Với kinh nghiệm hơn 10 năm gắn bó với địa bàn, ông Trần Phương Vũ, Trưởng ấp 6, xã Tri Tôn, tỉnh An Giang đã có những chia sẻ với phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc về cách vận động đồng bào, phát huy vai trò Người có uy tín và chủ động xử lý thông tin sai lệch ngay tại cơ sở..
Thưa ông, với địa bàn có đông đồng bào dân tộc, tôn giáo đặt ra yêu cầu gì đối với công tác dân vận tại xã Tri Tôn, thưa ông?
An Giang là địa phương đa dân tộc, đa tôn giáo, có địa bàn biên giới rộng. Toàn tỉnh có diện tích hơn 9.888km², dân số trên 4,9 triệu người; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 9,53%. Trên địa bàn có 14 tôn giáo được công nhận, với hơn 2,2 triệu tín đồ.
Riêng xã Tri Tôn có diện tích hơn 73km², dân số khoảng 50.700 người, gồm bốn dân tộc chính là Kinh, Khmer, Hoa và Chăm. Xã có sáu tôn giáo với hơn 40.000 tín đồ. Đặc điểm này đòi hỏi cán bộ cơ sở phải hiểu phong tục, tín ngưỡng, ngôn ngữ và điều kiện sống của từng cộng đồng.
Cán bộ không thể chỉ đọc văn bản hoặc tuyên truyền bằng những nội dung chung chung. Chủ trương, chính sách phải được giải thích ngắn gọn, dễ hiểu và gắn với quyền lợi, trách nhiệm của người dân. Đối với đồng bào Khmer hoặc người lớn tuổi còn hạn chế trong tiếp nhận văn bản, cần phối hợp với người biết tiếng dân tộc để truyền đạt chính xác hơn.
Tôi đã làm Trưởng ấp hơn 10 năm nên có điều kiện tiếp xúc thường xuyên, nắm tương đối rõ hoàn cảnh từng hộ. Tôi biết gia đình nào còn khó khăn, hộ nào có người già, người đau ốm; trường hợp nào thiếu việc làm, cần hỗ trợ sinh kế hoặc hướng dẫn tiếp cận chính sách. Nắm chắc địa bàn giúp cán bộ phát hiện sớm vấn đề và hạn chế bỏ sót đối tượng cần chăm lo.
Khi có việc phát sinh, cán bộ phải đến tận nhà tìm hiểu, trao đổi với gia đình và người dân chung quanh. Không nên chỉ nghe phản ánh từ một phía rồi kết luận. Có trường hợp biểu hiện bên ngoài giống nhau nhưng nguyên nhân và nhu cầu hỗ trợ lại khác nhau.
Công tác dân vận phải bắt đầu từ việc lắng nghe. Việc thuộc thẩm quyền của ấp, xã cần được giải quyết sớm; vấn đề vượt thẩm quyền phải hướng dẫn cụ thể và chuyển đến cơ quan có trách nhiệm. Người dân cần biết kiến nghị của mình đã được tiếp nhận và đang được xử lý như thế nào.
Địa phương cũng phải phát huy vai trò của chức sắc tôn giáo, già làng và Người có uy tín. Đây là những người hiểu phong tục, có tiếng nói trong cộng đồng, giúp chính quyền truyền đạt chính sách và nắm bắt tâm tư của bà con. Khi lực lượng này tham gia từ đầu, nhiều vấn đề có thể được giải quyết tại cơ sở.
Thưa ông, đối với người có uy tín, việc nắm chắc từng hộ dân giúp địa phương chăm lo cho đồng bào dân tộc như thế nào?
Muốn hỗ trợ đúng, cán bộ phải biết người dân đang thiếu gì. Có hộ cần vốn sản xuất, hộ cần việc làm, hộ cần hỗ trợ việc học của con; có gia đình chỉ cần được hướng dẫn hoàn thiện giấy tờ để tiếp cận chính sách. Nếu không khảo sát cụ thể, nguồn lực dễ được phân bổ dàn trải hoặc chưa đúng nhu cầu.
Ở ấp, chúng tôi thường xuyên rà soát hộ đồng bào dân tộc thiểu số còn khó khăn, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và những trường hợp gặp rủi ro đột xuất. Thông tin được thu thập qua tiếp xúc trực tiếp, tổ dân cư, đoàn thể, chức sắc tôn giáo và Người có uy tín.
Khi phát hiện một gia đình gặp khó khăn, cán bộ ấp phải xác định nguyên nhân. Nếu người dân thiếu việc làm, địa phương có thể kết nối học nghề, giới thiệu việc làm hoặc đề xuất hỗ trợ sinh kế. Nếu trẻ có nguy cơ nghỉ học, cần phối hợp với gia đình và nhà trường. Trường hợp đau ốm, nhà ở xuống cấp hoặc thiếu giấy tờ hưởng chính sách phải được hướng dẫn đến đúng cơ quan giải quyết.
Theo tôi, hỗ trợ sinh kế cần được ưu tiên vì tạo hiệu quả lâu dài. Một hộ được hỗ trợ đúng phương tiện sản xuất, học nghề phù hợp hoặc tìm được việc làm ổn định sẽ có khả năng tự vươn lên. Sau khi hỗ trợ, cán bộ vẫn phải theo dõi để biết người dân có sử dụng hiệu quả nguồn lực hay gặp thêm khó khăn.
Các chương trình hỗ trợ cũng phải phù hợp với tập quán, khả năng lao động và điều kiện sản xuất của từng hộ. Không thể áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả gia đình. Trước khi hỗ trợ, cần hỏi ý kiến người dân, đánh giá đầu ra và khả năng duy trì, tránh tình trạng cấp phương tiện nhưng không sử dụng được.
Cùng với sinh kế, địa phương cần quan tâm giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa dân tộc. Đối với trẻ em, phải theo dõi nguy cơ bỏ học để vận động, hỗ trợ kịp thời. Đối với người lớn tuổi hoặc người gặp khó khăn trong sử dụng tiếng Việt, cần có người hướng dẫn khi làm thủ tục hành chính và tiếp cận dịch vụ công.
Việc thực hiện chính sách phải công khai, minh bạch. Nếu nguồn lực có hạn, cán bộ cần giải thích rõ tiêu chí và thứ tự ưu tiên. Không nên hứa những việc chưa chắc thực hiện được. Điều gì giải quyết được phải làm sớm; trường hợp chưa thể giải quyết cần nói rõ nguyên nhân và thời gian dự kiến phản hồi.
Trước ảnh hưởng của thông tin xấu trên mạng, công tác dân vận ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số như Tri Tôn, An Giang cần đổi mới ra sao, thưa ông?
Người dân hiện tiếp cận thông tin rất nhanh qua điện thoại và mạng xã hội. Bên cạnh thông tin chính thống còn có nội dung sai lệch, xuyên tạc về dân tộc, tôn giáo, đất đai và chính sách an sinh. Nếu chính quyền phản hồi chậm, thông tin sai có thể lan rộng và gây tâm lý hoang mang.
Cán bộ cơ sở phải chủ động nắm thông tin, kiểm chứng và giải thích sớm. Nội dung trả lời cần ngắn gọn, có căn cứ, nói rõ chính sách liên quan và cơ quan chịu trách nhiệm. Với vấn đề phức tạp, chính quyền nên tổ chức gặp trực tiếp người dân, tránh để bà con tự tìm hiểu qua các nguồn không đáng tin cậy.
Đối với đồng bào dân tộc, cần tăng cường đội ngũ cán bộ biết tiếng dân tộc, hiểu phong tục và có khả năng tuyên truyền tại cộng đồng. Đồng thời, phải bồi dưỡng kỹ năng tiếp nhận, kiểm chứng và xử lý thông tin cho cán bộ ấp, đoàn thể, già làng, chức sắc tôn giáo và Người có uy tín.
Địa phương nên duy trì mạng lưới nắm tình hình tại từng khu dân cư. Khi xuất hiện phản ánh hoặc mâu thuẫn, lực lượng tại chỗ cần báo ngay cho chính quyền để kiểm tra, giải quyết. Cách làm này giúp xử lý vấn đề sớm, không để sự việc nhỏ kéo dài hoặc bị lợi dụng để xuyên tạc.
Dân vận cũng phải gắn với chăm lo đời sống. Nếu người dân thiếu việc làm, khó tiếp cận y tế, giáo dục hoặc chưa được giải quyết quyền lợi chính đáng, chỉ tuyên truyền sẽ không đủ sức thuyết phục. Chính quyền phải vừa giải thích chính sách, vừa xử lý những khó khăn cụ thể của từng hộ.
Theo tôi, “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin” phải được thể hiện bằng công việc hằng ngày. Nghe dân là xác định đúng vấn đề; nói dân hiểu là giải thích đúng trọng tâm, phù hợp từng đối tượng; làm dân tin là giải quyết kiến nghị công khai, đúng trách nhiệm và có phản hồi.
Cán bộ phải thường xuyên xuống địa bàn, không chỉ nắm tình hình qua báo cáo. Khi hoàn cảnh từng hộ được cập nhật, chính sách được triển khai đúng nhu cầu và kiến nghị được giải quyết kịp thời, người dân sẽ chủ động phối hợp với chính quyền, tham gia bảo vệ an ninh trật tự và xây dựng cộng đồng đoàn kết.
Với những thành tích tiêu biểu trong công tác dân vận, chăm lo đời sống và củng cố đoàn kết trong đồng bào dân tộc, ông Trần Phương Vũ cũng đã được tuyên dương tại Chương trình gặp mặt đại biểu vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Nam Bộ năm 2026.