Theo truyền thông châu Âu ngày 25/8, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres và Chủ tịch ICRC Mirjana Spoljaric Egger đã đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp về việc xây dựng các quy định quốc tế đối với hệ thống vũ khí tự động sát thương, hay còn gọi là “robot sát thủ”.
Hai quan chức cảnh báo thế giới đang ở rất gần một tương lai mà vũ khí tự động có thể tự xác định và tấn công con người. Trong tuyên bố chung, ông Guterres và bà Spoljaric cho rằng những lo ngại cơ bản về công nghệ này không thay đổi, trong khi mức độ rủi ro đã gia tăng. Theo hai quan chức, nhân loại đang tiến gần tới việc vượt qua một lằn ranh đỏ về đạo đức, khi máy móc có thể tự động lựa chọn con người làm mục tiêu.
Hệ thống vũ khí tự động sát thương thường được hiểu là những loại vũ khí có khả năng lựa chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực mà không cần sự can thiệp của con người.
Đến nay chưa có trường hợp nào được xác nhận là sử dụng vũ khí hoàn toàn tự động. Tuy nhiên, căng thẳng toàn cầu gia tăng cùng các cuộc xung đột tại Trung Đông và Ukraine, nơi thiết bị bay không người lái ngày càng giữ vai trò quan trọng trên chiến trường, làm dấy lên lo ngại loại vũ khí này có thể sớm được triển khai.
Hiện chưa có hiệp ước quốc tế riêng điều chỉnh vũ khí tự động và các loại vũ khí ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi đó, ông Guterres và bà Spoljaric nhấn mạnh đây không còn là nguy cơ thuộc về một tương lai xa, bởi cuộc chạy đua tăng cường khả năng tự động hóa trong các hệ thống vũ khí đã diễn ra.
Hai quan chức cảnh báo các thế hệ tương lai sẽ đặt câu hỏi liệu những nhà lãnh đạo hiện nay có hành động khi vẫn còn cơ hội thiết lập giới hạn, trước khi các loại vũ khí này phổ biến và vượt khỏi tầm kiểm soát hay không.
Lời kêu gọi mới được đưa ra sau tuyên bố chung năm 2023, trong đó ông Guterres và bà Spoljaric đề nghị các nước thiết lập những lệnh cấm và hạn chế cụ thể đối với công nghệ đang phát triển nhanh chóng này trong năm 2026.
Theo lãnh đạo Liên hợp quốc và ICRC, nhiều nhà khoa học và kỹ sư trực tiếp tham gia phát triển các hệ thống vũ khí tự động cũng đã lên tiếng cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn. Khi chính những người tạo ra công nghệ kêu gọi đặt ra giới hạn, các quốc gia không thể tiếp tục thụ động.
Các cuộc thảo luận về một hiệp ước kiểm soát vũ khí tự động đã kéo dài khoảng một thập niên. Sau ba năm thảo luận gần đây, các nước dự kiến quyết định vào tháng 11 tới về việc có khởi động các cuộc đàm phán chính thức nhằm xây dựng hiệp ước hay không.
Ông Guterres và bà Spoljaric kêu gọi các nhà lãnh đạo thể hiện quyết tâm chính trị, đồng thời cảnh báo việc không hành động nhanh chóng và dứt khoát có thể gây tổn thất về sinh mạng. Hai quan chức nhấn mạnh đổi mới công nghệ phải phục vụ con người thay vì đe dọa nhân loại.
