Với diện tích khoảng 8.500 ha, sản lượng hơn 300.000 tấn/năm, giá bán hiện thấp hơn nhiều so với giá thành sản xuất, khiến nhiều nhà vườn thua lỗ và cho thấy đầu ra của ngành hàng này vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường.
Ông Nguyễn Hoàng Anh, xã An Thạnh Thủy, tỉnh Đồng Tháp, canh tác 5.000 m2 thanh long ruột đỏ, cho biết giá thanh long hiện xuống rất thấp. Loại bán xô chỉ còn 1.000-2.000 đồng/kg, loại lựa khoảng 3.000 đồng/kg. Đây là mức giá thấp nhất từ đầu năm đến nay. Những ngày gần đây, giá có "nhích" lên nhưng vẫn dưới 5.000 đồng/kg.
Gia đình ông Hoàng Anh vừa thu hoạch và bán cho thương lái 2 tấn thanh long ruột đỏ với giá 1.500 đồng/kg. Với mức giá này, sau khi trừ chi phí phân, thuốc và công vuốt tai thanh long, gia đình ông lỗ khoảng 5-6 triệu đồng.
Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, giá thanh long vụ thuận thường thấp hơn vụ nghịch xử lý xông đèn nhưng vẫn ở mức trên 5.000 đồng/kg. Tuy nhiên, năm nay giá thanh long vụ thuận lại "chạm đáy", khiến nhà vườn thua lỗ nặng. Trong khi đó, giá thành sản xuất thanh long vụ thuận hiện khoảng 4.000 đồng/kg; vụ nghịch khoảng 10.000 đồng/kg.
Theo ghi nhận, giá thanh long giảm khá nhanh trong thời gian qua. Trước đó, giữa tháng 6, tại vùng chuyên canh thanh long ở xã Tân Thuận Bình và các địa phương lân cận, thanh long thương phẩm được thương lái thu mua khoảng 8.000 đồng/kg. Sau đó, khi bước vào giai đoạn thu hoạch rộ vụ thuận, nguồn cung tăng mạnh trong khi sức tiêu thụ chậm, giá liên tục giảm.
Nông dân cho biết, thời điểm này nhiều diện tích thanh long đồng loạt cho thu hoạch, khiến nguồn cung tăng cao. Trong khi đó, tiêu thụ thanh long vẫn phụ thuộc khá lớn vào xuất khẩu, chủ yếu là thị trường Trung Quốc. Khi nhu cầu nhập khẩu giảm hoặc nguồn cung vượt cầu, giá thanh long trong nước nhanh chóng đi xuống.
Điều đáng nói, nghịch lý của ngành hàng thanh long Đồng Tháp là quy mô sản xuất lớn nhưng giá trị thu về chưa ổn định. Toàn tỉnh hiện có khoảng 8.500 ha thanh long, sản lượng hơn 300.000 tấn/năm. Vào vụ thuận, sản lượng tăng mạnh nhưng thị trường tiêu thụ không tăng tương ứng, dẫn đến giá giảm sâu, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người trồng.
Trước thực tế này, ngành nông nghiệp Đồng Tháp đang tập trung tổ chức lại sản xuất, đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, nâng cao chất lượng sản phẩm phục vụ xuất khẩu, đồng thời tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong sản xuất, tiêu thụ.
Ông Trần Trung Quý, Giám đốc Hợp tác xã Hưng Thịnh Phát, xã Tân Thuận Bình, cho biết hợp tác xã hiện có 90 thành viên, sản xuất 115 ha thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP, tại 8 tổ liên kết. Toàn bộ diện tích đã được cấp mã số vùng trồng. Hợp tác xã chủ yếu liên kết sản xuất, hỗ trợ đầu tư và xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn VietGAP, mã số vùng trồng.
Mỗi tháng, Hợp tác xã Hưng Thịnh Phát xuất khẩu khoảng 300 tấn thanh long. Sản phẩm được sơ chế, đóng gói tại cơ sở được cấp mã số, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, theo ông Trần Trung Quý, vào vụ thuận, chất lượng trái thanh long không cao, chỉ khoảng 20% sản lượng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc nâng cao giá trị ngành hàng thanh long gặp khó khăn. Khi sản lượng vụ thuận tăng, trong khi tỷ lệ trái đạt tiêu chuẩn xuất khẩu thấp, phần lớn sản phẩm phải tiêu thụ ở thị trường trong nước với giá thấp.
Trước tình trạng giá thanh long vụ thuận giảm mạnh, nhiều nhà vườn tại Đồng Tháp đang bắt tay chăm sóc, xử lý xông đèn để bước vào vụ nghịch, với kỳ vọng giá bán cao hơn. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cho vụ nghịch lớn, trong khi giá thành sản xuất khoảng 10.000 đồng/kg, nên việc xử lý xông đèn cũng tiềm ẩn rủi ro nếu thị trường tiếp tục biến động.
Từ thực tế giá thanh long giảm sâu, ngành hàng này đang đứng trước yêu cầu không chỉ kiểm soát diện tích, sản lượng mà quan trọng hơn là tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, nâng tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, mở rộng thị trường tiêu thụ và phát triển chế biến.
Việc đa dạng hóa thị trường, tăng cường liên kết sản xuất - tiêu thụ, nâng chất lượng và giá trị sản phẩm được xem là giải pháp căn cơ nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường, hạn chế tình trạng "được mùa, mất giá", từng bước nâng cao hiệu quả và tính bền vững cho ngành hàng thanh long Đồng Tháp.
