Tuần này, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chỉ thị các nhà ngoại giao Mỹ trên khắp thế giới yêu cầu nước sở tại “xác định một cách có hệ thống và cắt đứt” các mối quan hệ với Iran, đồng thời đóng cửa ngay các chi nhánh ngân hàng Iran hoạt động trên lãnh thổ của họ.
Theo CNN, ngày 4/9, Bộ Tài chính Mỹ thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào một ngân hàng Thổ Nhĩ Kỳ cùng các công ty con mà Washington cáo buộc đóng vai trò là “mạch máu tài chính quan trọng” của Iran.
Đây là những động thái mới nhất trong khuôn khổ “Chiến dịch Kinh tế Outcast” (Operation Economic Outcast) – chiến dịch gây sức ép mà Tổng thống Donald Trump từng mô tả là một “Ngày D kinh tế” đối với Iran.
Tuy nhiên, thay vì một cuộc tấn công kinh tế quy mô lớn được triển khai đồng loạt, các biện pháp trừng phạt trong gần hai tuần kể từ khi chiến dịch được công bố vẫn được thực hiện từng bước, với quy mô tương đối hạn chế.
Trong khi đó, các chuyên gia và nhà ngoại giao vẫn hoài nghi về khả năng chính quyền Mỹ sẽ có những hành động đáng kể nhằm vào các đối tác quan trọng của Iran như Trung Quốc. Họ cũng đặt câu hỏi về mức độ tác động của các biện pháp trừng phạt đối với Tehran, quốc gia đã trải qua nhiều thập niên chịu sức ép kinh tế.
“Mỹ có thể áp đặt gần như bất cứ điều gì, bởi người Iran đã đối phó và né tránh các lệnh trừng phạt suốt nửa thế kỷ”, một nguồn tin khu vực nhận định.
Các chuyên gia cho rằng tác động của lệnh trừng phạt thường cần thời gian mới có thể thể hiện rõ. Một cựu quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ nhận xét những dấu hiệu căng thẳng kinh tế tại Iran, chẳng hạn hàng dài xe chờ mua nhiên liệu hay tình trạng thiếu hàng tại các cửa hàng tạp hóa, dường như “đã diễn ra từ trước chứ không phải điều gì mới”.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent bác bỏ quan điểm cho rằng các biện pháp trừng phạt không hiệu quả, đồng thời khẳng định Mỹ “chưa bao giờ tiến hành” một chiến dịch “ở mức độ mạnh mẽ như hiện nay”.
Tuần trước, Bộ Tài chính Mỹ đề xuất loại các chi nhánh tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) của Banque Misr – ngân hàng lớn thứ hai Ai Cập – khỏi thị trường tài chính Mỹ. Washington cũng trừng phạt tổng giám đốc chi nhánh Dubai của Bank Melli, ngân hàng lớn nhất Iran.
Các biện pháp được công bố ngày 4/9 nhằm vào Golden Global Bank của Thổ Nhĩ Kỳ và các công ty con. Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc ngân hàng này đã tạo điều kiện cho các giao dịch trị giá hàng chục triệu USD, trong đó có doanh thu từ dầu mỏ của Iran tại Trung Quốc, cho Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Daniel Tannebaum, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Đại Tây Dương, cho rằng ý nghĩa của động thái này “không nằm quá nhiều ở quy mô của ngân hàng”. Theo ông, điều đáng chú ý là trong bối cảnh cuộc gặp song phương giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra trong vài tuần tới, Washington đang cho thấy họ sẵn sàng hành động đối với “các quốc gia khác, trong đó có cả đồng minh”.
Tuy nhiên, các chuyên gia và nhà ngoại giao trao đổi với CNN nghi ngờ chính quyền Mỹ sẽ có động thái tương tự đối với Trung Quốc.
“Nếu họ nhằm vào Trung Quốc, mọi thứ sẽ được phối hợp rất cẩn trọng, để không có bất ngờ nào xảy ra”, ông Tannebaum, đồng thời là đối tác tại công ty tư vấn quản lý Oliver Wyman, nói.
Các quan chức chính quyền Tổng thống Trump trong khi đó cho rằng Bắc Kinh đang hợp tác với Washington nhiều hơn những gì thể hiện ra bên ngoài.
“Chúng tôi có nhiều điểm chung với Trung Quốc về vấn đề Iran hơn là những bất đồng”, Bộ trưởng Bessent nói tại một sự kiện bên lề Hội nghị Bộ trưởng Tài chính G20 trong tuần này.
Cũng có những hoài nghi về khả năng Mỹ sẽ có hành động đáng kể nhằm vào Pakistan hoặc Oman, những nước có quan hệ thương mại với Iran và đang đóng vai trò trong các nỗ lực ngoại giao liên quan đến cuộc chiến.
“Mỹ đang cố gắng cân bằng và thận trọng. Đó là lý do họ hiện nhằm vào các ngân hàng nhỏ, hy vọng tạo sức ép tâm lý đối với những bên khác, đồng thời tránh làm ảnh hưởng đến bất kỳ triển vọng nào về một thỏa thuận hòa bình”, một nguồn tin khu vực khác nhận định.
Ông Bessent cho biết Mỹ đã nhận được “sự ủng hộ lớn trên toàn thế giới” đối với chiến dịch kinh tế mới. “Chúng tôi đang trao đổi với các đồng minh, những nước đều đã lên tiếng ủng hộ, và chúng tôi nhận được sự ủng hộ rất lớn”, ông nói tại G20.
Một nguồn tin ngoại giao cho biết các cuộc thảo luận với nước này cho đến nay mới chủ yếu dừng ở giai đoạn giải thích và trao đổi thông tin.
Trong điện ngoại giao được gửi đi hồi đầu tuần, Ngoại trưởng Rubio yêu cầu các nhà ngoại giao Mỹ thông báo với chính phủ nước sở tại về “Chiến dịch Kinh tế Outcast”. Đối với các đại sứ quán tại những nơi như London và Muscat, các nhà ngoại giao được yêu cầu nhấn mạnh sự cần thiết phải “ngay lập tức đóng cửa tất cả các chi nhánh ngân hàng Iran” hoạt động trong phạm vi tài phán của nước sở tại.
“Các chi nhánh ngân hàng phải ngừng hoạt động – ngay lập tức”, điện ngoại giao được CNN tiếp cận nêu rõ.
