Kênh Al Jazeera của Qatar ngày 10/2 cho biết vào hôm 9/2, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người đang có chuyến thăm hai ngày tới nước này, đã ký thỏa thuận năng lượng hạt nhân trị giá nhiều tỷ USD, mang tên “Thỏa thuận 123”, đánh dấu việc Mỹ bước vào một lĩnh vực trước đây do Liên bang Nga chi phối, khi Moskva từng cung cấp công nghệ cho nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Armenia.
Phát biểu tại cuộc họp báo chung với Phó Tổng thống Mỹ, Thủ tướng Armenia cho biết: “Thỏa thuận này sẽ mở ra một chương mới trong việc làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác năng lượng giữa Armenia và Mỹ”.
Về phần mình, ông Vance nói rằng thỏa thuận này, cho phép Mỹ cấp phép hợp pháp công nghệ và thiết bị hạt nhân cho các quốc gia khác, sẽ tạo điều kiện cho khoảng 5 tỷ USD xuất khẩu ban đầu của Mỹ sang Armenia, cùng với thêm khoảng 4 tỷ USD trong các hợp đồng nhiên liệu và bảo dưỡng dài hạn.
Phó Tổng thống Mỹ tiết lộ thỏa thuận liên quan đến các lò phản ứng mô-đun nhỏ, đồng thời cho biết Washington có đủ niềm tin vào Armenia để cung cấp công nghệ mới này.
Chuyến thăm của ông Vance đánh dấu lần đầu tiên một Tổng thống hoặc Phó Tổng thống đương nhiệm của Mỹ tới Armenia, diễn ra sáu tháng sau khi lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký một thỏa thuận tại Nhà Trắng để hướng tới hòa bình sau nhiều thập kỷ chiến tranh.
Armenia tìm cách đa dạng hóa đối tác
Yerevan, vốn dựa vào Moskva và Tehran để đáp ứng nhu cầu năng lượng, đang xem xét các đề xuất từ các công ty Mỹ, Liên bang Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc nhằm xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới.
Cơ sở này sẽ thay thế nhà máy điện hạt nhân cũ do Liên bang Nga xây dựng tại Metsamor.
Thỏa thuận với Washington mở đường để một nhà máy của Mỹ được lựa chọn - một diễn biến được coi là đòn giáng vào Liên bang Nga, quốc gia từ lâu xem khu vực Nam Kavkaz là phạm vi ảnh hưởng của mình.
Ông Narek Sukiasyan, một nhà khoa học chính trị tại Yerevan, nói với hãng tin Reuters của Anh rằng do Armenia phụ thuộc vào Liên bang Nga trên nhiều phương diện, việc “đa dạng hóa đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị” và thực tế cho thấy “Mỹ dường như đang là lựa chọn ưu tiên hiện nay”.
Thứ trưởng Ngoại giao Liên bang Nga Mikhail Galuzin nói với tờ Izvestia rằng đề xuất của Liên bang Nga về một nhà máy điện hạt nhân mới là lựa chọn tốt nhất cho Armenia, và tập đoàn hạt nhân nhà nước Rosatom sẵn sàng tiến hành dự án “rất nhanh chóng”.
“Không có lựa chọn thay thế thực sự nào xét về tính sẵn có của các công nghệ đáng tin cậy, đã được kiểm chứng, cũng như sức hấp dẫn của các điều kiện tài chính”, ông Galuzin nói.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance thúc đẩy hành lang TRIPP
Trong chuyến thăm Armenia, ông Vance cũng tìm cách thúc đẩy kế hoạch về cái gọi là Tuyến đường Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế (TRIPP), một hành lang dài khoảng 43 km chạy qua miền Nam Armenia, cho phép Azerbaijan có tuyến đường trực tiếp tới vùng lãnh thổ tách rời Nakhchivan và tiếp nối sang đồng minh thân cận là Thổ Nhĩ Kỳ.
Hành lang trên bộ này là một phần của thỏa thuận được Armenia và Azerbaijan ký kết tại Washington, D.C. vào tháng Tám năm ngoái.
Tuyến đường sẽ giúp kết nối chặt chẽ hơn giữa châu Á và châu Âu, đồng thời tránh Liên bang Nga và Iran, trong bối cảnh các nước phương Tây tìm cách đa dạng hóa các tuyến năng lượng và thương mại, giảm phụ thuộc vào Liên bang Nga giữa lúc Moskva đang triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.
Hành lang này, dự kiến bao gồm hạ tầng đường sắt mới hoặc được hiện đại hóa, các đường ống dầu khí và cáp quang, đang được quảng bá như một siêu dự án mang tính chuyển đổi đối với khu vực Nam Kavkaz vốn khép kín và đầy xung đột.
Ông Vance nói: “Chúng tôi không chỉ tạo ra hòa bình cho Armenia. Chúng tôi còn đang tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho cả Armenia và Mỹ".
Theo Nhà Trắng, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến sẽ thăm Azerbaijan vào ngày 11 và 12/2.
