Trong bối cảnh nhiều cường quốc gia tăng ảnh hưởng tại Trung Á, còn quan hệ Mỹ - Ấn Độ vẫn tồn tại những bất đồng về thuế quan và dầu mỏ Nga, chuyến đi phản ánh nỗ lực của Mỹ nhằm mở rộng mạng lưới đối tác và bảo vệ lợi ích chiến lược.
Ngày 19/10, tại Samarkand, Uzbekistan, ông Rubio tiến hành các cuộc gặp với đại diện 5 quốc gia Trung Á, gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan, trong khuôn khổ cơ chế C5+1. Tháp tùng Ngoại trưởng Mỹ là phái đoàn khoảng 200 lãnh đạo doanh nghiệp, cho thấy Washington không chỉ hướng tới đối thoại chính trị mà còn muốn thúc đẩy các cơ hội hợp tác thương mại và đầu tư cụ thể.
Trung Á có vị trí địa chiến lược quan trọng, sở hữu nguồn tài nguyên năng lượng và khoáng sản dồi dào, đồng thời nằm giữa Nga, Trung Quốc và các khu vực lân cận. Các nước trong khu vực vẫn duy trì quan hệ sâu rộng với Moskva về năng lượng và an ninh. Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của cả 5 nước, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực khí đốt, urani và khoáng sản chiến lược.
Trong bối cảnh đó, việc Mỹ tăng cường tiếp xúc với Trung Á, đi cùng phái đoàn doanh nghiệp quy mô lớn, cho thấy Washington muốn chuyển sự hiện diện ngoại giao thành lợi ích kinh tế thực chất. Hợp tác năng lượng và tiếp cận nguồn khoáng sản quan trọng có thể giúp Mỹ đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đồng thời tạo thêm dư địa cạnh tranh với Bắc Kinh. Tuy nhiên, Washington sẽ phải đối mặt với thách thức không nhỏ khi Trung Quốc đã xây dựng mạng lưới thương mại và đầu tư sâu rộng tại khu vực trong nhiều năm.
Sau Uzbekistan, ông Rubio tới Ấn Độ, với các điểm dừng chân tại Mumbai và Jamnagar, bang Gujarat. Chương trình làm việc tập trung vào quan hệ đối tác chiến lược, hợp tác năng lượng và đầu tư, trong bối cảnh hai nước đang nỗ lực hoàn tất thỏa thuận thương mại song phương sau nhiều tháng đàm phán.
Quan hệ thương mại Mỹ - Ấn Độ từng căng thẳng sau khi Washington áp thuế cao đối với hàng hóa Ấn Độ, một phần nhằm gây sức ép liên quan đến việc New Delhi mua dầu mỏ Nga. Hai bên sau đó đạt khuôn khổ thỏa thuận giảm thuế, nhưng phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các biện pháp thuế đối ứng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) khiến vấn đề thuế quan tiếp tục phải được xử lý trong các cuộc đàm phán. New Delhi muốn bảo đảm hàng hóa Ấn Độ có lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ khi tiếp cận thị trường Mỹ, trong khi thời điểm ký kết còn phụ thuộc vào việc Washington hoàn thiện chính sách thuế rộng hơn.
Năng lượng tiếp tục là phép thử đối với quan hệ song phương. Ấn Độ thuộc nhóm những nước mua dầu mỏ Nga lớn nhất thế giới, trong khi Washington tìm cách hạn chế nguồn thu năng lượng của Moskva. Những biện pháp trừng phạt và nguy cơ áp thuế bổ sung có thể gây sức ép cho New Delhi, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ làm tổn hại quan hệ với một đối tác quan trọng tại Nam Á. Trong bối cảnh giá nhiên liệu gây áp lực đối với người tiêu dùng Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Washington cũng phải tính đến tác động kinh tế trong nước khi điều chỉnh chính sách năng lượng.
Trong bài viết ngày 16/10, Sameer Lalwani, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Nam Á của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết dư luận Ấn Độ dành cho Mỹ đã xuống mức thấp kỷ lục. Mặc dù vậy, ông cho rằng hợp tác quốc phòng và công nghệ giữa hai nước đã âm thầm được tăng cường, trong khi kim ngạch thương mại song phương tăng gần 12% trong năm 2025, lên gần 240 tỷ USD.
Việc kết hợp chuyến thăm Trung Á với Ấn Độ cho thấy Washington đang tìm cách mở rộng mạng lưới đối tác, bảo đảm lợi ích năng lượng và củng cố vị thế tại châu Á. Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng Mỹ đưa ra các cam kết kinh tế ổn định và xử lý linh hoạt những khác biệt với đối tác, thay vì chỉ dựa vào sức ép thuế quan và cạnh tranh địa chính trị.
