Mục tiêu là tạo động lực, góp phần đưa Thành phố trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.
Nâng cao tiềm lực từ cơ chế đặc thù
Tháng 6/2025, Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu cấu trúc nano và phân tử thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (INOMAR) là đơn vị đầu tiên được Thành phố phê duyệt tham gia Đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (Đề án CoE), với kinh phí 85 tỷ đồng, để thực hiện mục tiêu đạt chuẩn quốc tế trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực vật liệu tiên tiến.
Sau quá trình sắp xếp, Trung tâm INOMAR và Viện Công nghệ Nano (INT) đã hợp nhất thành Viện Công nghệ vật liệu tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (AMTI). Hiện Viện đang triển khai hai chương trình theo đề án CoE. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Lê Hoàng Tân, Phó Viện trưởng AMTI cho biết, đơn vị được phê duyệt 2 chương trình khoa học công nghệ về ứng dụng vật liệu tiên tiến theo 2 hướng: nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Với hướng nghiên cứu ứng dụng vật liệu tiên tiến trong chuyển hóa năng lượng, môi trường và chăm sóc sức khỏe, Viện tập trung vào các công bố quốc tế chất lượng cao, sáng chế quốc tế. Trong khi đó, hướng nghiên cứu vật liệu cảm biến môi trường, cảm biến y sinh tập trung vào ứng dụng thực tiễn.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Lê Hoàng Tân, với định hướng đầu tư dài hạn trong 5 năm, đề án là nguồn lực rất lớn để các nhà khoa học triển khai hoạt động nghiên cứu, giúp các hướng nghiên cứu được thực hiện đến giai đoạn hoàn thiện, hướng đến chuyển giao. Thông thường, các đề tài hiện nay kéo dài 2-3 năm, khá ngắn để các nghiên cứu có thể đi đến giai đoạn hoàn thiện và chuyển giao công nghệ. Với định hướng đầu tư này, đơn vị sẽ từng bước làm chủ được các công nghệ vật liệu tiên tiến, ứng dụng vào đời sống thực tiễn.
Hoạt động của Viện được tổ chức theo mô hình liên kết viện-trường, giúp khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực trong hệ thống Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, hình thành các nhóm nghiên cứu xuất sắc và thúc đẩy các công trình khoa học có giá trị và sức lan tỏa lớn. Một hướng ưu tiên khác của AMTI là mở rộng kết nối với các đối tác nghiên cứu quốc tế, qua đó hình thành mạng lưới liên kết trong các lĩnh vực như vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, bán dẫn và năng lượng mới. Cùng với hoạt động nghiên cứu, AMTI chú trọng đào tạo sau đại học từng bước xây dựng đội ngũ nghiên cứu viên nòng cốt cho các nhóm nghiên cứu, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của một trung tâm nghiên cứu theo chuẩn quốc tế.
Đến tháng 10/2025, Trung tâm Nghiên cứu triển khai thuộc Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh được lựa chọn tham gia Đề án CoE, với nguồn kinh phí tài trợ gần 96 tỷ đồng, với mục tiêu phát triển thành trung tâm xuất sắc trong chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Tiến sĩ Trịnh Xuân Thắng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong hướng chuyển đổi số, đơn vị tiếp tục tập trung làm chủ công nghệ chế tạo vi mạch bán dẫn, chế tạo các loại cảm biến, kết hợp với các hệ thống AI, IoT để tạo ra những mạng lưới cảm biến thông minh. Với hướng chuyển đổi xanh, trung tâm tiếp tục nghiên cứu vật liệu xanh, thực phẩm chức năng, pin nhiên liệu… có tác động tích cực trong cải thiện môi trường.
Với thế mạnh về đội ngũ nghiên cứu có khả năng làm chủ công nghệ, Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố tập trung phát triển công nghệ và ứng dụng vào quá trình đổi mới sáng tạo. Trong quá trình xây dựng trung tâm đạt chuẩn quốc tế, đơn vị tiếp tục có các chính sách phát huy đội ngũ, trong đó có chính sách khuyến khích các nghiên cứu viên làm nghiên cứu sinh, qua đó nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng khả năng nắm bắt nhanh các công nghệ mới.
Trang thiết bị các phòng thí nghiệm của Trung tâm cũng tiếp tục được đầu tư, bổ sung đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; đồng thời, hoạt động hợp tác với chuyên gia, doanh nghiệp cũng được tăng cường. Trong kế hoạch 5 năm, Trung tâm đặt mục tiêu có 50 bài báo khoa học, 30 tài sản sở hữu trí tuệ và hỗ trợ thương mại hóa từ 15-20 sản phẩm công nghệ cao.
Từ việc triển khai tại hai đơn vị đầu tiên cho thấy, cơ chế của Đề án CoE đang được cụ thể hóa bằng các chương trình nghiên cứu, đầu tư hạ tầng và phát triển nhân lực. Qua đó, Thành phố hướng tới hình thành và phát triển các đơn vị nghiên cứu đủ năng lực phát triển chuyên sâu và dẫn dắt một số lĩnh vực công nghệ.
Mở rộng nguồn lực
Được UBND Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt cuối năm 2023, Đề án CoE là một trong những giải pháp nhằm thực hiện định hướng xây dựng Thành phố trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á vào năm 2030. Đối tượng được hỗ trợ là các tổ chức khoa học và công nghệ công lập có năng lực và tiềm năng phát triển mạnh, qua đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và tăng đóng góp của khoa học, công nghệ đối với phát triển kinh tế - xã hội. Theo lộ trình thực hiện Đề án, Thành phố phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 5 trung tâm đạt mức tiệm cận chuẩn quốc tế; đến năm 2045 có ít nhất 5 đơn vị đạt chuẩn quốc tế.
Đến nay, Đề án đã tuyển chọn được 6 đơn vị đủ điều kiện tham gia hình thành và phát triển Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế. Thành phố đã phê duyệt đề án cho 4 tổ chức với 4 chương trình khoa học và công nghệ, với tổng kinh phí khoảng 300 tỷ đồng, trong các lĩnh vực vi mạch, tế bào gốc và vật liệu mới. Với cơ chế này, các tổ chức tham gia có thêm nguồn lực triển khai các chương trình khoa học và công nghệ trong trung hạn và dài hạn, đồng thời tạo môi trường thuận lợi hơn để thu hút, sử dụng và giữ chân chuyên gia, nhà khoa học.
Một trong những chính sách đáng chú ý là Thành phố cho phép áp dụng mức thu nhập lên đến 120 triệu đồng/người/tháng đối với một số chức danh lãnh đạo trong tổ chức khoa học và công nghệ. Mức thù lao dành cho người tham gia thực hiện chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ cũng cao hơn so với cơ chế hiện hành. Ngoài chính sách về nhân lực, các trung tâm còn có thể được hỗ trợ đầu tư trang thiết bị và phòng thí nghiệm; nâng cao năng lực nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển tài sản trí tuệ, đưa kết quả nghiên cứu vào thương mại; hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và mở rộng liên kết quốc tế.
Các hướng ưu tiên của Đề án tập trung vào những nhóm công nghệ nền tảng có khả năng tạo tác động lớn, gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ chuỗi khối, vi mạch, robotics và công nghệ in 3D; công nghệ sinh học và y sinh; công nghệ vật liệu tiên tiến, vật liệu nano, vật liệu bán dẫn, quang điện tử và quang tử.
Đề án được triển khai gắn với việc thực hiện các cơ chế đặc thù của Thành phố trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, theo Nghị quyết số 19/2023/NQ-HĐND của HĐND Thành phố Quy định tiêu chí, đối tượng, điều kiện được hưởng ưu đãi tiền lương, tiền công, chế độ phúc lợi và chính sách ưu đãi khác đối với các chức danh lãnh đạo trong tổ chức khoa học và công nghệ công lập và thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Triển khai Luật Phát triển đô thị, mới đây, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành Nghị quyết về Quy định cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ hình thành và phát triển Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế trên địa bàn. Trên cơ sở kế thừa các chính sách của Đề án CoE, Nghị quyết mới mở rộng đối tượng tham gia cho cả tổ chức khoa học và công nghệ ngoài công lập tại Thành phố; tăng định mức thù lao tham gia thực hiện chương trình nhiệm vụ; tăng quyền chủ động cho tổ chức chủ trì…
Theo UBND Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố hiện có 523 tổ chức khoa học và công nghệ, trong đó có 107 tổ chức do Nhà nước thành lập và 416 tổ chức do tư nhân hoặc các hội thành lập. Tuy nhiên, chỉ có 4 tổ chức thuộc khối giáo dục đại học được xếp hạng trên bảng xếp hạng quốc tế. Thực tế này đặt ra yêu cầu Thành phố phải có cơ chế, chính sách ưu đãi đủ mạnh và phù hợp thông lệ quốc tế để xây dựng, hình thành và phát triển các tổ chức khoa học và công nghệ đạt trình độ quốc tế.
Các chính sách của Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy hình thành các tổ chức và nhóm nghiên cứu mạnh, tạo ra nhiều công nghệ, tài sản trí tuệ và sản phẩm có giá trị; thúc đẩy chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; thu hút và giữ chân nhân tài khoa học và công nghệ cho Thành phố.
