Sự gia tăng của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự tái cấu trúc và đứt gãy của các chuỗi cung ứng toàn cầu, cùng với sự phân tách về mặt công nghệ đang đặt các quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam đứng trước những thách thức chưa từng có.
Đây là vấn đề chính được đề cập ở hội thảo khoa học quốc gia "Nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu” do Trường Đại học Ngoại thương phối hợp với Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức chiều 19/6, tại Hà Nội.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, thế giới đang trải qua hiện tượng mà các học giả gọi là phân mảnh toàn cầu, trong đó các chuỗi cung ứng bị tái cơ cấu theo logic địa chính trị thay vì hiệu quả kinh tế; các rào cản thương mại và đầu tư được dựng lên dưới danh nghĩa an ninh quốc gia; công nghệ cao trở thành vũ khí trong cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc; tiền tệ và hệ thống thanh toán, tài nguyên chiến lược đang được vũ khí hóa. Đối với Việt Nam, một trong những nền kinh tế có độ mở cao nhất thế giới thì sự phân mảnh toàn cầu là thách thức mang tính sinh tồn đối với mô hình tăng trưởng đã vận hành thành công trong ba thập kỷ qua.
Sự lựa chọn đó đòi hỏi không phải một nhà nước phản ứng thụ động, mà là một nhà nước kiến tạo - nhà nước có tầm nhìn, có năng lực và có dũng khí hành động quyết đoán. Đây không phải là luận điểm học thuật xa rời thực tiễn. Đây là đòi hỏi sống còn đối với Việt Nam trong hành trình trở thành quốc gia phát triển thu nhập cao vào năm 2045, mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định với quyết tâm chính trị cao nhất. “Những luận điểm, khuyến nghị được đúc kết từ hội thảo sẽ trở thành những tham chiếu có giá trị cho các quyết sách của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn phát triển mang tính lịch sử phía trước”, Tiến sĩ Nguyễn Đình Chúc nhấn mạnh.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương cho biết, thế giới đang chuyển từ ưu tiên hiệu quả kinh tế sang ưu tiên khả năng chống chịu, bảo đảm an ninh và tự chủ chiến lược. Chính sự thay đổi đó đang đặt ra những yêu cầu mới đối với vai trò của nhà nước trong phát triển. Đối với Việt Nam, bối cảnh này vừa mang đến cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức. Là một nền kinh tế có độ mở cao và hội nhập sâu rộng, Việt Nam cần tiếp tục tận dụng các động lực từ thương mại và đầu tư quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ chiến lược để thích ứng với những biến động ngày càng khó dự báo của môi trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, nhà nước không chỉ đóng vai trò điều tiết thị trường mà cần trở thành nhà nước kiến tạo phát triển, có khả năng hoạch định tầm nhìn chiến lược, xây dựng thể chế hiệu quả, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mọi thành phần kinh tế.
Đánh giá về xu hướng chuyển dịch dòng vốn FDI trên thế giới và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam, Tiến sỹ Lý Đại Hùng, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, kinh tế thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch đầu tư, sản xuất. Dòng vốn FDI có xu hướng tập trung đầu tư vào các nền kinh tế phát triển, đối với các nước đang phát triển, khu vực châu Á là điểm đến hấp dẫn. Việt Nam có nhiều tiềm năng, lợi thế và được đánh giá là có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho chuyển dịch đầu tư, sản xuất. Đầu tư FDI vào Việt Nam có xu hướng gia tăng, tuy nhiên Việt Nam đang đối diện với nhiều thách thức để cạnh tranh thu hút đầu tư trước làn sóng dịch chuyển đầu tư, sản xuất trên thế giới. Thu hút FDI có nhiều đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế-xã hội song cũng còn không ít vấn đề cần tiếp tục giải quyết để thu hút có hiệu quả dòng vốn này trong thời gian tới.
Tại hội thảo, các đại biểu trao đổi về một số nội dung như: Lý luận về nhà nước kiến tạo và sự điều chỉnh của nhà nước kiến tạo trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu; vai trò của nhà nước kiến tạo trong việc tạo ra các nền tảng cho kinh tế số, kinh tế xanh phát triển gắn với chiến lược chuyển đổi số, chuyển đổi xanh... Qua đó, các đại biểu đề xuất những khuyến nghị chính sách để Nhà nước Việt Nam phát huy vai trò kiến tạo trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu. Trong đó, điểm chung nhất trong các khuyến nghị chính sách là sự tập trung vào yêu cầu hoàn thiện công tác hoạch định, thực thi và đánh giá chính sách dựa trên dữ liệu.
