Theo truyền thuyết, Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu là người có công lớn trong buổi đầu dựng nước thời Hùng Vương. Bà không chỉ giúp vua mở mang bờ cõi, dạy dân trồng lúa nước mà còn góp phần giữ gìn giang sơn, mang lại cuộc sống thái bình cho nhân dân. Sau khi hóa, Quốc Mẫu thường hiển linh, phù trợ các triều đại chống giặc ngoại xâm, trở thành biểu tượng linh thiêng trong đời sống tín ngưỡng của người Việt.
Chính vì vậy, hệ thống đền thờ tại Tây Thiên được hình thành từ hàng nghìn năm nay để tưởng nhớ công lao của bà. Không gian nơi đây là sự giao thoa hài hòa giữa đạo và đời, giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách hành hương đầu năm.
Năm 2026, Lễ hội Tây Thiên diễn ra từ ngày 2 đến 4/4 (tức 15–17 tháng Hai âm lịch) tại Phú Thọ. Đây không chỉ là sự kiện văn hóa thường niên mà còn là dịp tri ân công đức Quốc Mẫu, đồng thời quảng bá giá trị di sản vùng đất Tổ.
Điểm mới của lễ hội năm nay là việc tổ chức theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong đó chính quyền xã Đại Đình trực tiếp đảm nhiệm vai trò tổ chức. Dù có sự thay đổi về cách thức tổ chức, các nghi lễ truyền thống vẫn được giữ gìn nguyên vẹn, bảo đảm tính linh thiêng và chuẩn mực.
Chuỗi nghi thức lễ hội bắt đầu từ Lễ Cáo tại các điểm di tích như Đền Thỏng, Đền Thượng, Chùa Thượng, mở ra không gian tâm linh trang nghiêm. Cao điểm là lễ rước kiệu Quốc Mẫu vào ngày rằm tháng Hai âm lịch, với sự tham gia của các đoàn rước trong trang phục truyền thống, tái hiện sinh động nghi lễ cổ truyền.
Bên cạnh phần lễ trang trọng, phần hội mang đến không khí sôi động với nhiều hoạt động văn hóa – thể thao và trò chơi dân gian như kéo co, cờ tướng, bóng chuyền, góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Đặc biệt, các hoạt động như thi làm bánh chưng, bánh dày, bánh gio không chỉ tạo điểm nhấn hấp dẫn mà còn góp phần tôn vinh truyền thống nông nghiệp lúa nước – giá trị gắn liền với công lao của Quốc Mẫu.
Không gian di sản tại lễ hội còn giới thiệu nhiều hoạt động triển lãm, biểu diễn nghệ thuật dân gian như hát Soọng cô của đồng bào Sán Dìu, giúp du khách có cái nhìn sâu sắc hơn về văn hóa bản địa vùng Tam Đảo.
Để bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, văn minh, Ban tổ chức đã triển khai đồng bộ các phương án về an ninh, y tế và vệ sinh môi trường. Các dịch vụ kinh doanh được yêu cầu niêm yết giá công khai, không chèo kéo du khách, góp phần xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện.
Lễ hội Tây Thiên 2026 không chỉ là hành trình hành hương tâm linh mà còn là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, cảm nhận chiều sâu văn hóa dân tộc giữa không gian núi rừng hùng vĩ. Đây cũng là bước tiến quan trọng trong việc đưa Tây Thiên trở thành trung tâm du lịch văn hóa – tín ngưỡng tiêu biểu của khu vực phía Bắc.
