Lễ hội cầu mưa là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong năm của người Thái trắng ở Mộc Châu, Sơn La để cầu mưa, mong cho dân bản có được một năm bội thu, gửi nhiều thông điệp cho các thế hệ con cháu về bảo vệ và tôn trọng môi trường sống. Lễ hội cầu mưa thường diễn ra vào ngày 15/2 âm lịch hàng năm.
 Sau khi ông Then đồng ý ban nước và mưa thuận gió hòa cho dân bản, ông Then mang nước và dùng một cành cây vẩy nước ra bốn phía, vẩy nước vào những người tham gia lễ hội. |
 Các bà góa cùng lấy nước vào các ống bương và té ra xung quanh. |
 Người dân trang trí cây nêu chuẩn bị cho lễ hội cầu mưa. |
 Ông Then, thầy cúng, bà góa và phụ nữ trong làng cùng ra mó nước. |
 Thầy cúng làm lễ cúng thổ địa, thần linh tại mó nước của bản... |
 Kết thúc lễ hội, dân bản cùng vui chung điệu xòe truyền thống. |
Sáng sớm hôm sau, khi mặt trời ló rạng, thầy cúng sẽ dẫn một bà góa trong bản quẩy đôi gánh buộc những ống bương đựng nước đi tới từng nhà gọi chị em phụ nữ cùng ra mó nước. Người già trong bản kể rằng: Sở dĩ phải là bà góa bởi vì câu chuyện ban đầu xuất phát từ việc trời khô hạn, mọi người muốn làm lễ cầu mưa nhưng lại e ngại, sợ ông Trời nổi giận sẽ phạt. Khi đó, một bà góa đã tình nguyện đứng ra làm người hy sinh, cùng thầy mo đi cầu mưa, bà nói rằng nếu ông Trời phạt, bắt phải chết, thì chỉ mong dân bản hãy làm lễ cúng cho bà hàng năm. Bà góa cùng các chị em trong bản, thường là những người đã có gia đình và ở tuổi trung niên, ra mó nước thực hiện nghi lễ đầu tiên của lễ cầu mưa, là làm một lễ cúng tại mó nước và xin phép gánh nước về.
Sau khi cúng thổ địa và thần linh ở mó nước xong, đoàn các bà góa sẽ múc nước đem về. Khi đoàn đi lấy nước trở về tới địa điểm diễn ra lễ cầu mưa, một người đại diện cho ông Then ngồi phía trên, hướng mặt về phía lễ. Thầy mo ngồi dưới, cùng với những người vừa đi lấy về, dân bản ngồi xung quanh phía sau. Nước lấy về được dựng vào quanh cây nêu. Thầy mo đọc bài cúng kể cho ông Then biết nỗi khổ của dân làng khi không có mưa. Kết thúc bài cúng, ông Then sẽ tuyên bố ban nước và cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, sau đó ông Then bưng chậu nước đi vòng quanh, vừa đi vừa vẩy nước vào tất cả những người dự lễ. Kết thúc lễ hội cầu mưa, dân bản cùng nhau ca hát, múa xòe và chơi trò chơi dân gian truyền thống...
Bài và ảnh: Vũ Thanh
