Nhu cầu vốn rất cao trong giai đoạn tới
Do đó, yêu cầu đặt ra cho Việt Nam, tổng nhu cầu vốn phải huy động gần 1.500 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, gấp đôi nhu cầu vốn của 5 năm trước đó. Câu hỏi đặt ra, dòng vốn này sẽ đến từ đâu?
Tại Hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” diễn ra ngày 15/7, bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý Quỹ Dragon Capital khẳng định, không thể chỉ trông chờ vốn ngoại. Muốn thị trường ổn định, cần phải 'xây' nhà đầu tư tổ chức nội địa như: Quỹ hưu trí, Bảo hiểm nhân thọ, quỹ mở - làm “mỏ neo” cho dòng tiền dài hạn.
“Ở các thị trường phát triển, vai trò của ngành ngân hàng đã có sự thay đổi đáng kể. Còn nhu cầu đầu tư hạ tầng, tăng trưởng quy mô sản xuất cho nền kinh tế được đặt lên thị trường vốn gồm trái phiếu và cổ phiếu”, bà Đặng Nguyệt Minh chia sẻ.
Trong khi đó tại Việt Nam, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, tín dụng ngân hàng và vốn ngoại chỉ đáp ứng được khoảng 1/2. Nhóm ngân hàng có thể đáp ứng được 20 - 25% khi dư nợ đã xấp xỉ 146% GDP, cao nhất khu vực, do đó dư địa tăng trưởng cho vay doanh nghiệp là hạn chế. Kênh FDI/FPI (đầu tư trực tiếp nước ngoài/đầu tư gián tiếp nước ngoài) hiện có thể đáp ứng 20 - 25% khi vốn FDI giải ngân tuy tăng nhưng với tốc độ không quá cao và dòng vốn gián tiếp vốn có tính biến động lớn/phụ thuộc nhiều vào yếu tố thị trường.
Phần còn lại từ 120 - 150 tỷ USD/năm sẽ cần được bù đắp thông qua thị trường vốn bao gồm thị trường trái phiếu Chính phủ (TPCP), trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) và cổ phiếu.
Theo các chuyên gia tài chính, tín dụng ngân hàng hiện không còn nhiều dư địa. Nếu tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao hơn tăng trưởng GDP danh nghĩa khoảng 3 - 4% trong 5 năm tới, Việt Nam sẽ vượt qua Thái Lan và Singapore trở thành quốc gia có dư nợ tín dụng/GDP cao nhất khu vực ASEAN.
Ngoài việc không còn nhiều room (hạn mức) để phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng, lệ thuộc tín dụng cũng sẽ tăng chi phí vốn cho cả nền kinh tế. Với bối cảnh này, bà Đặng Nguyệt Minh khẳng định, cần chuyển gánh nặng vốn dài hạn sang đúng kênh là thị trường vốn bởi không thể xây một nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng.
Ở các thị trường phát triển, ngân hàng lui về để đảm nhiệm vai trò thanh toán, đóng góp vốn ngắn hạn cung cấp vốn lưu động, cho vay tiêu dùng, cho vay cá nhân. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư hạ tầng, đầu tư tăng trưởng quy mô sản xuất cho nền kinh tế được đặt lên thị trường vốn gồm trái phiếu và cổ phiếu. Trong khi đó tại Việt Nam, quy mô 2 thị trường vốn này còn khiêm tốn, chiếm chưa đến 25% vốn huy động dài hạn (bao gồm tín dụng ngân hàng) so với mức 40 - 50% tại các thị trường phát triển, nơi tăng trưởng bền vững từng được dẫn dắt bởi đầu tư.
Để cân bằng kênh huy động vốn cho nền kinh tế, nhiều chuyên gia cho rằng, TTCK cần đạt quy mô 120% GDP (hiện ở mức hơn 50%), thị trường trái phiếu cần ở mức 40% GDP thì hiện còn dưới 20%. Việc nâng hạng TTCK là cam kết rất lớn, nỗ lực rất lớn nhưng chỉ là vấn đề thứ nhất.
"Chúng ta làm rất nhiều để thu hút dòng vốn ngoại nhưng vẫn chưa có nhiều giải pháp để huy động thu hút được dòng vốn bền vững nhất là dòng vốn trong nước", chuyên gia Dragon Capital nhấn mạnh.
Theo đó, có 2 nút thắt cần tháo gỡ là về cung và cầu. Về cung, cơ cấu thị trường chưa có sự đổi mới. Còn về cầu, Việt Nam đang thu hút dòng vốn ngoại nhưng dòng tiền nội địa cũng cần được quan tâm thu hút. “Đơn cử về cầu, thị trường quá lệ thuộc nhà đầu tư cá nhân, thiếu dòng tiền dài hạn từ các quỹ. Dòng tiền dài hạn từ quỹ (mở, hưu trí, bảo hiểm) còn rất mỏng. Tổng tài sản của các quỹ được quản lý trong nước là 32 tỷ USD, chủ yếu là trái phiếu, chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với các nước trong khu vực. Còn quỹ hưu trí tự nguyện đã có cách đây 10 năm nhưng tổng tài sản chỉ đạt 81 triệu USD”, bà Đặng Nguyệt Minh nêu.
Do vậy, chuyên gia này nhấn mạnh, Việt Nam không thể chỉ trông chờ vốn ngoại. Muốn thị trường ổn định, cần phải 'xây' nhà đầu tư tổ chức nội địa như quỹ hưu trí, bảo hiểm nhân thọ, quỹ mở - làm “mỏ neo” cho dòng tiền dài hạn.
Đa dạng các loại hình quỹ mới
Ở góc nhìn của ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK), dư nợ tín dụng xấp xỉ 146% GDP nhưng đây không phải là vấn đề nghiêm trọng khi so sánh với các quốc gia khác. Việc phát triển thị trường tín dụng và thị trường vốn cần phải được phát triển cân bằng và song hành nhau. Không một quốc gia nào chỉ phụ thuộc vào thị trường tín dụng hoặc thị trường vốn được.
“Ở thị trường vốn, các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng cũng đã được UBCK đề cập nhiều lần như những giải pháp mang tính dài hạn, cải cách những điểm nghẽn đã được đưa ra nhưng các giải pháp nền tảng cũng không thể nào lập tức phát huy hiệu quả”, ông Bùi Hoàng Hải cho biết.
Các vấn đề liên quan đến nâng hạng thị trường, thu hút dòng vốn ngoại vào thị trường đang được triển khai cũng như các giải pháp liên quan đến thúc đẩy cung - cầu và cần thêm nỗ lực của tất cả các thành viên thị trường.
Không chỉ thúc đẩy việc thu hút vốn ngoại, trên thực tế UBCK cũng rất coi trọng nguồn vốn trong nước. Theo ông Bùi Hoàng Hải, Bộ Tài chính đã sửa Thông tư 98 để đa dạng các loại hình quỹ mới hay ban hành Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành Quỹ đầu tư chứng khoán.
Hiện, số lượng các công ty quản lý quỹ thành lập quỹ mới đang tăng đột biến so với những năm trước. Nhiều công ty quản lý quỹ cũng đưa ra các giải pháp để đa dạng hoá các sản phẩm quỹ có tính toán để phù hợp và hấp dẫn nhà đầu tư hơn. Cùng với đó, UBCK và các Sở giao dịch cũng đang đẩy mạnh trạng bị kiến thức cho nhà đầu tư tham gia các sản phẩm quỹ.
“Vừa qua, World Bank xếp Việt Nam vào nhóm thu nhập bình quân cao. Ở các quốc gia khác khi ở giai đoạn này sẽ có sự thay đổi đột biến từ câu chuyện nhà đầu tư cá nhân sẽ không còn giao dịch nhanh để kiếm lợi nhuận với rủi ro cao mà sẽ chuyển sang hướng đầu tư để đảm bảo giá trị lợi nhuận bền vững”, lãnh đạo UBCK cho biết.
