Tham vọng hạt nhân “tiềm ẩn” của Nhật Bản
Theo một báo cáo đăng trên tờ PLA Daily ngày 30/3, Trung Quốc cho rằng Tokyo đang mở rộng ngành công nghiệp quốc phòng cả về quy mô, công nghệ lẫn hợp tác quốc tế. Báo cáo cho rằng Nhật Bản đã vượt qua “lằn ranh đỏ” khi tích lũy một lượng lớn vật liệu hạt nhân và sở hữu năng lực kỹ thuật để nhanh chóng chế tạo vũ khí hạt nhân.
Cụ thể, báo cáo nhấn mạnh Nhật Bản đang nắm giữ khoảng 44,4 tấn plutonium đã được tách chiết tính đến cuối năm 2024. Với lượng vật liệu này, truyền thông Trung Quốc ước tính Tokyo có thể sản xuất khoảng 5.500 đầu đạn hạt nhân - con số thậm chí vượt qua kho vũ khí khoảng 5.400 đầu đạn của Nga, quốc gia hiện được xem là sở hữu kho hạt nhân lớn nhất thế giới.
Báo cáo cũng cảnh báo rằng nếu Nhật Bản từ bỏ “Ba nguyên tắc phi hạt nhân” - không sở hữu, không sản xuất và không cho phép triển khai vũ khí hạt nhân –-nước này có thể nhanh chóng trở thành một quốc gia hạt nhân trên thực tế trong thời gian rất ngắn.
Kho plutonium lớn và nền tảng công nghệ sẵn có
Thông tin về lượng plutonium của Nhật Bản không phải là mới. Trước đó, hãng tin Kyodo của Nhật cũng cho biết nước này sở hữu tổng cộng 44,4 tấn plutonium, trong đó khoảng 8,6 tấn được lưu trữ trong nước và phần còn lại đặt tại Anh và Pháp, nơi xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.
Các chuyên gia nhận định rằng plutonium này chủ yếu phục vụ mục đích dân sự, nhưng về mặt kỹ thuật hoàn toàn có thể được chuyển đổi sang mục đích quân sự nếu cần thiết. Đây chính là điểm khiến Bắc Kinh đặc biệt lo ngại.
Ngoài ra, báo cáo của phía Trung Quốc cho rằng Nhật Bản đã âm thầm phát triển năng lực quốc phòng dưới vỏ bọc công nghệ dân sự, tạo nền tảng cho một sự chuyển hướng chiến lược trong chính sách an ninh.
Xu hướng tái thiết vũ trang
Theo The EurAsian Times, những năm gần đây, Nhật Bản đã có nhiều động thái nới lỏng các hạn chế tự áp đặt trong lĩnh vực quân sự. Từ năm 2014, Tokyo diễn giải lại hiến pháp để cho phép thực thi quyền phòng vệ tập thể trong một số trường hợp nhất định.
Đến năm 2022, trong Chiến lược An ninh Quốc gia mới, Nhật Bản tiếp tục dỡ bỏ các hạn chế liên quan đến năng lực tấn công tầm xa, mở đường cho việc phát triển tên lửa tầm xa. Ngân sách quốc phòng của nước này cũng tăng mạnh, đạt mức kỷ lục khoảng 58 tỷ USD trong năm 2025, với mục tiêu vượt 2% GDP trong các năm tới.
Bên cạnh đó, Tokyo cũng nới lỏng quy định về xuất khẩu vũ khí và tăng cường đầu tư vào các công nghệ quốc phòng tiên tiến. Theo báo cáo, ngân sách cho chương trình nghiên cứu chuyển đổi công nghệ tiên tiến đã tăng gấp 18 lần chỉ trong vài năm.
Trung Quốc cho rằng những động thái này cho thấy Nhật Bản đã bước vào giai đoạn mới, không còn chỉ tập trung vào phòng vệ mà đang phát triển các năng lực tấn công quy mô lớn, đánh dấu sự rời xa quỹ đạo hòa bình sau Thế chiến II.
Tranh cãi quanh khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân
Một số phát biểu từ các chính trị gia cấp cao Nhật Bản cũng góp phần làm dấy lên tranh luận. Thủ tướng Sanae Takaichi từng cho rằng việc phụ thuộc vào “ô hạt nhân” của Mỹ khiến nguyên tắc cấm vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ Nhật Bản trở nên thiếu thực tế. Trong khi đó, cựu Thủ tướng Shinzo Abe từng đề xuất khả năng chia sẻ vũ khí hạt nhân với Mỹ.
Tuy vậy, những quan điểm này vẫn vấp phải sự phản đối mạnh mẽ trong nội bộ Nhật Bản, nơi tư tưởng chống vũ khí hạt nhân vẫn rất sâu sắc do di sản từ Thế chiến II.
Ở chiều ngược lại, các chuyên gia cho rằng cảnh báo từ Trung Quốc mang tính phóng đại nhằm gây sức ép chính trị. Dù vậy, không thể phủ nhận rằng Nhật Bản sở hữu đầy đủ năng lực công nghệ và nguồn vật liệu để phát triển vũ khí hạt nhân trong thời gian ngắn nếu thay đổi chính sách.
Bối cảnh an ninh khu vực ngày càng phức tạp cũng là yếu tố thúc đẩy các cuộc tranh luận tại Nhật Bản. Ba quốc gia láng giềng có quan hệ căng thẳng với Tokyo - Trung Quốc, Triều Tiên và Nga - đều đang sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, chiến sự liên quan đến Iran cùng với các cuộc tấn công vào cơ sở hạt nhân nước này càng làm gia tăng lo ngại về một cuộc chạy đua hạt nhân mới trên toàn cầu.
Những cảnh báo từ phía Trung Quốc, dù mang tính gây sốc, đã phần nào phản ánh thực tế rằng chính sách hạt nhân của Nhật Bản đang đứng trước những thay đổi tiềm tàng trong bối cảnh môi trường an ninh ngày càng bất ổn.
