Bộ tranh “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” gồm 17 tác phẩm, được Nhà xuất bản Weston (New York) in và phát hành với số lượng 150 bộ. Mỗi bộ gồm 17 tranh, được đánh số theo thứ tự bảng chữ cái. Bộ tranh do nhà sưu tập Trần Thắng đưa về giới thiệu tại Việt Nam mang ký hiệu E và có chữ ký của cố hoạ sĩ Lê Bá Đảng.
Giá trị của bộ tranh không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở kỹ thuật thể hiện. Theo nhà phê bình mỹ thuật Ngô Kim Khôi, một số tác phẩm được thực hiện bằng kỹ thuật in hai lớp - kỹ thuật in cổ hiện gần như thất truyền.
Tranh được in trên hai lớp giấy, gồm lớp giấy washi Nhật Bản rất mỏng ở phía trước và lớp giấy vẽ dày hơn ở phía sau. Đường nét, màu sắc hiện diện trên cả hai lớp, tạo ra khoảng cách thị giác và chiều sâu cho tác phẩm. Lớp giấy bên ngoài được dán hờ, vì vậy bề mặt tranh có sự chuyển động rất nhẹ khi có tác động của không khí và ánh sáng.
Theo ông Ngô Kim Khôi, khoảng cách rất nhỏ giữa hai lớp giấy tạo nên hiệu ứng ánh sáng đặc biệt. Lớp giấy phía trước vừa che, vừa phản chiếu hình ảnh phía sau, khiến một tác phẩm vốn được thể hiện trên mặt phẳng có thêm cảm giác về không gian.
“Chất liệu không chỉ là nền để họa sĩ thể hiện ý tưởng mà còn trực tiếp tham gia vào việc tạo hình”, ông Ngô Kim Khôi nhận xét.
Đạo diễn Phan Gia Nhật Linh cũng cho rằng những tác phẩm in hai lớp cần được thưởng lãm trực tiếp để cảm nhận đầy đủ chất liệu và hiệu ứng thị giác. Qua ảnh chụp, đặc điểm về độ nổi, khoảng cách giữa các lớp giấy và sự thay đổi của bề mặt tranh khó được thể hiện trọn vẹn.
Cùng với 17 tác phẩm thuộc “Thiên nhiên cầu nguyện không lời”, triển lãm giới thiệu 43 tác phẩm về hoa và thiên nhiên của cố họa sĩ Lê Bá Đảng. Đây là nhóm sáng tác cho thấy rõ cách họa sĩ chuyển những hình ảnh quen thuộc của tự nhiên thành ngôn ngữ biểu đạt riêng.
Hoa trong tranh Lê Bá Đảng ít khi được thể hiện theo lối tả thực. Họa sĩ không tập trung mô tả cánh, nhụy hay màu sắc theo quy luật thông thường mà sử dụng đường nét, mảng màu và khoảng trống để gợi nên một trạng thái tinh thần. Hoa sen xuất hiện nhiều bên cạnh các hình ảnh về cây cỏ và thiên nhiên.
Theo nhà phê bình Ngô Kim Khôi, trong thế giới nghệ thuật của cố họa sĩ Lê Bá Đảng, hoa có thể được nhìn như một tiếng nói nhẹ nhàng của thiên nhiên. Những hình ảnh tưởng như giản dị được chuyển hóa thành những biểu tượng gắn với ký ức, quê hương và đời sống tinh thần của người nghệ sĩ xa quê.
Một nét đáng chú ý khác là việc cố họa sĩ Lê Bá Đảng đưa chữ vào tranh. Theo ông Ngô Kim Khôi, những dòng chữ không đơn thuần giữ vai trò trang trí mà gắn với tư duy và cảm xúc của họa sĩ, trong đó có ảnh hưởng từ triết lý Lão Tử.
Nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng cho biết, việc cố họa sĩ Lê Bá Đảng lấy câu “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” từ tư tưởng Lão Tử để đặt tên cho bộ tranh thể hiện quan niệm về sự hòa hợp giữa con người, thiên nhiên và vũ trụ. Vì vậy, những tác phẩm trong bộ tranh không chỉ gợi vẻ đẹp của tự nhiên mà còn đặt con người trong mối quan hệ với thế giới rộng lớn hơn.
Việc lần đầu giới thiệu trọn bộ 17 tác phẩm “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” tại Việt Nam vì vậy có ý nghĩa trong việc giúp công chúng tiếp cận trực tiếp một phần di sản sáng tác của cố họa sĩ Lê Bá Đảng, đặc biệt là những tác phẩm thể hiện sự kết hợp giữa tư duy nghệ thuật hiện đại, chất liệu phương Đông và những tìm tòi về kỹ thuật tạo hình.
Nhà sưu tập Trần Thắng cho biết, thời gian tới ông dự kiến tiếp tục giới thiệu một dòng tranh khác của cố họa sĩ Lê Bá Đảng được thực hiện bằng kỹ thuật đúc giấy nổi, tạo hiệu ứng không gian ba chiều.
Việc đưa các tác phẩm của cố họa sĩ Lê Bá Đảng về giới thiệu tại Việt Nam cũng là một hoạt động kết nối các giá trị văn hóa, nghệ thuật của người Việt Nam ở nước ngoài với công chúng trong nước.
Là một Việt kiều nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục và kết nối hợp tác, nhà sưu tập Trần Thắng cho rằng Nghị quyết 23-NQ/TW đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối, tạo điều kiện để kiều bào tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước.
Theo ông, khi những nguồn lực về tri thức, kinh nghiệm và tình cảm của kiều bào được kết nối hiệu quả với trong nước, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật cũng có thêm điều kiện để phát huy giá trị.
Triển lãm “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” diễn ra từ nay đến 28/9 tại TAA Gallery (TP Hồ Chí Minh), giới thiệu 60 tác phẩm do nhà sưu tập Trần Thắng tuyển chọn, gồm 17 tranh thuộc bộ cùng tên và 43 tác phẩm về hoa, thiên nhiên.
