Làm thế nào để vừa gìn giữ tinh hoa nghề truyền thống, vừa nâng cao thu nhập cho người dân và đưa sản phẩm làng nghề vươn xa là vấn đề đang được quan tâm.
Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với bà Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội về vấn đề này.
Làng nghề không chỉ có vai trò tạo việc làm, phát triển kinh tế mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc của mỗi vùng quê. Bà đánh giá như thế nào về các chính sách của Đảng và Nhà nước với làng nghề hiện nay?
Hiện cả nước có khoảng 5.000 làng nghề, tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Vai trò của làng nghề trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Riêng Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng có nghề, trong đó có 337 làng nghề truyền thống được thành phố công nhận. Hoạt động của các làng nghề Hà Nội rất sôi động, đặc biệt là các làng nghề thủ công mỹ nghệ. Đây không chỉ là những địa điểm sản xuất, tạo ra các sản phẩm phục vụ đời sống mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc của Thủ đô.
Hiện nay, khi Đảng và Nhà nước ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết về phát triển văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đặc biệt là Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa, vai trò của làng nghề Việt Nam ngày càng được khẳng định. Thành ủy Hà Nội cũng xác định làng nghề là một trong năm trụ cột của công nghiệp văn hóa Thủ đô. Các chủ trương, chính sách và nghị quyết của Trung ương cũng như địa phương đã tạo hành lang pháp lý, định hướng và động lực quan trọng, góp phần bảo tồn, phát huy tinh hoa nghề truyền thống, đồng thời khuyến khích đổi mới, sáng tạo trong sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm và sinh kế bền vững cho người dân.
Chuyển đổi số đang mở ra nhiều phương thức mới trong quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Theo bà, các làng nghề cần tận dụng công nghệ số như thế nào để mở rộng thị trường, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa?
Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng thâm nhập sâu rộng, các làng nghề cần chuyển mình, nâng tầm hoạt động sản xuất, kinh doanh và xúc tiến thương mại. Nếu trước đây, việc quảng bá, tiêu thụ sản phẩm chủ yếu thông qua hội chợ trực tiếp và các chương trình trưng bày, giới thiệu sản phẩm thì hiện nay, các làng nghề có thêm nhiều phương thức tiếp cận thị trường.
Các cơ sở sản xuất, kinh doanh có thể xây dựng gian hàng trên các nền tảng thương mại điện tử, tham gia bán hàng qua TikTok Shop, Facebook và những kênh trực tuyến khác để quảng bá, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm. Hiện các làng nghề Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng đang quan tâm nâng cao nhận thức, năng lực ứng dụng công nghệ số. Hiệp hội Làng nghề cũng tập trung hỗ trợ các làng nghề xác định hướng đi và phương thức triển khai phù hợp.
Hiệp hội phối hợp với TikTok Shop và các nền tảng mạng xã hội, đưa chuyên gia trực tiếp tham gia hỗ trợ các làng nghề. Qua đó, nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp từng bước tiếp cận kỹ năng kinh doanh trên nền tảng số, xây dựng nội dung quảng bá, phát triển kênh bán hàng trực tuyến và triển khai các giải pháp ứng dụng công nghệ trong xúc tiến thương mại.
Bên cạnh đó, Hiệp hội tập trung lựa chọn một số làng nghề tiêu biểu để xây dựng mô hình hạt nhân. Từ kết quả và kinh nghiệm thực tiễn, những cách làm hiệu quả sẽ được nhân rộng ra các làng nghề khác trong hệ thống Hiệp hội cũng như trên phạm vi cả nước.
Bát Tràng hiện là một trong những làng nghề tiêu biểu trong ứng dụng công nghệ số vào quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Các nghệ nhân, hộ sản xuất và doanh nghiệp trẻ chủ động đưa sản phẩm lên không gian mạng, livestream bán hàng, đổi mới cách kể câu chuyện sản phẩm để tiếp cận khách hàng trong và ngoài nước. Bát Tràng cũng thành lập cộng đồng hỗ trợ số hóa nhằm xây dựng thương hiệu, chia sẻ kỹ năng chụp ảnh, quay video quảng bá sản phẩm chuyên nghiệp.
Tại xã Phượng Dực (Hà Nội), lãnh đạo địa phương cũng trực tiếp tham gia xây dựng kênh bán hàng, quảng bá sản phẩm. Đây là những cách làm đáng khích lệ, cho thấy sự chủ động của các làng nghề và chính quyền địa phương trong tiếp cận phương thức xúc tiến thương mại mới.
Tuy nhiên, để bán hàng hiệu quả trên các nền tảng số, không phải cứ tham gia là có thể làm được ngay mà cần lựa chọn, đào tạo những nhân tố tiêu biểu có khả năng dẫn dắt. Người tham gia cần có kỹ năng xây dựng nội dung, giao tiếp tốt, biết sản xuất video giới thiệu sản phẩm chất lượng, hấp dẫn người xem để hoạt động quảng bá phát huy hiệu quả.
Khi sản phẩm được giới thiệu cùng câu chuyện về nguồn gốc, lịch sử và giá trị văn hóa của nghề, người tiêu dùng sẽ hiểu sâu sắc hơn những giá trị kết tinh bên trong mỗi sản phẩm, từ đó thêm trân trọng và sẵn sàng lựa chọn những sản phẩm mang đậm bản sắc truyền thống.
Bên cạnh sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, phát triển du lịch làng nghề được xem là hướng đi quan trọng để khai thác các giá trị văn hóa. Theo bà, cần làm gì để kết nối những giá trị này thành sản phẩm du lịch hấp dẫn?
Những năm qua, lãnh đạo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cùng các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đã đẩy mạnh công tác truyền thông, tìm kiếm giải pháp thiết thực nhằm hỗ trợ các làng nghề thành viên bảo tồn, phát triển nghề truyền thống và khai thác hiệu quả những giá trị văn hóa vốn có.
Hiệp hội phối hợp với chính quyền địa phương và các nghệ nhân đẩy mạnh công tác truyền thông, chia sẻ kinh nghiệm hay, góp phần chuyển hóa nguồn lực văn hóa và những giá trị truyền thống được tích lũy qua nhiều thế hệ thành động lực phát triển kinh tế. Những câu chuyện về lịch sử hình thành, quá trình phát triển và tinh hoa nghề của từng làng nghề được giới thiệu, quảng bá rộng rãi trên các nền tảng truyền thông.
Cùng với đó là xây dựng các sản phẩm du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm thực tế, giúp du khách tìm hiểu lịch sử hình thành, quy trình sản xuất, kỹ thuật tinh hoa và bản sắc văn hóa địa phương. Việc kết nối làng nghề với các điểm du lịch, ẩm thực và hoạt động văn hóa truyền thống sẽ góp phần kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu của du khách, tạo thêm thu nhập cho người dân và nguồn lực tái đầu tư cho công tác bảo tồn, phát triển nghề truyền thống.
Đến với mỗi làng nghề, du khách không chỉ được tìm hiểu lịch sử hình thành, quá trình phát triển, những kỹ thuật sản xuất độc đáo mà còn có cơ hội trải nghiệm không gian sản xuất, khám phá đời sống người dân, thưởng thức các món ăn truyền thống và tìm hiểu những phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây chính là những yếu tố tạo nên chiều sâu văn hóa và sức hấp dẫn riêng của mỗi làng nghề.
Khi thu hút ngày càng đông du khách đến tham quan, trải nghiệm và lưu trú, làng nghề sẽ có thêm nguồn thu, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương. Qua đó, những giá trị văn hóa, lịch sử quý báu được phát huy, chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế, tạo động lực bảo tồn và phát triển làng nghề bền vững.
Xin trân trọng cảm ơn bà!
