Hơn 80% thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 15 đến 24 trên toàn cầu hiện đã kết nối Internet. Đáng chú ý, tại các quốc gia có thu nhập thấp, tỷ lệ tham gia không gian mạng của lứa tuổi này cao gấp gần 2 lần so với nhóm dân số còn lại. Trước thực trạng này, ngày 10/8, Liên hợp quốc (LHQ) đã phát đi cảnh báo: Thế hệ kết nối số sâu rộng này đang phải gánh chịu những hệ lụy nặng nề nhất từ các rủi ro về tính toàn vẹn thông tin, bao gồm nạn tin giả, hành vi quấy rối, định kiến thuật toán và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) với mục đích xấu.
Theo phóng viên TTXVN tại LHQ, trong báo cáo tóm tắt vừa công bố nhân dịp Ngày Quốc tế Thanh niên, LHQ hối thúc các quốc gia thành viên, các công ty công nghệ, đơn vị quảng cáo, cơ quan truyền thông và giới nghiên cứu cần ưu tiên hàng đầu cho nhiệm vụ bảo vệ và tăng cường sự tham gia của giới trẻ nhằm ngăn chặn các tác hại trực tuyến.
Báo cáo của LHQ chỉ ra rằng những tổn hại mà giới trẻ gặp phải trên môi trường mạng không phải do vô tình, mà là hệ quả trực tiếp từ các mô hình kinh doanh thương mại hóa dữ liệu cá nhân, cũng như các thiết kế hệ thống nhằm tối đa hóa mức độ tương tác và chi tiêu của người dùng.
Từ các thuật toán giữ chân người dùng trẻ tuổi, cho đến các "mẫu thiết kế thao túng" (dark patterns), tính năng "hộp quà may mắn" (loot boxes) hay những thủ thuật kích thích thói quen sử dụng cưỡng bức - báo cáo này cảnh báo rằng trẻ em, lứa tuổi đang trong quá trình hình thành nhận thức, nhân cách và các mối quan hệ, là đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Bên cạnh đó, sự phát triển quá nhanh của AI đang vượt xa các nỗ lực kiểm soát, làm trầm trọng hơn các nguy cơ từ nội dung do AI tạo ra cho đến các hành vi bóc lột do AI tiếp tay. Báo cáo trên cũng nhận diện các phương thức quảng cáo ẩn vi phạm quyền lợi trẻ em.
Báo cáo của LHQ nhấn mạnh: "Tất cả các hành vi này cộng hưởng lại đang bình thường hóa hoạt động giám sát thương mại trên diện rộng và các thiết kế thao túng tâm lý đúng vào giai đoạn trẻ em và thanh thiếu niên dễ bị tác động nhất".
Báo cáo trên đặc biệt lưu ý rằng trẻ em và thanh thiếu niên không chỉ đơn thuần là nạn nhân thụ động. Họ là những người sáng tạo, những nhà vận động và tổ chức tích cực - từ các phong trào do thanh niên dẫn dắt đang định hình lại đời sống xã hội, đến các nhà báo trẻ và những người sáng tạo nội dung đóng góp cho các diễn đàn công luận. Dù vậy, chính không gian mạng lại là nơi khiến những phụ nữ trẻ tuổi, các nhóm yếu thế và các nhà hoạt động đối mặt với nạn quấy rối và giám sát trực tuyến. Do đó, quan điểm của giới trẻ cần phải được tích cực lồng ghép vào các nghiên cứu và quá trình hoạch định chính sách nhằm tìm kiếm giải pháp cho bài toán toàn vẹn thông tin.
Cố vấn cấp cao của LHQ về Toàn vẹn thông tin, bà Charlotte Scaddan chia sẻ: "Trẻ em và thanh thiếu niên là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do cuộc khsủng hoảng thông tin hiện nay, nhưng họ cũng là những người có năng lực nhất để góp phần giải quyết cuộc khủng hoảng đó. Bảo vệ và trao quyền cho giới trẻ không phải là hai mục tiêu đối lập. Chúng ta bắt buộc phải thực hiện song song cả hai nhiệm vụ này".
Các chính phủ và các nhà vận động chính sách đang nỗ lực đưa vấn đề an toàn trực tuyến của trẻ em vào trọng tâm các cuộc thảo luận về chính sách đối phó với thiết kế gây nghiện, quảng cáo định hướng hành vi, kiểm duyệt nội dung và bảo vệ quyền riêng tư. Tuy nhiên, khi AI ngày càng hiện diện phổ biến, báo cáo cảnh báo cơ hội để đưa quyền trẻ em vào khung quản trị AI đang thu hẹp lại từng ngày.
Tài liệu của LHQ đã vạch ra các lộ trình cụ thể: Các quốc gia thành viên hoàn thiện hành lang pháp lý; các công ty công nghệ tăng cường bảo vệ an toàn cho trẻ em; các đơn vị quảng cáo tôn trọng quyền trẻ em; các cơ quan báo chí hướng tới phục vụ độc giả trẻ và giới nghiên cứu lấp đầy các khoảng trống thông tin, đặc biệt là tại khu vực Phương Nam toàn cầu
LHQ khẳng định sẽ tiếp tục đóng góp vào các nỗ lực quản trị AI toàn cầu, thông qua Diễn đàn Hội thảo toàn cầu và Hội đồng Khoa học quốc tế độc lập về AI - cơ quan chuyên môn có nhiệm vụ đánh giá toàn diện các cơ hội và rủi ro từ AI. Báo cáo kết luận: "Khi các công nghệ số và môi trường thông tin tiếp tục biến đổi không ngừng, thời điểm hiện tại chính là cơ hội cấp thiết để chúng ta chuyển dịch mạnh mẽ từ các nguyên tắc trên giấy sang hành động thực tiễn".
