Những câu chuyện về làn sóng đầu tư vào ngành năng lượng hạt nhân đã xuất hiện nhiều trong thời gian qua. Tuy nhiên, không ít người vẫn cho rằng sự bùng nổ này chỉ mới ở phía trước, trong khi trên thực tế, nó đã bắt đầu.
Theo tạp chí National Interest, trong nhiều năm, lĩnh vực năng lượng hạt nhân ít thu hút các nhà đầu tư tư nhân do bị đánh giá là có chu kỳ phát triển dài, chi phí cao và phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ của chính phủ. Nhưng cách nhìn này đang dần trở nên lỗi thời.
Nhu cầu điện tăng nhanh, đặc biệt từ các trung tâm dữ liệu và những ứng dụng công nghệ khác, đang thúc đẩy nhu cầu đối với năng lượng hạt nhân. Gần 40 quốc gia đã ký cam kết nâng gấp ba công suất điện hạt nhân toàn cầu vào năm 2050. Trong khi một số ý kiến hoài nghi cho rằng mục tiêu này khó đạt được, điều thường bị bỏ qua là dòng vốn đầu tư đã tăng gấp đôi kể từ năm 2019.
Báo cáo mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy đầu tư vào năng lượng hạt nhân đã vượt 80 tỷ USD, trong khi gần 80 GW công suất nhà máy điện mới đang được xây dựng. Dù vậy, để đạt mục tiêu đến năm 2050, ngành này vẫn cần nguồn vốn lớn hơn nhiều.
Hiệp hội Hạt nhân Thế giới (WNA) gần đây công bố hướng dẫn đầu tư nhằm hiện thực hóa mục tiêu trên, với tổng nhu cầu vốn ước tính lên tới 6.000 tỷ USD. Theo tổ chức này, đầu tư hằng năm cần tăng gấp ba so với hiện nay, lên khoảng 250 tỷ USD.
Những tuần gần đây, lĩnh vực hạt nhân ghi nhận hai động thái đầu tư đáng chú ý. Công ty Newcleo huy động gần 250 triệu USD và đưa cổ phiếu lên sàn Nasdaq, trong khi tập đoàn Westinghouse tiến gần hơn tới kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), với mức định giá dự kiến trên 50 tỷ USD.
Vì sao con số 80 tỷ USD chưa phản ánh hết dòng vốn đầu tư?
Con số hơn 80 tỷ USD đầu tư vào năng lượng hạt nhân trong năm 2026 có ý nghĩa quan trọng vì phản ánh hoạt động của toàn ngành, thay vì chỉ tính dòng vốn đầu tư mạo hiểm vào các công ty khởi nghiệp. Khoản đầu tư này bao gồm cả xây dựng lò phản ứng mới và hiện đại hóa các nhà máy điện hạt nhân đang vận hành.
Tuy nhiên, đó vẫn chưa phải toàn bộ bức tranh.
Một dòng vốn riêng đang đổ vào các doanh nghiệp phát triển công nghệ hạt nhân thế hệ mới. Theo PitchBook, đầu tư mạo hiểm toàn cầu vào các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực phân hạch hạt nhân đạt 3,5 tỷ USD năm 2025, cao hơn gấp đôi mức đỉnh trước đó vào năm 2022. Các ước tính cho năm 2026 cho thấy tổng vốn đầu tư trong năm nay có thể vượt xa kỷ lục năm ngoái.
Khoản 3,5 tỷ USD này không thể cộng trực tiếp vào con số 80 tỷ USD của IEA, bởi hai số liệu đo lường những hạng mục khác nhau. Tuy nhiên, khi đặt cạnh nhau, chúng cho thấy dòng vốn đang chảy vào ngành hạt nhân ở nhiều cấp độ cùng lúc.
Các thương vụ huy động vốn trong năm nay cũng phản ánh xu hướng đó. X-energy, doanh nghiệp được Amazon hậu thuẫn, huy động khoảng 1 tỷ USD thông qua IPO. Valar Atomics huy động 1 tỷ USD trong tháng 8, Antares Nuclear huy động tổng cộng 470 triệu USD tính đến nay, còn Standard Nuclear gọi được 290 triệu USD. Nhiều công ty khởi nghiệp khác cũng huy động những khoản vốn nhỏ hơn.
Các doanh nghiệp này không chỉ dừng lại ở những kế hoạch trên giấy. Nguồn vốn được sử dụng cho các hoạt động cấp phép, sản xuất, phát triển nhiên liệu, xây dựng lò phản ứng trình diễn và những bước đi thiết yếu khác hướng tới triển khai thương mại.
Dòng vốn đang lan rộng khắp chuỗi cung ứng nhiên liệu hạt nhân
Nguồn vốn đầu tư không chỉ tập trung vào các doanh nghiệp chế tạo lò phản ứng mà còn chảy vào những lĩnh vực hỗ trợ phía sau.
Chính phủ Mỹ đã cam kết cấp 900 triệu USD cho mỗi doanh nghiệp Centrus Energy, General Matter và Orano nhằm mở rộng năng lực làm giàu urani trong nước. Tổng cộng, 2,7 tỷ USD được dành cho một khâu ít được chú ý nhưng có vai trò then chốt trong chu trình nhiên liệu hạt nhân.
Các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng nhiên liệu cũng thu hút vốn tư nhân. Khoản vốn Standard Nuclear huy động được nhằm mở rộng sản xuất nhiên liệu TRISO dành cho các lò phản ứng tiên tiến. Các công ty khai thác urani đang huy động vốn cho những dự án tại Canada, Australia, châu Phi và Mỹ. Trong khi đó, nhiều chính phủ tăng đầu tư vào sản xuất nhiên liệu, linh kiện lò phản ứng và các lĩnh vực thiết yếu khác của ngành công nghiệp hạt nhân.
Một cuộc "phục hưng" năng lượng hạt nhân thành công đòi hỏi nhiều hơn việc xây dựng các nhà máy điện. Ngành này cần tái thiết toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp, từ khai thác urani, chuyển đổi và làm giàu nhiên liệu, sản xuất nhiên liệu tiên tiến, chế tạo linh kiện, xây dựng công trình cho đến phát triển lò phản ứng.
Đây cũng là một lý do khiến làn sóng đầu tư hiện nay chưa được chú ý đúng mức. Phần lớn dòng vốn nằm trong những hạng mục mà giới phân tích tài chính không nhất thiết xếp vào lĩnh vực hạt nhân. Nhưng khi xem xét tổng thể, bức tranh đầu tư sẽ khác đáng kể.
Vì sao năng lượng hạt nhân trở thành lĩnh vực tăng trưởng hấp dẫn?
Khoản đầu tư hơn 80 tỷ USD mỗi năm mà IEA ghi nhận đã cho thấy quy mô đáng kể của ngành năng lượng hạt nhân. Cùng với đó, hàng tỷ USD đổ vào các công ty phát triển công nghệ phân hạch tiên tiến và toàn bộ chuỗi cung ứng nhiên liệu cho thấy lĩnh vực này đang thu hút nguồn vốn lớn từ nhiều phía.
Triển vọng tăng trưởng trong những năm tới cũng rất đáng chú ý. IEA ước tính đầu tư hằng năm vào năng lượng hạt nhân toàn cầu có thể đạt 120 tỷ USD vào năm 2030 và vượt 150 tỷ USD theo kịch bản phát thải ròng bằng 0. Đầu tư hằng năm vào các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) cũng được dự báo tăng từ khoảng 5 tỷ USD hiện nay lên hơn 25 tỷ USD vào năm 2030, tức gấp năm lần chỉ trong bốn năm.
Theo National Interest, những dự báo này thậm chí có thể còn thấp nếu xét đến các xu hướng gần đây. Năng lượng hạt nhân không chỉ đang trở thành một lĩnh vực tăng trưởng có sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư mà trên thực tế đã bước vào giai đoạn đó.
Tất nhiên, ngành vẫn phải đối mặt với những trở ngại. Bất ổn trên thị trường năng lượng có thể khiến tiến độ các dự án thay đổi và không phải mọi kế hoạch đều diễn ra suôn sẻ.
