Năm học 2026 - 2027 là năm học đặc biệt khi toàn ngành giáo dục vừa phải bảo đảm các hoạt động dạy và học diễn ra bình thường, thông suốt, vừa triển khai đồng thời nhiều chủ trương lớn, trọng tâm là Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cùng việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Không còn dừng lại ở bước tạo đà hay chuẩn bị mang tính bề nổi, bước sang năm học 2026 - 2027, toàn hệ thống giáo dục chuyển dịch mạnh mẽ từ "ban hành chính sách" sang "thực thi chính sách", đưa các chính sách đi sâu vào từng nhà trường, lớp học và đo lường bằng kết quả đầu ra thực chất của người học và đội ngũ nhà giáo.

Trước những bài toán thực tiễn đặt ra – từ việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, khắc phục tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ, bảo đảm dinh dưỡng và an toàn học đường, cho đến việc thúc đẩy bình đẳng giáo dục nơi biên giới, hải đảo và ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) – ngành giáo dục đã chuẩn bị sẵn sàng mọi điều kiện về cơ sở vật chất, nhân lực và đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị.

Năm học 2026 - 2027, công tác quy hoạch, sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục từ mầm non, phổ thông đến giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp và đại học được triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Tinh thần xuyên suốt và quan trọng nhất được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) quán triệt là: Sắp xếp mạng lưới không phải để giảm số lượng trường bằng mọi giá, mà để hệ thống tinh gọn hơn, hoạt động hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng và giúp người học được hưởng lợi nhiều hơn.

Tại Hà Nội, năm học 2026 - 2027 là năm đầu tiên triển khai sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mục tiêu của thành phố là giảm đầu mối quản lý, sử dụng hiệu quả hơn trường lớp, đội ngũ và tài sản công nhưng vẫn giữ ổn định tuyệt đối việc học của học sinh.

Sau khi sắp xếp, toàn thành phố Hà Nội còn 1.093 cơ sở giáo dục (giảm 1.251 đơn vị, tương đương 53,3%). Quy mô trường lớp lớn hơn, hình thành các mô hình trường đa cơ sở, trường phổ thông nhiều cấp học phù hợp với từng địa bàn.

Để đáp ứng nhu cầu gia tăng hơn 37.800 học sinh và hơn 1.000 lớp trong năm học mới, Hà Nội đã xây mới, đưa vào sử dụng 4 trường THPT công lập; cải tạo, sửa chữa, mở rộng 587 trường học các cấp với tổng số gần 1.805 phòng học mới, nâng tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia lên gần 82%. Nguyên tắc tổ chức tại các xã, phường là không làm giảm cơ hội học tập, không để học sinh phải đi xa hơn và hạn chế tối đa xáo trộn sinh hoạt gia đình.

Việc phân cấp tuyển dụng, tiếp nhận, điều động đội ngũ về cho UBND các xã, phường giúp việc bố trí nhân sự sát thực tế hơn.

Tại Trường Mầm non Đông La (xã An Khánh) sáp nhập từ 3 điểm trường hay Trường TH&THCS Chương Dương (phường Hồng Hà) thu gọn từ 3 cơ sở còn 2 cơ sở cho thấy sự đồng thuận cao, giáo viên hỗ trợ lẫn nhau và việc đi lại của học sinh rất thuận lợi.

Việc sắp xếp hai trường Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chương Dương (phường Hồng Hà) mở ra cơ hội để giáo viên hai cấp học hỗ trợ nhau. Nhà trường hiện có 46 lớp, 1.660 học sinh và 103 cán bộ, giáo viên, nhân viên tại 2 điểm trường gần nhau. Trước đây có 3 cơ sở, sau khi sắp xếp, nhà trường điều chỉnh còn 2 cơ sở, học sinh tại cơ sở thứ ba được đưa về điểm chính, giúp việc đi lại thuận lợi hơn.

Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền khẳng định, chủ trương sắp xếp của thành phố khi sắp xếp mạng lưới trường lớp là giảm đầu mối quản lý nhưng không làm giảm cơ hội học tập của học sinh. Nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình sắp xếp lại hệ thống trường lớp ở các xã, phường là bảo đảm học sinh được học tập thuận lợi, không phải đi xa hơn; đồng thời sử dụng tốt hơn đội ngũ, cơ sở vật chất và tài sản công.

Tại TP. Hồ Chí Minh, với quy mô giáo dục tiếp tục tăng nhanh lên hơn 2,6 triệu học sinh (riêng năm học 2026 - 2027 dự kiến tăng 96.258 em), Thành phố đã hoàn thành sắp xếp mạng lưới trường lớp, giảm 32% đầu mối cơ sở giáo dục nhưng không giảm số phòng học. Chiến dịch thi đua "150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học" đã giúp TP. Hồ Chí Minh đưa 930 phòng học mới (từ 49/53 dự án) vào sử dụng ngay trước ngày khai giảng 5/9/2026, đáp ứng kịp thời áp lực tăng dân số cơ học.

Bên cạnh hạ tầng cơ sở vật chất, các chính sách chăm lo sức khỏe, dinh dưỡng và an toàn học đường được các địa phương triển khai sâu rộng, trở thành nét mới đặc sắc của năm học 2026 - 2027.

Hà Nội là địa phương đi đầu cả nước khi ban hành Nghị quyết HĐND nâng mức hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học lên 28.000 đồng/học sinh/ngày (tăng 8.000 đồng); đối với 6 nhóm học sinh thuộc diện chính sách, mức hỗ trợ đạt 40.000 đồng/ngày (tăng 10.000 đồng). Song song đó, hệ thống cơ sở dữ liệu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm học đường HanoiCheck lần đầu tiên được vận hành tại 100% cơ sở giáo dục có bán trú ở Hà Nội, cho phép theo dõi công khai từ thực đơn, nguồn gốc thực phẩm đến quy trình chế biến, giúp phụ huynh và nhà trường cùng giám sát trực tiếp.

Về an toàn trường học, 100% nhà trường thiết lập và công khai đường dây nóng cùng Tổng đài điện thoại Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí 24/7) để tiếp nhận thông tin về an ninh, an toàn và bạo lực học đường.

Đáng chú ý, Hà Nội đã tổ chức chiến dịch khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho toàn bộ 2,3 triệu học sinh mầm non và phổ thông; toàn bộ dữ liệu được tích hợp trực tiếp vào Hồ sơ sức khỏe điện tử và Học bạ điện tử kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Với quy mô 3.520 cơ sở giáo dục, áp lực quản lý an toàn thực phẩm bữa ăn học đường tại Thành phố Hồ Chí Minh rất lớn. Chính vì thế, việc siết chặt quản lý cũng như tìm giải pháp đảm bảo an toàn cho bữa ăn của học sinh Thành phố là điều vô cùng cần thiết.

Ông Nguyễn Văn Phong, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh cho hay, toàn thành phố hiện có 3.520 cơ sở giáo dục với hàng triệu học sinh sử dụng các suất ăn bán trú mỗi ngày. Chính vì thế, công tác quản lý an toàn thực phẩm bữa ăn học đường, bán trú, căng tin rất áp lực do quy mô lớn, mức độ rủi ro cao.

Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục tổ chức bữa ăn bán trú, bữa ăn học đường, căng tin và các dịch vụ ăn uống trong trường học bảo đảm an toàn thực phẩm, dinh dưỡng hợp lý; tuân thủ đầy đủ các quy định, điều kiện về an toàn thực phẩm. Trọng tâm kiểm soát được đặt vào khối mầm non và tiểu học có tổ chức bán trú - nhóm đối tượng có số lượng suất ăn lớn và mức độ rủi ro cao.

Đồng thời, chỉ đạo tổ chức kiểm tra, đánh giá đối với các trường học có bếp ăn nội trú, bán trú, bảo đảm các điều kiện cơ sở vật chất về an toàn vệ sinh thực phẩm; phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo quy định. Song song đó, thường xuyên cử các đơn vị liên quan theo dõi, giám sát bếp ăn, nhà ăn, căng tin trong trường học; người làm việc tại nhà ăn, bếp ăn phải bảo đảm các yêu cầu về sức khỏe theo quy định. Đặc biệt, ngành Giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh đã quán triệt hiệu trưởng, người đứng đầu cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm trong việc kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu đầu vào và lựa chọn đối tác cung cấp suất ăn theo quy định.

Một trong những điểm sáng rực rỡ và mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc nhất trong công tác chuẩn bị cho năm học 2026 - 2027 là chủ trương chiến lược xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới, hải đảo. Với tổng nguồn vốn đầu tư lên tới 51.700 tỷ đồng, đây là dự án hạ tầng giáo dục lớn nhất từ trước đến nay dành riêng cho khu vực đặc biệt khó khăn, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào dân tộc thiểu số và nhân dân vùng biên giới.

Để hoàn thành 108 trường đầu tiên thuộc giai đoạn 1 kịp đón học sinh ngày 5/9/2026, hàng vạn chiến sĩ quân đội, công an, bộ đội biên phòng và nhân dân địa phương đã làm việc liên tục "3 ca, 4 kíp". Nhiều nơi địa hình chia cắt, không có đường xe cơ giới, lực lượng thi công phải kiên trì cõng từng viên gạch, bao xi măng lên đỉnh núi cao để dựng nên những ngôi trường khang trang.

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, việc xây dựng các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước. Khi 108 trường này hoàn thành đưa vào sử dụng, sẽ có thêm 4.396 phòng học các loại, trong đó, 1.119 phòng học bộ môn, 3.277 phòng học thông thường, 102 thư viện, bảo đảm điều kiện học tập rất tốt cho gần 113.000 học sinh.

“Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất không phải chúng ta xây thêm bao nhiêu ngôi trường, mà ở chỗ những ngôi trường ấy tạo thêm bao nhiêu cơ hội phát triển cho trẻ em vùng biên. Đối với vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, nhà trường không chỉ là nơi dạy chữ mà còn phải trở thành một thiết chế góp phần phát triển cộng đồng, giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố niềm tin, bảo vệ biên cương Tổ quốc. Chương trình này không chỉ là đầu tư cơ sở vật chất cho giáo dục, mà sâu xa hơn là đầu tư cho con người, cho tương lai của vùng biên và cho sự phát triển bền vững của đất nước”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.

Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương xúc động chia sẻ về Trường Nội trú Liên cấp Si Pa Phìn. Đây là công trình biểu tượng được hoàn thành chỉ trong vòng 6 tháng nhờ sự quan tâm đặc biệt của Trung ương và sự hỗ trợ toàn diện từ Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hà Nội.

“Qua một học kỳ vận hành thí điểm và chuẩn bị cho năm học mới, môi trường giáo dục tại Si Pa Phìn đã thay đổi hoàn toàn về chất. Học sinh được ăn ở, sinh hoạt trong điều kiện kiên cố, hiện đại với đầy đủ nhà ăn, phòng ở nội trú, khu vui chơi; đội ngũ giáo viên yên tâm cống hiến lâu dài. Trẻ em miền núi không còn phải đi bộ hàng chục cây số qua sông, qua suối hiểm trở để đến lớp. Nhiều em đã tự tay viết những bức thư xúc động gửi lời cảm ơn chân thành đến Lãnh đạo Đảng, Nhà nước”, Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương cho hay.

Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Lào Cai Lê Ngọc Quỳnh cho biết, những năm qua, nhiều chính sách dành cho giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới đã tạo điều kiện để học sinh được học tập, chăm sóc trong môi trường an toàn, ổn định, góp phần duy trì sĩ số và thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền.

Tại Lào Cai, 4 trường nội trú biên giới đã đi vào hoạt động từ năm học 2026-2027, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cho học sinh vùng biên. Tỉnh cũng triển khai nhiều mô hình giáo dục gắn với đặc trưng vùng cao, bảo tồn tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghệ thuật và bản sắc văn hóa dân tộc trong nhà trường.

Từ thực tiễn, bà đề nghị tiếp tục đầu tư đồng bộ cho hệ thống trường nội trú, bán trú và trường nội trú biên giới, gắn cơ sở vật chất với đội ngũ và chất lượng giáo dục; đồng thời nghiên cứu mở rộng cấp THPT tại các trường nội trú biên giới, tạo điều kiện để học sinh được học tập ổn định, liên tục và góp phần phát triển nguồn nhân lực tại chỗ.

Bà Lê Ngọc Quỳnh cũng đề xuất Bộ GD&ĐT nghiên cứu mở rộng cấp THPT ngay tại các trường nội trú liên cấp xã biên giới để học sinh được học tập liên tục từ tiểu học đến hết phổ thông, không bị đứt gãy đường học tập do khoảng cách địa lý khi chuyển cấp.

Từ thực tiễn thành công tại Lào Cai, Điện Biên, các địa phương đề xuất Bộ GD&ĐT nghiên cứu mở rộng cấp THPT ngay tại các trường nội trú liên cấp xã biên giới để đường học tập của con em đồng bào không bị đứt gãy.

Nhiều năm qua, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT tại các đô thị lớn luôn gây áp lực tâm lý nặng nề cho học sinh và phụ huynh do tư duy phân luồng hành chính cứng nhắc. Nhận diện rõ hệ lụy này, năm học 2026 - 2027 ngành giáo dục quyết tâm triệt để đổi mới tư duy tuyển sinh.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Ngành Giáo dục đang từng bước xóa bỏ khái niệm "tuyển sinh" căng thẳng ở cấp phổ thông, chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ chế "tiếp nhận vào học", tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh nhập học ngay tại nơi cư trú. Rào cản chỉ tiêu hành chính bị tháo gỡ, quá trình phân luồng hiện nay được điều chỉnh theo hướng tự nguyện, dựa trên tư vấn hướng nghiệp khoa học, tôn trọng năng lực và sở thích của học sinh.

Nhờ mở rộng hạ tầng THPT, GDTX và trường nghề, tổng chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027 trên toàn quốc đạt khoảng 79,3% số học sinh lớp 9. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục đi học (THPT, GDTX, nghề) đạt mức kỷ lục trên 95%. Hệ thống GDTX và trường nghề ghi nhận số lượng đăng ký học văn hóa kết hợp học nghề tăng mạnh, xóa bỏ hoàn toàn định kiến "trường hạng hai".

Bộ GD&ĐT ban hành chương trình hành động về phát triển văn hóa trung thực trong giáo dục, yêu cầu công tác kiểm tra, đánh giá và thi cử phải phản ánh đúng năng lực và sự tiến bộ của người học, kiên quyết không coi điểm số hay thành tích hình thức là mục tiêu cuối cùng. Ngành cũng đang hoàn thiện hệ thống bộ chỉ số phát triển giáo dục để đánh giá khách quan mức độ tiếp cận giáo dục chất lượng tại từng địa phương, đồng thời công khai, minh bạch trong thu chi và xử lý nghiêm các hành vi lạm thu, dạy thêm học thêm tràn lan, gian lận trong thi cử.

Đặc biệt, năm học 2026 - 2027, ngành giáo dục tập trung giải quyết bài toán thừa - thiếu giáo viên cục bộ và tạo môi trường làm việc nhân văn cho nhà giáo.

Tại Hà Nội, cùng với gần 82.000 giáo viên hiện có, thành phố tiếp tục tuyển dụng thêm hơn 3.100 biên chế. Việc giao quyền tuyển dụng, điều động cho cấp xã/phường giúp bố trí nhân sự sát với nhu cầu của từng trường. Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT chỉ đạo kiên quyết rà soát, cắt giảm thực chất hồ sơ, sổ sách, báo cáo, hội họp, các kỳ thi, hội thi phong trào không cần thiết. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Những gì không trực tiếp phục vụ người học hoặc chỉ mang tính thành tích hình thức phải mạnh dạn cắt giảm để giáo viên dành thời gian cho chuyên môn, học sinh và tự bồi dưỡng phát triển nghề nghiệp.

Các địa phương cũng đồng loạt ban hành chính sách hỗ trợ phụ cấp thu hút, sinh hoạt cho giáo viên công tác tại các xã biên giới, huyện đảo, trường dân tộc nội trú nhằm giúp nhà giáo yên tâm cống hiến lâu dài.

Chuyển đổi số trong năm học 2026 - 2027 không còn dừng lại ở mức thí điểm mà đã đi vào chiều sâu, trở thành công cụ quản trị và hỗ trợ phương pháp dạy học cốt lõi.

TP. Hồ Chí Minh đi đầu trong việc xây dựng hệ thống quản trị dựa trên nền tảng dữ liệu dùng chung (định danh một trục dữ liệu, nhập một lần, dùng chung toàn ngành). Tuyển sinh đầu cấp thực hiện trực tuyến 100%, người dân không phải nộp giấy xác nhận cư trú; đồng thời cắt giảm 104/161 thủ tục hành chính nội bộ. Mô hình sổ đầu bài số triển khai tại 225 trường trung học với hơn 21.000 giáo viên ký số trực tiếp trên di động giúp tự động hóa việc quản trị và giảm nhẹ áp lực hồ sơ giấy tờ.

Trên phạm vi toàn quốc, ngành giáo dục đã tạo lập trên 18 triệu học bạ số và hơn 13 triệu văn bằng, chứng chỉ số. 100% thí sinh đăng ký thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học trực tuyến thông qua liên thông dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID, tạo tiền đề vững chắc cho việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) nâng cao chất lượng dạy và học.

Năm học 2026 - 2027 mở ra một chặng đường mới với quy mô trường lớp tinh gọn, hạ tầng hiện đại, đội ngũ nhà giáo được củng cố và tư duy quản trị đột phá. Sự chuẩn bị chu đáo từ Trung ương đến chính quyền các địa phương là minh chứng sinh động cho một nền giáo dục Việt Nam hướng tới tính Công bằng - Chất lượng - Trung thực, đảm bảo không một học sinh nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển của đất nước.

Bài: Lê Vân
Ảnh: TTXVN
Trình bày: Nguyễn Hà

05/09/2026 06:00