Bằng cách huấn luyện các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI) bắt chước hành vi nhân loại, giới khoa học đang nỗ lực tái tạo lại cách các nhóm người tương tác với nhau, tất cả được gói gọn trong những "xã hội AI" mô phỏng.
Tháng 2 vừa qua, Simile – một công ty khởi nghiệp về AI tại Mỹ - công bố đã huy động được 100 triệu USD để tạo ra các bối cảnh mô phỏng sử dụng tác nhân AI. Mục tiêu của họ là lập mô hình hành vi con người trong mọi tình huống, từ việc giải quyết xung đột, ra quyết định chính sách cho đến dự đoán thị trường tiêu dùng.
Joon Sung Park, đồng sáng lập Simile, cùng cộng sự đã bắt đầu nghiên cứu tương tác xã hội giữa các AI từ năm 2022. Trong một nghiên cứu năm 2023, họ đã tạo ra một "xã hội" thu nhỏ gồm 25 tác nhân AI có khả năng thực hiện các hành động thường ngày như viết lách và trò chuyện với nhau. Bước tiến tiếp theo của nhóm là tạo ra các "bản sao kỹ thuật số" bắt chước thái độ và hành vi của 1.052 người thật. Dựa trên dữ liệu từ các cuộc phỏng vấn cá nhân, những AI này đạt độ chính xác lên tới 85% khi trả lời các bảng hỏi khảo sát xã hội học thay cho bản gốc.
Ông Park cho biết các cuộc khảo sát này mới chỉ là bước đầu. Trọng tâm trong tương lai sẽ là việc để nhiều tác nhân AI tự do giao tiếp với nhau. Ông chia sẻ: "Tham vọng ở đây là thực sự tạo ra một mô phỏng với 8 tỷ người".
Simile không đơn độc trong tham vọng này. Các nhà khoa học xã hội tính toán đang bắt đầu phân tích hành vi tập thể của AI trên các nền tảng mới, điển hình như Moltbook – một mạng xã hội mang phong cách Reddit nhưng được thiết kế dành riêng cho bot AI (dù có thông tin nhiều người dùng thật cũng đang giả danh bot trà trộn vào). Kể từ khi ra mắt vào tháng 1, trang web này đã thu hút gần 3 triệu tác nhân AI, với các bài đăng thảo luận về mọi thứ từ ý thức cho đến việc sáng lập tôn giáo.
Một phân tích trên 46.000 tác nhân AI tại Moltbook cho thấy: dù bot có những hành động giống người (như hùa theo số đông hay chạy theo các nội dung thịnh hành), phương thức giao tiếp xã hội của chúng vẫn có sự khác biệt căn bản. Giordano De Marzo, nhà khoa học xã hội tính toán tại Đại học Konstanz (Đức), chỉ ra rằng AI tương tác với nội dung trực tuyến khác với chúng ta. Chúng để lại tỷ lệ lượt thích (upvote) ít hơn hẳn trên các bài đăng có nhiều bình luận. "Chúng có thể có xu hướng thảo luận nhiều hơn là chỉ đơn thuần tán thành," De Marzo nhận định.
Sự khác biệt căn bản trong hành động cá nhân của AI được xem là rào cản lớn nhất trên con đường mô phỏng lại xã hội loài người. Ví dụ, một nghiên cứu chỉ ra rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) không đưa ra quyết định dựa trên mức độ mạnh mẽ của một lập luận - một hiện tượng phổ biến ở người được gọi là "lý luận có động cơ". Phát hiện này nhấn mạnh việc các LLM hiện tại còn cách rất xa mới đại diện chính xác cho các mô hình lý luận của con người.
Đây cũng chính là điểm yếu mà Simile đang cố gắng khắc phục. Mặc dù các LLM hiện tại rất giỏi trong lý luận logic (sử dụng bằng chứng để ra quyết định), nhưng theo ông Park, "những gì Simile đang cố gắng làm là tạo ra các mô hình AI về cơ bản là giống con người hơn".
James Evans, nhà khoa học xã hội tính toán tại Đại học Chicago, người từng hợp tác với Simile, lưu ý rằng các mô hình AI hiện nay mang bản chất "nịnh bợ". Chúng thường dùng lời tâng bốc hoặc thuận theo những thông tin sai lệch chỉ để làm hài lòng người dùng. Do đó, AI không thể "phản ánh sự mâu thuẫn và sự bất đồng và cảm xúc tiêu cực mà những người thực trải qua," Evans giải thích.
Tuy nhiên, ông Evans tin rằng với các nghiên cứu sâu hơn, việc mô phỏng một xã hội hoàn chỉnh là điều khả thi. Trong một nghiên cứu năm 2024, nhóm của ông đã dùng AI để dự đoán thành công quan điểm chính trị của người dân về đại dịch COVID-19, chỉ bằng cách sử dụng dữ liệu huấn luyện từ thời điểm trước khi đại dịch nổ ra. Dù vậy, giới khoa học vẫn chưa rõ liệu các AI chỉ đang đơn thuần bắt chước dữ liệu chúng được học, hay thực sự đang tự hình thành các mô hình hành vi phức tạp mới.
Khi các nghiên cứu mô phỏng này tiến triển, việc dùng những từ như "xã hội", "cuộc trò chuyện" hay "hành vi" để nói về AI có vẻ vẫn mang hơi hướng nhân hóa quá mức. Nhưng ở một khía cạnh nào đó, AI đang dần được đối xử như con người. "Mọi người đã tìm đến các tác nhân để được hỗ trợ về mặt xã hội và cảm xúc," ông Evans nói. "Tôi nghĩ sẽ là một thời kỳ rất kỳ lạ trong vài năm tới khi mọi người đang làm mờ đi những ranh giới này".