Mỹ nói IRGC cạn tiền
Theo truyền thông Qatar ngày 20/10, tuần trước, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper tuyên bố rằng các cuộc tấn công quân sự kết hợp với lệnh phong tỏa hải quân các cảng phía Nam của Iran đã giáng những đòn mạnh vào nước này.
Đô đốc Cooper cho biết Mỹ đã ngăn chặn hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran trị giá ít nhất 25 tỷ USD và góp phần đóng băng khoảng 350 triệu USD tài sản tiền điện tử. Theo ông, điều này khiến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) không còn khả năng trả lương cho binh sĩ, trong khi các nhóm vũ trang thân Iran cũng đang gặp khó khăn tài chính.
Ông Cooper nhận định: “Áp lực tài chính đối với quân đội Iran đã trở nên nghiêm trọng đến mức xuất hiện những thông tin cho rằng các nhóm thân Iran trên khắp khu vực đang giữ lại tiền lương của các tay súng để chuyển tiền trở lại cho IRGC khi lực lượng này cũng không trả được lương cho binh sĩ”.
Diễn biến này đang được mô tả là thắng lợi của Mỹ trong cuộc chiến với Iran, trong bối cảnh Mỹ cho đến nay vẫn chưa đạt được nhiều kết quả cụ thể có thể coi là chiến thắng.
Ông Michael Knights, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu Trung Đông và Bắc Phi tại Horizon Engage (công ty tư vấn tình báo và rủi ro địa chính trị tại Mỹ), cho biết Hezbollah ở Liban và lực lượng Houthi ở Yemen đã gặp khó khăn về tài chính trong vài năm qua. Ông nói: “Các nước cung cấp nguồn lực cho Hezbollah và Houthi đều bị tàn phá nghiêm trọng. Vì vậy, hai lực lượng này vẫn tiếp tục nhận các khoản trợ cấp và hỗ trợ bằng hiện vật, cụ thể là các sản phẩm nhiên liệu, từ Iran”.
Trong nhiều thập kỷ, Lực lượng Quds thuộc IRGC đã hỗ trợ về tiền, vũ khí, linh kiện, hoạt động huấn luyện và chuyên môn sản xuất cho các nhóm đồng minh trong khu vực. Theo các chuyên gia Liên hợp quốc và giới chức Mỹ, lực lượng này đã giúp các đối tác lắp ráp hoặc sản xuất nhiều loại vũ khí ngay tại chỗ.
Các nhóm này cũng dựa vào hoạt động kinh doanh, trong đó có xuất khẩu dầu mỏ, cùng các khoản quyên góp và nguồn lực tại chỗ để có tiền duy trì cho hoạt động của mình. Một số phe phái tại Iraq đã sáp nhập vào lực lượng an ninh chính thức và nhận ngân sách của chính phủ.
Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc các mạng lưới thương mại liên kết với Iran tại Iraq đang bán hàng hóa của Iran và chuyển số tiền thu được thông qua các bên trung gian và các công ty dịch vụ đổi tiền.
Điều này giúp các nhóm tại Iraq có tình hình tài chính tốt hơn so với lực lượng Hezbollah và Houthi. Theo ông Knights, trong những năm gần đây, một phần tiền đã chảy từ Iraq sang Iran. Ông nói: “Thực tế là một số tay súng và công chức Iraq bị trả lương chậm, trong khi các lực lượng Iraq chuyển tiền ra nước ngoài để hỗ trợ Iran, Houthi và Hezbollah”.
Tháng 9 vừa qua, Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Kataib Hezbollah (một nhóm vũ trang Hồi giáo dòng Shiite có ảnh hưởng tại Iraq) đã chuyển nguồn lực của Iraq để hỗ trợ Iran.
Đầu tháng này, các nguồn tin giấu tên cho biết Hezbollah đã nhận 200 triệu USD từ Iran trong tháng 9. Khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ thông tin trên.
Iran khẳng định chưa cận kề nguy cơ sụp đổ
Nền kinh tế Iran liên tục chịu những cú sốc trong những năm gần đây do chiến tranh và các lệnh trừng phạt. Tình trạng này khiến khoảng 90 triệu người dân Iran phải đối mặt với lạm phát tăng vọt, việc làm có mức lương thấp, đồng nội tệ mất giá.
Tình hình dường như chưa có nhiều dấu hiệu cải thiện. Đầu tháng này, Ngân hàng Thế giới dự báo nền kinh tế Iran sẽ suy giảm 7,7% trong năm tài chính 2026-2027.
Dù vậy, giới chức Iran nhấn mạnh rằng những khó khăn kinh tế không làm suy giảm quyết tâm của nước này. Iran cũng bác bỏ đánh giá của Bộ Tài chính Mỹ cho rằng sức ép kinh tế có thể khiến Iran mất khả năng kiểm soát tình hình trong vòng vài tháng.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati tuyên bố hồi đầu tháng 10: “Bất chấp tất cả những sức ép này, nền kinh tế Iran đã thể hiện khả năng chống chịu rất tốt. Nhận định cho rằng nền kinh tế Iran đang sụp đổ chẳng qua chỉ là ảo tưởng”.
Ngày 18/10, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian thừa nhận các cuộc tấn công quân sự và lệnh phong tỏa hàng hải đã gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho Iran. Tuy nhiên, ông cho biết chính phủ đang dựa vào các nguồn lực trong nước để chống chịu sức ép.
Ông tuyên bố rằng công tác quản lý tiêu dùng đã giúp Iran không còn cần nhập khẩu xăng dầu, qua đó tránh được khoản chi phí 12 tỷ USD mà nước này lẽ ra phải bỏ ra nếu được nhập khẩu.
Tổng thống Pezeshkian cam kết sẽ hoàn trả nguồn thu từ đợt tăng giá nhiên liệu gần đây cho các hộ gia đình thông qua tăng giá trị phiếu mua thực phẩm điện tử.
Theo bà Negar Mortazavi, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách Quốc tế tại Mỹ, Iran sẽ tiếp tục ưu tiên các nhóm đồng minh trong khu vực bất chấp những áp lực tài chính đi kèm. Bà nhận định: “Sức ép kinh tế chắc chắn đang hạn chế nguồn lực quân sự của Iran, nhưng điều đó không có nghĩa là sức ép này sẽ làm thay đổi căn bản những tính toán chiến lược của IRGC hoặc buộc Iran phải đầu hàng”.
