Hãng tin Al Jazeera của Qatar ngày 9/2 cho biết trong bối cảnh dự kiến sẽ có thêm các cuộc đàm phán do trung gian với Mỹ, Iran gợi ý có thể pha loãng uranium được làm giàu ở mức cao để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt.
Cụ thể, người đứng đầu cơ quan năng lượng nguyên tử Iran, ông Mohammad Eslami cho biết Tehran sẵn sàng pha loãng uranium được làm giàu ở mức cao nếu Mỹ chấm dứt các lệnh trừng phạt, phát tín hiệu linh hoạt đối với một yêu cầu then chốt của Mỹ.
Phát biểu với các phóng viên hôm 9/2, theo hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran, ông Eslami đã nói rằng triển vọng Iran pha loãng uranium được làm giàu ở mức 60% - ngưỡng gần với cấp độ vũ khí - sẽ phụ thuộc vào “liệu tất cả các lệnh trừng phạt có được dỡ bỏ để đổi lại hay không” .
Ông Eslami không nêu rõ Iran kỳ vọng việc dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt hay chỉ riêng những lệnh do Mỹ áp đặt.
Pha loãng uranium có nghĩa là trộn nó với vật liệu pha để làm giảm mức độ làm giàu. Theo cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc, Iran là quốc gia duy nhất không sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng lại làm giàu uranium tới mức 60%.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần kêu gọi áp đặt lệnh cấm hoàn toàn đối với hoạt động làm giàu uranium của Iran, nhưng đây lại là một điều kiện không thể chấp nhận đối với Tehran và bất lợi hơn nhiều so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với các cường quốc thế giới, vốn đã không còn hiệu lực.
Iran khẳng định nước này có quyền phát triển chương trình hạt nhân dân sự theo các điều khoản của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, mà Iran và 190 quốc gia khác là các bên ký kết.
Ông Eslami đưa ra các bình luận về làm giàu uranium trong bối cảnh người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Ali Larijani, chuẩn bị lên đường sang Oman vào ngày 10/2, quốc gia đang đăng cai các cuộc đàm phán qua trung gian giữa Mỹ và Iran.
Phóng viên Ali Hashem của Al Jazeera, đưa tin từ Tehran, cho biết ông Larijani – một trong những quan chức cấp cao nhất trong chính phủ Iran – nhiều khả năng sẽ chuyển tải các thông điệp liên quan đến các cuộc đàm phán đang diễn ra.
Ông Trump nói rằng các cuộc đàm phán với Iran sẽ tiếp tục trong tuần này.
Cả Mỹ và Iran đều đưa ra những tín hiệu trái chiều về tiến triển của các cuộc đàm phán. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói Iran “rất nghiêm túc trong đàm phán” và mong muốn “đạt được kết quả”. Tuy nhiên, ông Araghchi cũng cho biết “tồn tại một bức tường ngờ vực đối với Mỹ, xuất phát từ chính hành vi của Mỹ”.
Theo IRNA, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho rằng các cuộc đàm phán đang diễn ra là “một cơ hội quan trọng để đạt được giải pháp công bằng và cân bằng”.
Ông Pezeshkian nhấn mạnh rằng “Iran tìm kiếm các bảo đảm cho các quyền hạt nhân của mình” và việc dỡ bỏ “các lệnh trừng phạt bất công”, hãng thông tấn này cho biết thêm.
Về phía mình, ông Trump đã ca ngợi vòng đàm phán mới nhất diễn ra hôm 6/2 là “rất tốt”, nhưng vẫn tiếp tục cảnh báo về “những hậu quả nghiêm trọng” đối với Iran nếu không đạt được thỏa thuận.
“Họ muốn đạt được một thỏa thuận, như lẽ ra họ phải muốn. Họ biết những hậu quả nếu họ không làm vậy”, Tổng thống Mỹ nói.
Trước khi hai bên đồng ý đàm phán, ông Trump nhiều lần đe dọa Iran bằng một cuộc tấn công “tồi tệ hơn rất nhiều” so với các đợt không kích của Mỹ nhằm vào ba cơ sở hạt nhân của Iran trong cuộc chiến Israel–Iran kéo dài 12 ngày hồi tháng Sáu năm ngoái.
Gần đây, nhà lãnh đạo Mỹ đã gia tăng sức ép bằng cách triển khai một tàu sân bay cùng nhiều tàu chiến hộ tống tới Trung Đông.
Dự kiến vào ngày 11/2, Tổng thống Trump sẽ gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang thăm Mỹ, người nỗ lực thúc đẩy Washington áp dụng lập trường cứng rắn trong các cuộc đàm phán với Iran, không chỉ đòi nhượng bộ về chương trình hạt nhân mà còn cả về tên lửa đạn đạo và các liên minh khu vực của Tehran.
Ông Andreas Krieg, Phó Giáo sư nghiên cứu an ninh tại King’s College London, nhận định Mỹ và Iran dường như đang “dịch chuyển gần hơn tới một thỏa thuận” so với vài tuần trước, dù rủi ro xung đột vẫn còn cao.
“‘Hạm đội’, như cách ông Trump gọi, vẫn đang hiện diện trong khu vực, vì vậy vẫn tồn tại sự cưỡng ép của người Mỹ đối với chính quyền Iran”, ông Krieg nói với Al Jazeera. “Nhưng có vẻ điều đó đang mang lại kết quả theo cách mà áp lực phát huy tác dụng, và người Iran phải đưa ra các nhượng bộ”.
Phó Giáo sư Krieg nói thêm: “Tất cả các thông điệp từ các quốc gia vùng Vịnh, từ Qatar, từ Oman, từ tất cả những bên liên quan, bao gồm cả phía Mỹ, đều rất tích cực. Và phản hồi từ chính người Iran cũng rất tích cực. Tôi nghĩ vấn đề mà chúng ta đang đối mặt hiện nay là làm thế nào để chuyển hóa động lực hiện có ở cấp độ khuôn khổ chiến lược thành những chi tiết cụ thể, tỉ mỉ”.
