Phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ
Ông Phạm Trọng La, Chủ tịch UBND xã Thư Lâm cho biết, qua rà soát, địa phương có 14 trong tổng số 54 tiêu chí đạt, những nội dung còn phải phấn đấu tập trung nhiều ở quy hoạch, giao thông và hạ tầng đô thị. Đây là những nhiệm vụ cần nguồn lực lớn, vượt quá khả năng tự giải quyết của cấp xã. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, cơ sở vật chất và trụ sở làm việc còn khó khăn. Giao thông kết nối với trung tâm thành phố và giữa các khu vực trên địa bàn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển. Hạn chế ấy không chỉ ảnh hưởng việc đi lại mà còn làm tăng chi phí vận chuyển, thu hẹp cơ hội sản xuất, kinh doanh.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nguyễn Thị Thanh Tâm nhìn nhận, việc quy hoạch hạ tầng khung chưa được phê duyệt là một trở ngại lớn. Khi quy hoạch chưa hoàn thiện, địa phương khó xác định lộ trình đầu tư, tổ chức không gian sản xuất và tạo thêm việc làm. Trong khi đó, quá trình đô thị hóa đang làm thay đổi nhu cầu về đường giao thông, trường học, y tế và dịch vụ công cộng.
Một tuyến đường mới chỉ phát huy tác dụng khi kết nối được với mạng lưới giao thông chung và các khu sản xuất, dân cư. Tương tự, phát triển khu đô thị phải tính đến khả năng đáp ứng của trường học, hệ thống cấp thoát nước, không gian xanh và công trình phục vụ cộng đồng. Đầu tư riêng lẻ từng hạng mục có thể tạo thay đổi trước mắt nhưng chưa giải quyết được những điểm nghẽn lâu dài.
Tại Phúc Thịnh, quá trình rà soát mô hình thí điểm cũng ghi nhận những khó khăn về hạ tầng, môi trường và chất lượng nguồn nhân lực. Đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến khả năng thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của người dân khi quy mô đô thị mở rộng.
Theo ông Hoàng Hải Đăng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phúc Thịnh, xã rà soát, đề xuất điều chỉnh quy hoạch chung của xã phù hợp với quy hoạch tầm nhìn 100 năm của thành phố nhằm phân định rõ các vùng chức năng để từ đó có các giải pháp thực hiện. Đồng thời, xã đầu tư hạ tầng đồng bộ, hiện đại theo quy hoạch và các tuyến đường giao thông theo quy hoạch 1/500 để kết nối đồng bộ giữa các thôn làng hiện hữu với các khu đô thị trong tương lai.
Địa phương cũng quản lý không gian theo mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng) dọc tuyến đường sắt đô thị số 2, 4, 6 và 9 theo quy hoạch Thủ đô, báo cáo thành phố lập quy chế phát triển định hướng giao thông công cộng, khuyến khích mật độ xây dựng cao xung quanh nhà ga.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn nêu rõ, thành phố tập trung hoàn thiện quy hoạch, tổ chức không gian phát triển của hai xã trong tổng thể quy hoạch Thủ đô. Không gian kinh tế, nơi ở, cây xanh, văn hóa và các thiết chế công cộng cần được bố trí hài hòa; nguồn lực phải ưu tiên những nhiệm vụ hạ tầng then chốt.
Theo Kế hoạch số 289/KH-UBND ngày 22/7/2026, việc thí điểm tại Phúc Thịnh và Thư Lâm phải gắn với điều kiện hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và khả năng phối hợp liên ngành. Thành phố yêu cầu đánh giá tác động liên xã, nhất là về giao thông, môi trường, dân cư và dịch vụ đô thị. Điều đó có nghĩa một vướng mắc vượt ranh giới xã không thể chỉ giao chính quyền cơ sở tự xử lý. Trong khi chờ những dự án hạ tầng lớn, các thôn ở Thư Lâm lựa chọn một số phần việc có thể thực hiện ngay.
Tại Hà Lâm, các đoàn thể đăng ký chỉnh trang ao hồ, chăm sóc tuyến đường, trồng hoa và xây dựng mô hình Nhà văn hóa số. Các phần việc đã hoàn thành theo tiến độ đăng ký, góp phần cải thiện cảnh quan, tạo thêm không gian sinh hoạt và huy động người dân tham gia. Tuy nhiên, việc duy trì kết quả sau chiến dịch cũng quan trọng như ngày hoàn thành. Còn các vấn đề lớn về giao thông, thoát nước và môi trường vẫn cần kế hoạch đầu tư, quản lý lâu dài.
Chuyển đổi mô hình kinh tế
Cùng với hạ tầng, bài toán phát triển kinh tế đặt ra tại Thư Lâm là chuyển dịch cơ cấu trên cơ sở thế mạnh địa phương. Theo ông Phạm Trọng La, Chủ tịch UBND xã Thư Lâm, từ hướng phát triển nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trước đây, xã hướng tới cơ cấu công nghiệp, dịch vụ thương mại và nông nghiệp. Quá trình đô thị hóa mở ra dư địa cho dịch vụ, còn ngành nghề truyền thống tiếp tục giữ vai trò trong sản xuất.
Theo định hướng quy hoạch, hơn 800ha đất phục vụ phát triển đô thị sẽ tạo điều kiện mở rộng dịch vụ. Việc triển khai khu công nghiệp Đông Anh cùng các cụm công nghiệp được kỳ vọng bổ sung động lực phát triển. Đây là những điều kiện đang và sẽ được chuẩn bị, đòi hỏi kết nối hạ tầng, tổ chức sản xuất và nguồn lao động phù hợp.
Thư Lâm định hướng tăng vai trò của công nghiệp, thương mại, dịch vụ, phát huy những ngành nghề truyền thống, trong đó có sản xuất đồ gỗ. Các khu, cụm công nghiệp và không gian đô thị mới được kỳ vọng mở rộng cơ hội kinh doanh. Nhưng đây là định hướng, chưa phải kết quả tăng việc làm hay thu nhập đã được xác nhận. Người dân tham gia phát triển kinh tế thông qua hoạt động sản xuất, bảo tồn nghề. Hướng phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ phải gắn với các hộ gia đình, doanh nghiệp hiện có để tạo thêm cơ hội tham gia vào quá trình tăng trưởng.
Thông tin về những khó khăn khi thực hiện 54 tiêu chí thuộc Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại Hà Nội, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thư Lâm Nguyễn Thị Thanh Tâm xác định thu nhập bình quân đầu người là chỉ tiêu khó nhất của xã. Theo bà, địa phương vẫn mang đặc điểm của một vùng nông nghiệp, trong khi quy hoạch hạ tầng chưa hoàn thiện, hạn chế khả năng phát triển ngành nghề và tạo việc làm.
Thực tế này đặt ra bài toán sinh kế trong quá trình đô thị hóa. Đất nông nghiệp có thể được chuyển sang mục đích khác, nhưng người lao động không thể lập tức tìm được việc làm mới nếu thiếu kỹ năng và điều kiện tiếp cận thị trường. Vì thế, giải phóng mặt bằng và phát triển dự án cần đi cùng đào tạo nghề, kết nối tuyển dụng và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế.
Phúc Thịnh có điều kiện và yêu cầu chuyển đổi kinh tế khác Thư Lâm. Địa phương xác định cần nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng lao động, cải thiện môi trường đầu tư và khả năng huy động nguồn lực. Tuy nhiên, quy mô vốn đăng ký hay số dự án dự kiến chưa đủ phản ánh hiệu quả phát triển; phải xem dự án nào đã hoạt động, tạo bao nhiêu việc làm và người dân địa phương được hưởng lợi thế nào.
Chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh cũng được đặt ra trong định hướng thí điểm. Với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, ứng dụng công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giúp quản lý tốt hơn, giảm chi phí hoặc mở rộng thị trường. Kinh tế xanh phải được thể hiện qua việc kiểm soát chất thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm tác động đến khu dân cư, chứ không dừng ở các phong trào chỉnh trang cảnh quan.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, thành phố sẽ đồng hành với hai xã, nghiên cứu điều chỉnh những nội dung phù hợp thực tiễn và bố trí nguồn lực cho các nhiệm vụ có tác động lớn. Kế hoạch triển khai yêu cầu rà soát khả năng cân đối ngân sách, huy động nguồn lực hợp pháp ngoài ngân sách và tránh đầu tư dàn trải.
Phúc Thịnh và Thư Lâm có xuất phát điểm khác nhau nên không thể áp dụng cùng một cách làm cho mọi tiêu chí. Với Thư Lâm, những hạn chế về quy hoạch, giao thông và thu nhập cần được giải quyết đồng thời. Với Phúc Thịnh, đầu tư hạ tầng phải gắn với chất lượng nguồn nhân lực, môi trường và khả năng phát triển kinh tế thực chất.
Người dân có thể nhận thấy diện mạo mới qua những tuyến đường, công trình và khu dân cư được chỉnh trang. Nhưng kết quả bền vững phải thể hiện ở việc đi lại thuận tiện hơn, môi trường sống được cải thiện, người lao động có thêm việc làm và thu nhập ổn định. Đó là những kết quả hai xã cần chứng minh trong các năm thí điểm, thay vì chỉ bằng số dự án hoặc số tiêu chí được đánh dấu hoàn thành.
