Để làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã phỏng vấn ông Nguyễn Đức Thuận, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lai Châu.
Thưa ông, thời gian qua, công tác dân tộc, tôn giáo của địa phương đã đạt nhiều kết quả quan trọng; nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành được nâng lên. Ông có thể chia sẻ về phương thức lãnh đạo, tổ chức thực hiện công tác dân tộc, tôn giáo để góp phần củng cố niềm tin của đồng bào, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo đảm quốc phòng, an ninh của tỉnh?
Lai Châu là tỉnh miền núi phía Tây Bắc của Tổ quốc, phía Tây giáp tỉnh Điện Biên, phía Bắc giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc); phía Tây Nam giáp tỉnh Sơn La; phía đông giáp tỉnh Lào Cai; phía Đông Nam giáp tỉnh Yên Bái; có 265,165 km đường biên giới tiếp giáp với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).
Lai Châu có vị trí chiến lược hết sức quan trọng về quốc phòng, an ninh và là “phên dậu” của Tổ quốc trong bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia. Diện tích tự nhiên 9.068,78 km2, với khoảng 60% diện tích có độ cao trên 1.000 m, gần 90% diện tích có độ dốc trên 25%; tỉnh có vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia; vùng đầu nguồn và phòng hộ xung yếu, điều tiết nguồn nước trực tiếp cho các công trình thuỷ điện lớn trên sông Đà và vùng đồng bằng sông Hồng.
Dân số của tỉnh trên 50 vạn người, gồm 20 dân tộc cùng sinh sống, đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm trên 84% dân số, trong đó có 4 dân tộc thiểu số khó khăn đặc thù (có số dân dưới 10.000 người) là Cống, Mảng, Lự và Si La; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ở mức cao (tỷ lệ hộ nghèo năm 2025 là 17,24%; tỷ lệ hộ cận nghèo là 9,5%).
Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Lai Châu tổ chức sắp xếp lại còn 38 đơn vị hành chính cấp xã (36 xã, 2 phường), trong đó có 11 xã biên giới (gồm các xã: Mù Cả, Thu Lũm, Pa Ủ, Bum Nưa, Hua Bum, Pa Tần, Phong Thổ, Dào San, Sì Lở Lầu, Khổng Lào, Xã Sin Suối Hồ).
Trong thời gian qua, được sự hướng dẫn chuyên môn của Bộ Dân tộc và Tôn giáo và lãnh đạo, sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Lai Châu; phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện công tác dân tộc, tôn giáo ngày càng được đổi mới theo hướng sát cơ sở, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, qua đó củng cố vững chắc niềm tin của đồng bào, bảo tồn bản sắc văn hóa và giữ vững quốc phòng, an ninh.
Công tác Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lai Châu đã đạt được một số kết quả cụ thể sau:
Thứ nhất, đã phối hợp với các cấp, các ngành tham mưu cho tỉnh ban hành các Nghị quyết, Đề án, chương trình hành động để tổ chức công tác dân tộc và tôn giáo trên địa bàn như: Ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 5/7/2022 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021 - 2025; Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh giai đoạn 2024 - 2030… Các chính sách hỗ trợ giáo dục, y tế, nhà ở, nước sinh hoạt, sinh kế được ban hành có tính đặc thù, phù hợp điều kiện thực tế Lai Châu.
Thứ hai, đã phát huy quyền làm chủ, thực hiện phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra": Đề cao vai trò Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội, già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc tôn giáo làm lực lượng nòng cốt, cầu nối giữa Đảng, chính quyền với nhân dân. Đây là phương pháp lãnh đạo có tính đột phá, gần dân, sát dân, được củng cố thêm bởi mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ ba, đã triển khai đồng bộ từ tỉnh đến xã, phường: Kết hợp trực tiếp với trực tuyến đến điểm cầu cơ sở; kiện toàn Ban Chỉ đạo các cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực. Chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án giảm nghèo, bảo tồn văn hóa, phát triển hạ tầng được tổ chức thực hiện đúng quy định.
Thứ tư, việc chăm lo đời sống vật chất đi đôi với giữ gìn bản sắc văn hóa. Đã tập trung giải quyết đường giao thông, đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt, việc làm, thu nhập; đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc và giá trị văn hóa trong tín ngưỡng, tôn giáo; xây dựng mô hình "Bản làng không hủ tục", "Nói không với tảo hôn"… góp phần nâng cao đời sống tinh thần và củng cố niềm tin.
Thứ năm, về công tác quản lý nhà nước về tôn giáo đúng pháp luật, kết hợp chặt chẽ với bảo đảm quốc phòng - an ninh: Nắm chắc tình hình tư tưởng, dư luận xã hội; kịp thời phát hiện, tham mưu xử lý các vụ việc phức tạp tại cơ sở, không để trở thành điểm nóng; đấu tranh ngăn chặn các hoạt động lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng vi phạm pháp luật; tuyên truyền nâng cao tinh thần cảnh giác, bảo vệ chủ quyền biên giới, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc ở vùng biên giới.
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác dân tộc, tôn giáo đặt ra yêu cầu cao hơn về sự chủ động. Vậy thời gian tới Sở Dân tộc Tôn giáo Lai Châu sẽ triển khai nhưng công việc cụ thể nào để kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh, bảo đảm giữ vững ổn định chính trị-xã hội từ sớm, từ xa, thưa ông?
Thời gian tới, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lai Châu tập trung tham mưu triển khai các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm sau, nhằm bảo đảm ổn định chính trị xã hội từ sớm, từ xa:
Đổi mới phương thức nắm bắt địa bàn, dự báo tình hình từ sớm, từ xa: Tập trung theo dõi, phát hiện sớm các biểu hiện lợi dụng chính sách dân tộc, tự do tín ngưỡng, tôn giáo để tuyên truyền "đạo lạ", tà đạo, hoặc kích động tranh chấp, khiếu kiện, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc; xây dựng hệ thống dữ liệu số về công tác dân tộc, tôn giáo, kết nối thông suốt từ cấp tỉnh đến cấp xã để tiếp nhận và xử lý phản ánh, vụ việc phát sinh ngay tại cơ sở; phối hợp với các ngành, UBND các xã xây dựng mạng lưới thông tin cơ sở phân công cán bộ phụ trách bám nắm tại các thôn, bản, địa bàn trọng điểm về an ninh tôn giáo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhất là vùng DTTS ít người, khu vực biên giới.
Đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền và nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã: Chuẩn hóa quy trình thủ tục hành chính phân phân rõ trách nhiệm của cấp xã trong giải quyết các thủ tục liên quan đến hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và các chính sách dân tộc, đảm bảo xử lý nhanh gọn, đúng pháp luật; tăng cường tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ công tác dân tộc, tôn giáo cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Chú trọng kỹ năng xử lý tình huống thực tế và vận động quần chúng.
Thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) và các chính sách dân tộc khác: Tập trung triển khai CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I: Từ năm 2026 đến năm 2030, trong đó ưu tiên nguồn lực cho các xã đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới; tập trung sắp xếp ổn định dân cư và giải quyết các khó khăn về đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, cơ sở hạ tầng giao thông, giúp người dân ổn định cuộc sống, củng cố niềm tin vào chính quyền; hỗ trợ giữ gìn tiếng nói, chữ viết, lễ hội truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, giúp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.
Để triển khai hiệu quả các văn bản của Ban Bí thư gắn với Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; bảo đảm thống nhất nhận thức và hành động với phương châm “đi trước mở đường, đi cùng thực hiện, đi sau tổng kết”; chuyển mạnh từ “quản lý hành chính” sang “đồng hành, hỗ trợ và phát triển”. Sở Dân tộc Tôn giáo và những người làm công tác dân tộc, tôn giáo cần tiếp tục triển khai chủ trương này ra sao, thưa ông?
Để cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo của Ban Bí thư gắn với Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Cơ quan quản lý nhà nước về dân tộc, tôn giáo; Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lai Châu tiếp tục triển khai thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm sau:
Chủ động nghiên cứu, dự báo sớm các vấn đề phát sinh về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh để kịp thời tham mưu cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Lai Châu ban hành chính sách sát thực tiễn; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quán triệt các quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước đến đồng bào các dân tộc, các tổ chức tôn giáo, tạo sự đồng thuận cao từ tư tưởng đến hành động.
Đổi mới phương thức làm việc theo hướng hướng về cơ sở, "gần dân, sát dân, nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin"; tham gia, hướng dẫn, đồng hành cùng đồng bào trong triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia.
Thực hiện tốt chính sách đãi ngộ, động viên và phát huy vai trò của trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng DTTS, các chức sắc, chức việc tôn giáo hợp pháp. Tăng cường đưa các đoàn người có uy tín của tỉnh đi học tập kinh nghiệm tại các địa phương khác để nâng cao năng lực cho đội ngũ này về địa phương tuyên truyền người dân tích cực lao động sản xuất, vươn lên thoát nghèo bền vững và góp phần bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.
Định kỳ sơ kết, tổng kết công tác dân tộc, tôn giáo cũng như chính sách đại đoàn kết toàn dân; kịp thời phát hiện các khó khăn, hạn chế trong quá trình thực hiện để đề xuất sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với tình hình mới.
Để tiếp tục đổi mới phương thức công tác theo hướng bám sát cơ sở, phát huy vai trò của cấp ủy và cán bộ cơ sở trong tổ chức thực hiện, lấy người dân làm trung tâm; gắn công tác dân tộc, tôn giáo với phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ vững ổn định chính trị, chúng ta cần phải làm gì, thưa ông?
Để hiện thực hóa yêu cầu đổi mới phương thức công tác, lấy người dân làm trung tâm và gắn kết chặt chẽ công tác dân tộc, tôn giáo với các mục tiêu phát triển toàn diện, trong thời gian tới không chỉ hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc mà phải cần cả hệ thống chí trị vào cuộc để giải quyết 4 nhóm giải pháp sau:
Một là, đổi mới phương thức công tác bám sát cơ sở, "lấy người dân làm trung tâm": Tăng cường các cuộc gặp gỡ, đối thoại trực tiếp giữa cấp ủy, chính quyền với đồng bào DTTS và các tổ chức tôn giáo; ứng dụng công nghệ thông tin, công khai các quy trình, thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và các chính sách dân tộc; thiết lập các kênh tiếp nhận ý kiến phản ánh của người dân nhanh chóng, minh bạch.
Hai là, phát huy vai trò hạt nhân của cấp ủy, cán bộ cơ sở và lực lượng nòng cốt: Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, kiến thức quản lý nhà nước về dân tộc, tôn giáo cho đội ngũ cán bộ cấp xã, thôn, bản. Đặc biệt chú trọng công tác phát triển đảng viên là người DTTS, người có đạo; phát huy vai trò của người có uy tín, trưởng bản, chức sắc, chức việc tôn giáo là "cầu nối" vững chắc giữa Đảng với nhân dân.
Ba là, gắn công tác dân tộc, tôn giáo với phát triển kinh tế - xã hội bền vững: Triển khai hiệu quả, đúng đối tượng CTMTQG; ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng thiết yếu như giao thông, thuỷ lợi, nước sạch, viễn thông, y tế, giáo dục cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS; hướng dẫn bà con ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; phát triển các mô hình kinh tế tập thể, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Bốn là, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ vững ổn định chính trị: Xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, kịp thời phát hiện và xử lý dứt điểm các mâu thuẫn, tranh chấp, khiếu kiện phức tạp liên quan đến dân tộc, tôn giáo ngay tại cơ sở, không để phát sinh thành "điểm nóng"; phát huy vai trò của người có uy tín, trưởng bản trong việc tuyên truyền để nhân dân nhận diện và cảnh giác trước các thủ đoạn của các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, các "tà đạo", "đạo lạ" nhằm kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
