Moskva và Washington cần khẩn trương nối lại đối thoại về ổn định chiến lược và kiểm soát vũ khí, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố. Ông cảnh báo việc không còn khuôn khổ pháp lý dựa trên hiệp ước trong lĩnh vực này đang tạo ra tình thế đặc biệt nguy hiểm.
Theo RT, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START), thỏa thuận song phương cuối cùng còn lại nhằm hạn chế kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Mỹ và Nga, đã hết hiệu lực vào tháng 2 mà không được gia hạn hoặc thay thế.
Được ký năm 2010 và gia hạn năm 2021, hiệp ước giới hạn mỗi bên ở mức 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai và 700 phương tiện phóng được triển khai, đồng thời quy định các biện pháp minh bạch và xác minh tại chỗ.
Sau khi hiệp ước hết hiệu lực, Nga đề xuất tiếp tục duy trì các giới hạn về đầu đạn trong một năm nếu Washington có hành động tương ứng. Tuy nhiên, theo Moskva, sáng kiến này không nhận được phản hồi từ phía Mỹ.
Ngày 20/10, ông Peskov nói với các phóng viên rằng Nga cho rằng việc nối lại đàm phán là yêu cầu cấp bách.
“Đây là vấn đề vô cùng quan trọng”, ông nhấn mạnh. “Lần đầu tiên sau một thời gian dài, thế giới không còn khuôn khổ pháp lý dựa trên hiệp ước này”. Ông mô tả tình hình hiện nay là “đặc biệt nguy hiểm”.
Người phát ngôn Điện Kremlin kêu gọi sớm khởi động đàm phán, đồng thời cảnh báo tiến trình này chắc chắn sẽ phức tạp và kéo dài.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump từ lâu đã khẳng định mọi thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân trong tương lai cần có sự tham gia của Trung Quốc. Hồi tháng 2, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh Washington sẽ thúc đẩy đàm phán ba bên với Bắc Kinh và Moskva.
Hôm 19/10, ông Trump cho biết sẵn sàng thảo luận về giải trừ vũ khí hạt nhân trong cuộc gặp tiềm năng với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) vào tháng tới tại Trung Quốc.
“Chúng tôi sẽ có cuộc thảo luận về vũ khí hạt nhân và phi hạt nhân hóa”, ông Trump nói với các phóng viên. “Nếu Chủ tịch Tập muốn thảo luận, tôi sẵn sàng. Tôi chắc chắn chúng tôi cũng sẽ bàn về những vấn đề khác, chẳng hạn như thương mại”.
Trong khi đó, ông Peskov nhấn mạnh rằng trong các cuộc đàm phán tương lai với Washington về ổn định chiến lược, Moskva không thể bỏ qua kho vũ khí hạt nhân của các thành viên NATO tại châu Âu, đặc biệt là Anh và Pháp.
Đầu năm nay, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công bố sáng kiến “răn đe tiền phương”, theo đó vũ khí hạt nhân của Pháp có thể được triển khai tại các quốc gia châu Âu khác. Tháng 3, ông Macron tuyên bố Pháp sẽ không còn công khai quy mô kho vũ khí hạt nhân của nước này, lập luận rằng “muốn tự do, chúng ta phải khiến người khác phải e ngại”.
Ông Macron cũng đề cập kế hoạch mở rộng kho vũ khí hạt nhân của Pháp, hiện có chưa đến 300 đầu đạn theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).
Moskva cảnh báo chiến lược này có thể phản tác dụng, đồng thời khẳng định Nga không thể “bỏ qua sự gia tăng rõ ràng của thành phần hạt nhân trong tổng tiềm lực chung của NATO”.
Hồi tháng 8, đài NBC đưa tin Lầu Năm Góc đang xây dựng một chiến lược hạt nhân cho phép tổng thống Mỹ có thêm nhiều phương án sử dụng vũ khí hạt nhân trong một cuộc xung đột tiềm tàng với Nga hoặc Trung Quốc. Theo thông tin được công bố, cách tiếp cận này có thể chuyển trọng tâm sang vũ khí hạt nhân chiến thuật tầm ngắn, thay vì chủ yếu dựa vào các loại vũ khí hạt nhân chiến lược tầm xa.
Năm 2024, Nga cũng đã cập nhật học thuyết hạt nhân, trong đó nêu rõ hành động gây hấn của một quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng được một cường quốc hạt nhân hậu thuẫn sẽ bị xem là cuộc tấn công phối hợp. Học thuyết quy định Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân nếu một cuộc tấn công thông thường gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với chủ quyền hoặc toàn vẹn lãnh thổ của Nga hay đồng minh Belarus.
Moskva nhiều lần chỉ trích việc Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân tại châu Âu theo cơ chế chia sẻ hạt nhân của NATO. Trong bối cảnh các bên chưa tìm được khuôn khổ thay thế New START, những khác biệt về phạm vi đàm phán, quy mô kho vũ khí và chiến lược răn đe đang đặt ra thách thức lớn đối với nỗ lực duy trì ổn định hạt nhân toàn cầu.
