Một mỏ than ở Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, Trung Quốc. Ảnh tư liệu, minh họa: THX/TTXVN
Báo cáo Phát triển Khai khoáng Toàn cầu năm 2026, do China Mining News thuộc Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc biên soạn, đã được công bố trong khuôn khổ Hội nghị và Triển lãm Khai khoáng Trung Quốc năm 2026 đang diễn ra tại Thiên Tân.
Ông Zou Xiehua, người đứng đầu China Mining News, trưởng nhóm biên soạn báo cáo, cho biết báo cáo đã nêu bật những mâu thuẫn đáng chú ý trong ngành khai khoáng toàn cầu: chi tiêu cho thăm dò ở khâu đầu nguồn tiếp tục sụt giảm trong khi hoạt động khoan thăm dò và thị trường vốn lại đang "nóng" lên, đồng thời khoảng cách giá giữa các loại khoáng sản phục vụ năng lượng truyền thống và năng lượng mới ngày càng nới rộng. Ông nhận định: "Đây là những tín hiệu thị trường trực quan phản ánh quá trình chuyển đổi của ngành khai khoáng hiện nay". Ông lưu ý rằng nhu cầu về khoáng sản năng lượng nhìn chung đã chậm lại; nguồn cung dầu vượt quá nhu cầu, trong khi khí đốt tự nhiên ghi nhận sự gia tăng đồng thời cả về sản lượng lẫn tiêu thụ. Các loại khoáng sản khối lượng lớn (bulk minerals) có diễn biến trái chiều. Trong nhóm khoáng sản mới nổi có tầm quan trọng chiến lược, niken và lithium đối mặt với tình trạng dư cung ngày càng trầm trọng, trong khi các kim loại quý như bạch kim và bạc vẫn khan hiếm nguồn cung.
Báo cáo cho thấy chi tiêu toàn cầu cho thăm dò khoáng sản rắn đã giảm năm thứ tư liên tiếp, xuống còn 12,4 tỷ USD vào năm 2025, với tỷ trọng thăm dò sơ khởi (grassroots exploration) thu hẹp xuống chỉ còn 20,8% tổng chi tiêu. Tuy nhiên, số lượng dự án khoan và số lượng giếng khoan lại tăng lần lượt 9,9% và 31,2% so với cùng kỳ năm trước đó, trong đó kim loại quý chiếm tỷ trọng lớn trong các hoạt động khoan thăm dò.
Thị trường vốn lại cho thấy một bức tranh khác. Theo báo cáo, hoạt động huy động vốn trong ngành khai khoáng đạt 21,43 tỷ USD và giá trị các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A) đạt 73,52 tỷ USD; dòng vốn ngày càng ưu tiên các tài sản khai khoáng đã hoàn thiện với mức độ chắc chắn cao hơn.
Đằng sau sự phân hóa của thị trường, cuộc cách mạng công nghệ đang định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị ngành khai khoáng. Hoạt động thăm dò khoáng sản dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) đã đi vào giai đoạn ứng dụng công nghiệp; hệ thống phát hiện tích hợp đa phương thức từ không gian, trên không, mặt đất cho đến lòng đất (giếng khoan) đang dần hình thành. Báo cáo cho biết, các loại xe tải khai thác mỏ không người lái đang được triển khai trên quy mô lớn, đồng thời các mô hình ngôn ngữ lớn chuyên dụng cho ngành khai khoáng cũng đang mở rộng phạm vi ứng dụng.
Về khía cạnh xanh, các thiết bị sử dụng năng lượng mới hiện đã bao phủ toàn bộ quy trình khai thác và vận chuyển; bên cạnh đó, hoạt động tái chế pin năng lượng và phế liệu nam châm đã chuyển từ giai đoạn lập kế hoạch chiến lược sang giai đoạn sản xuất quy mô lớn.
Ông Zou Xiehua cho biết, tư duy cốt lõi của ngành khai khoáng toàn cầu cũng đã thay đổi. Chuỗi cung ứng đã chuyển trọng tâm từ ưu tiên hiệu suất sang ưu tiên an ninh, khi các quốc gia nâng tầm quan trọng chiến lược đối với các loại khoáng sản thiết yếu; đồng thời, phát triển bền vững đã chuyển từ những cam kết mang tính hình thức trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng, các nền kinh tế phát triển hàng đầu đang tăng cường chiến lược đảm bảo an ninh khoáng sản thiết yếu, trong khi các nước đang phát triển giàu tài nguyên tiếp tục thúc đẩy chủ quyền tài nguyên và đa dạng hóa hợp tác, tạo nên nhiều lực đẩy đan xen thúc đẩy quá trình chuyển đổi toàn diện này.
Ông Zou Xiehua cho biết, Trung Quốc đã ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác về địa chất và khai khoáng với hơn 70 quốc gia. Hơn 5.500 mỏ xanh đã được xây dựng trên toàn quốc, tạo nên cụm mỏ xanh lớn nhất thế giới, theo báo cáo.