Mở không gian đón dòng vốn FDI thế hệ mới: Bài 2 - Tạo ‘đường băng’ mới đón dòng vốn ngoại “hạ cánh”

Ưu tiên doanh nghiệp xanh

Thị trường khu công nghiệp Việt Nam đang chứng kiến cuộc biến chuyển mạnh mẽ. Bên cạnh những nhà máy truyền thống với những ống khói và hệ thống dây chuyền ầm ầm hoạt động thì cũng có nhà máy sáng đèn 24/24 nhưng lại thưa vắng người sản xuất, đứng máy mà thay vào đó là hệ thống robot tự động gần như toàn quy trình để tạo ra sản phẩm. Nằm ở vị trí tâm điểm của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, kề cận Thủ đô Hà Nội, tỉnh Hưng Yên và Bắc Ninh đã và đang có những kế hoạch nhằm đi tắt đón đầu cho sự dịch chuyển công nghiệp ấy.

Làm rõ hơn về nội dung trên, ông Đỗ Đình Quang, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên cho biết, để bứt phá trong giai đoạn mới, Hưng Yên không chọn thu hút đầu tư bằng mọi giá, mà chủ động chuyển mình trở thành “Điểm đón đầu tư FDI thế hệ mới” – dòng vốn gắn liền với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và có trách nhiệm xã hội. Hưng Yên đặt tăng trưởng xanh và phát triển bền vững làm kim chỉ nam cho thu hút đầu tư.

Về quy hoạch hạ tầng công nghiệp xanh, tỉnh đã quy hoạch 29 khu công nghiệp với tổng diện tích trên 9.200 ha. Quan điểm của tỉnh là phát triển các khu công nghiệp thế hệ mới – các khu công nghiệp sinh thái, công nghiệp thông minh đạt chuẩn Net-Zero, nơi có hạ tầng xử lý chất thải tuần hoàn, sử dụng năng lượng tái tạo và bảo đảm không gian đệm môi trường. Cụ thể, với Hành lang kinh tế phía Bắc (dọc Quốc lộ 5 và Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng) được định hướng là dải liên kết công nghệ cao, đô thị hiện đại, trung tâm logistics và công nghiệp bán dẫn; các vùng phía Nam tỉnh sẽ phát triển đô thị sinh thái, du lịch di sản và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đáng kể nhất là Khu Công nghệ cao Hưng Yên có quy mô 496,1 ha tại xã Hoàn Long và xã Việt Yên. Khu này hướng tới đón các nhà máy đóng gói, kiểm thử vi mạch, thiết bị tự động hóa, AI và y sinh…

“Khu Công nghệ cao Hưng Yên xác định rõ mô hình "lớp giữa" bổ trợ chiến lược cho Vùng Đồng bằng sông Hồng: Không cạnh tranh trực tiếp với cực Hòa Lạc (Hà Nội) hay cực sản xuất hàng loạt Bắc Ninh, mà tập trung vào tiền sản xuất thương mại, kiểm thử, tích hợp giải pháp và logistics công nghệ cao”, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên thông tin thêm.

Cùng chia sẻ về nội dung chuyển trọng tâm từ thu hút vốn sang lựa chọn giá trị của dòng vốn đầu tư; chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu định vị lại vai trò của tỉnh trong chuỗi sản xuất toàn cầu, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Hưởng cho hay: Tỉnh xác định thu hút đầu tư là động lực then chốt để phát triển nhanh, bền vững và hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, với mô hình phát triển xanh – thông minh – bền vững. Tỉnh ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghiệp sạch, thân thiện môi trường, có giá trị gia tăng lớn, lan tỏa chuỗi cung ứng và gắn bó dài hạn với địa phương với chủ trương: 1 không - không ô nhiễm; 2 ít - sử dụng ít đất, ít lao động; 3 cao - dự án có công nghệ cao, suất vốn đầu tư cao, hiệu quả kinh tế cao. Trong đó, các ngành được tỉnh ưu tiên gồm: Sản xuất chất bán dẫn và chip bán dẫn, sản xuất rô-bốt, công nghiệp môi trường, công nghiệp năng lượng tái tạo, vật liệu mới; trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, công nghiệp dược phẩm, y tế, công nghiệp hàng không...

Xây dựng hệ sinh thái đón “đại bàng”

Sức hấp dẫn của một địa phương không nằm riêng trong khu công nghiệp, mà nằm ở toàn bộ hệ sinh thái phía sau cánh cổng nhà máy. Ngoài quy hoạch, lựa chọn doanh nghiệp, tỉnh Hưng Yên và Bắc Ninh đã có bước chuẩn bị về công nghiệp phụ trợ, logistics, đưa người Việt vào quản lý, điều hành nhà máy do người nước ngoài đầu tư. Cùng đó, chuẩn bị những khu nhà ở xã hội, nhà ở thương mại cạnh các Khu công nghệ cao giúp tạo hệ sinh thái để nhà đầu tư ngoại không chỉ đến làm việc mà đến để tận hưởng chất lượng sống tốt, gắn bó lâu dài với mảnh đất Kinh Bắc và Phố Hiến.

Samsung là doanh nghiệp toàn cầu, nhưng đã đặt “cứ điểm” sản xuất tại tỉnh Bắc Ninh từ năm 2008. Ở hầu hết các khâu sản xuất đều do người Hàn Quốc đảm nhiệm. Vai trò của người Việt tại nhà máy rất mờ nhạt, chỉ đóng vai trò là công nhân sản xuất.

Nhưng theo tinh thần của Nghị quyết 10, người Việt sẽ tham gia sâu vào chuỗi giá trị từ dòng vốn FDI, do vậy, Samsung đã chính thức thăng tiến cho ông Nguyễn Hoàng Giang, nhân viên làm việc tại lĩnh vực sản xuất lên vị trí Phó Tổng Giám đốc. Đây là một dẫn chứng ý nghĩa về việc một tài năng người Việt Nam thăng tiến vào đội ngũ lãnh đạo toàn cầu của Samsung.

Phía Samsung còn tiết lộ thêm, không chỉ là Phó Tổng Giám đốc kể trên, thời gian tới doanh nghiệp sẽ tiếp tục tạo nhiều cơ hội cho nhân tài người Việt Nam tham gia vào hoạt động kinh doanh của công ty, dẫn dắt tương lai của Samsung tỉnh Bắc Ninh.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 10 trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực – yếu tố then chốt quyết định năng lực hấp thụ vốn FDI. Nguồn nhân lực ở đây không chỉ dừng lại ở lực lượng lao động phục vụ doanh nghiệp FDI, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực quản trị của lao động địa phương trong quản lý nhà máy của doanh nghiệp nước ngoài.

Ghi nhận tại Khu công nghiệp Thăng Long II, Công ty Hoya có 100% vốn của Nhật Bản là doanh nghiệp công nghệ cao đầu tiên của Khu với việc thu hút 4.300 – 4.400 lao động vào làm việc. Ngành nghề chủ yếu của doanh nghiệp, sản xuất nền thủy tinh dùng cho đĩa nhớ từ (phục vụ sản xuất ổ đĩa cứng máy tính-pc). Sau thời gian sản xuất ổn định, hiện nay doanh nghiệp này chỉ giữ lại 1 vị trí Chủ tịch khối sản xuất đĩa là người Nhật Bản. Còn các chức danh, Tổng Giám đốc, Giám đốc các phòng, ban, bộ phận đều do người Việt Nam quản lý, điều hành. Đây là một tín hiệu rất tốt, tỉnh đang hướng tới việc đưa người địa phương tham gia vào quản lý các nhà máy, làm chủ công nghệ. Tuy nhiên để làm được việc này, đòi hỏi các lao động phải được đào tạo bản bản để sẵn sàng đáp ứng công việc tại doanh nghiệp FDI.

Về nội dung này, Tiến sĩ Đặng Nguyên Mạnh, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Nghề Hưng Yên cho biết, trước làn sóng đầu tư mạnh mẽ của các tập đoàn lớn như Samsung, Canon, LG, Foxconn và Amkor…vào Việt Nam và xu hướng hình thành những Khu công nghiệp thu hút doanh nghiệp công nghệ cao đầu tư tại tỉnh tỉnh Hưng Yên, trường Cao đẳng nghề Hưng Yên đang định hình một chiến lược phát triển bứt phá nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và kịp thời nắm bắt thời cơ. Trường sẽ phát triển thêm những mã ngành mới, đáp ứng nhu cầu về nguồn lao động của tỉnh như logistics, công nghiệp bán dẫn, ngôn ngữ, nông nghiệp công nghệ cao, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Nhà trường còn đưa doanh nghiệp tham gia sâu vào các khâu tuyển sinh, xây dựng giáo trình, tổ chức cho học sinh học tập và bảo vệ khóa luận trực tiếp tại doanh nghiệp, sau khi đào tạo sẽ đáp ứng ngay được công việc.

Cùng với xu hướng của các tỉnh quan tâm đến chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thu hút doanh nghiệp FDI, tỉnh Bắc Ninh “mạnh tay” hơn khi từ năm 2024 với Nghị quyết số 05/2024/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ đào tạo, thu hút và giữ chân nhân tài ngành bán dẫn phục vụ nền công nghiệp số. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn, tỉnh đã trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước có chính sách riêng hỗ trợ phát triển nhân lực ngành công nghệ bán dẫn. Ngoài ra, tỉnh cũng chủ động xúc tiến thành lập Trung tâm Nghiên cứu Đổi mới sáng tạo bán dẫn và AI, hợp tác chặt chẽ với Tập đoàn FPT và Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia với mục tiêu nâng cấp vị thế của tỉnh trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Cùng với những nội dung trên, tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên cũng đang quan tâm đến việc xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê để đáp ứng yêu cầu chỗ ở cho công nhân và cả chuyên gia nước ngoài khi tới làm việc, tạo hệ sinh thái khép kín bên cạnh nhà máy. Tại hai tỉnh trên, trong năm 2026, sẽ có hàng nghìn căn hộ được đưa vào sử dụng, đáp ứng cơ bản về chỗ ở cho đội ngũ công nhân và các chuyên gia.

Việc xây dựng ký túc xá cho công nhân, người lao động đã giúp người lao động chủ động nơi lưu trú, đỡ chi phí sinh hoạt cho người lao động. Đặc biệt, tại một số khu nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, có doanh nghiệp đã tổ chức các khóa học tiếng Anh, tiếng Hàn miễn phí, phù hợp với từng vị trí công việc, qua đó nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng hội nhập và thích ứng của người lao động trong môi trường làm việc quốc tế.

Chị Nguyễn Thị Thanh Tuyền, quê xã Lục Ngạn (Bắc Ninh), nữ công nhân Công ty Samsung Display Việt Nam cho biết: Việc Công ty bố trí ký túc xá cho công nhân viên là một hỗ trợ rất thiết thực đối với người lao động. Ở ký túc xá, có đầy đủ các dịch vụ tiện ích như siêu thị, phòng tập thể dục, thư viện… góp phần nâng cao đời sống người lao động. Đặc biệt, môi trường sạch sẽ, an toàn nên chị yên tâm gắn bó lâu dài với công ty.

Từ việc bảo đảm chỗ ở, điều kiện an cư cho người lao động đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng và chuỗi dịch vụ logistics, Hưng Yên và Bắc Ninh đang cho thấy những điểm tương đồng trong cách tiếp cận dòng vốn FDI. Những điểm “chạm” trong cách làm, cách nhìn và cách chuẩn bị ấy đang từng bước tạo dựng một hệ sinh thái cho hai địa phương đón dòng vốn ngoại vào đầu tư lâu dài.

Bài cuối: Những "điểm chạm" nối hai cực công nghiệp