Dòng họ Nguyễn Nhất thành lập quỹ họ từ năm 1988 nhằm hỗ trợ sinh kế và khuyến học, khuyến tài cho con em trong họ. Từ năm 2021, Quỹ Khuyến học chính thức đăng ký với chính quyền địa phương với tiêu chí hoạt động rõ ràng và nguồn quỹ công khai. Ban Điều hành dòng họ chủ động xây dựng quy chế khen thưởng hằng năm cụ thể cho từng cấp học, trong đó cấp tiểu học tuyên dương học sinh đạt loại giỏi, từ trung học cơ sở trở lên đạt loại khá trở lên. Sau khi trao học bổng, nguồn quỹ vẫn duy trì mức kết dư khoảng 30 triệu đồng mỗi năm để làm dự phòng.
Ông Nguyễn Đức Thọ, Phó trưởng ban Điều hành dòng họ Nguyễn Nhất cho biết: "Chúng tôi xác định khuyến học không chỉ là trao tặng một phần quà, mà là trách nhiệm nuôi dưỡng sự học cho thế hệ tương lai. Nhờ sự minh bạch và đồng lòng của các gia đình, quỹ khuyến học của dòng họ luôn vận động ổn định. Sau mỗi đợt trao học bổng dịp giỗ Tổ vào ngày 28/7 âm lịch hằng năm, chúng tôi vẫn bảo đảm khoản kết dư để làm quỹ hỗ trợ sinh kế, khuyến học, khuyến tài".
Một nét văn hóa đặc sắc là việc lồng ghép chương trình trao học bổng vào đúng dịp giỗ Tổ hằng năm tại nhà thờ họ ở Ấp 2. Việc vinh danh thành tích học tập xuất sắc ngay trước bàn thờ Tổ tiên tạo hiệu ứng tinh thần sâu sắc, đem lại niềm tự hào cho học sinh và tác động mạnh mẽ đến các gia đình. Căn cứ vào quy chế do Hội Khuyến học xã Bàu Lâm hướng dẫn, hằng năm Ban điều hành Quỹ Khuyến học dòng họ Nguyễn Nhất rà soát danh sách con cháu đạt thành tích cao để xét thưởng, đồng thời thăm hỏi, trao quà và hỗ trợ vốn vay tạo điều kiện cho con em có hoàn cảnh khó khăn trong họ đi học. Từ năm 2021 đến nay, nhiều gia đình và con em trong họ đã nhận được sự động viên, khen thưởng từ quỹ.
Phong trào thi đua học tập trong dòng họ Nguyễn Nhất góp phần hỗ trợ nhiều thế hệ con cháu nỗ lực vươn lên thành tài, đóng góp cho xã hội trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, xã hội, y tế, thậm chí có người tham gia nghiên cứu và giảng dạy tại Hoa Kỳ. Ông Nguyễn Cường, thành viên Ban Điều hành dòng họ Nguyễn Nhất chia sẻ, dòng họ luôn nỗ lực tìm ra cách làm thiết thực để động viên con cháu học tập, phát triển kinh tế và vượt khó vươn lên.
Anh Nguyễn Văn Sỹ, người nhận được sự hỗ trợ của quỹ bày tỏ: Cảm giác được đứng trước bàn thờ tổ tiên nhận phần thưởng khuyến học là một kỷ niệm vô cùng sâu sắc. Sự vinh danh của dòng họ không chỉ là nguồn cổ vũ về vật chất mà quan trọng hơn là đòn bẩy tinh thần, tạo động lực để anh nỗ lực học tập, vươn lên trở thành con ngoan, trò giỏi và chinh phục những nấc thang tri thức cao hơn.
Sự gắn kết của các gia đình trong họ, dưới sự quan tâm của Trưởng tộc và tinh thần giúp đỡ nhau học tập thường xuyên, đang tạo ra sức lan tỏa rộng rãi. Ông Nguyễn Văn Tính, Trưởng tộc chi nhánh Bàu Lâm kiêm Trưởng ban Điều hành dòng họ Nguyễn Nhất cho biết, dòng họ vẫn duy trì một thiết chế tổ chức chặt chẽ, nơi các gia đình giao lưu, tương tác và hỗ trợ lẫn nhau. Nhà thờ tổ là điểm tựa để con cháu luôn nhớ về cội nguồn, giữ gìn phong tục và phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông.
Với những thành tích đạt được, dòng họ Nguyễn Nhất đã vinh dự nhận Bằng khen của Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam vì đã có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua khuyến học, khuyến tài, xây dựng các mô hình học tập theo Quyết định 387/QĐ-TTg, Quyết định 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ giai đoạn 2021-2025 và nhiều năm liền nhận Giấy khen của Hội Khuyến học cấp tỉnh, cấp thành phố. Đây là động lực để Ban khuyến học cùng các gia đình tiếp tục phấn đấu, thúc đẩy phong trào khuyến học, khuyến tài trên địa bàn xã Bàu Lâm phát triển mạnh mẽ.
Bà Đặng Thị Nga, Chủ tịch Hội Khuyến học xã Bàu Lâm đánh giá: Mô hình khen thưởng gắn với giỗ tổ của dòng họ Nguyễn Nhất là tấm gương sáng, góp phần lan tỏa phong trào học tập suốt đời trên toàn địa bàn. Hội Khuyến học xã sẽ lấy hạt nhân là các dòng họ học tập để nhân rộng và xây dựng 9 cộng đồng học tập tại 9 ấp, kịp thời hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn và đánh giá hiệu quả hoạt động vào cuối năm.
Đồng quan điểm này, ông Nguyễn Minh Thích, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bàu Lâm khẳng định: Mô hình "Dòng họ học tập" của dòng họ Nguyễn Nhất đã minh chứng hiệu quả thiết thực trong việc huy động nguồn lực xã hội hóa cho giáo dục cơ sở. Thời gian tới, Ủy ban nhân dân xã sẽ chỉ đạo các hội, đoàn thể tiếp tục đúc rút kinh nghiệm từ mô hình này để nhân rộng trên toàn địa bàn, qua đó đẩy mạnh phong trào xây dựng xã hội học tập bền vững.
Để phong trào phát triển chiều sâu, thực tiễn cho thấy cần đặt dòng họ vào chuỗi liên kết "Công dân học tập - Gia đình học tập - Dòng họ học tập - Cộng đồng học tập - Đơn vị học tập". Khi các dòng họ trong một thôn, làng đạt tiêu chí học tập, địa phương sẽ được công nhận danh hiệu Cộng đồng học tập. Việc dòng họ Nguyễn Nhất chính thức được công nhận đạt chuẩn Dòng họ học tập là minh chứng rõ nét cho sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, dòng họ và chính quyền địa phương, góp phần lan tỏa rộng rãi phong trào học tập suốt đời tại xã Bàu Lâm.
