cơ quan chuyên môn. Mình phải truyền đạt đúng thông tin, tránh nói theo suy đoán hoặc hứa những việc không thuộc thẩm quyền. Khi người dân cần tìm hiểu chính sách hỗ trợ sản xuất, mình giúp kết nối để họ được hướng dẫn cụ thể.
Tôi cho rằng muốn bà con tin thì bản thân phải làm gương. Trong sản xuất, mình thực hiện đúng những điều đã thống nhất với hợp tác xã. Trong đời sống, mình chấp hành quy định và giữ lời nói đi đôi với việc làm. Khi người dân thấy việc làm rõ ràng, họ sẽ dễ tiếp nhận hơn.
Phát triển kinh tế và hiểu biết pháp luật cần được thực hiện cùng nhau. Bà con biết quyền lợi, trách nhiệm của mình sẽ chủ động hơn khi tham gia liên kết, sử dụng đất và thực hiện chính sách. Tôi mong người dân vừa có sinh kế phù hợp, vừa có thông tin đúng để bảo vệ quyền lợi, ổn định cuộc sống và cùng xây dựng cộng đồng đoàn kết.
Xin trân trọng cảm ơn ông!