Đây được xem là bước đi quyết liệt, then chốt và tập trung toàn lực của tỉnh Cà Mau để làm sạch dữ liệu tàu cá, thắt chặt kỷ cương trong khai thác biển. Mục tiêu không chỉ là gỡ bỏ cảnh báo "Thẻ vàng" của EC mà còn hướng tới phát triển một ngành nghề cá bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Siết chặt quy trình giám sát bằng công nghệ
Điểm cốt lõi của Quy chế phối hợp mới là việc ứng dụng triệt để các nền tảng công nghệ tiên tiến hiện có như Hệ thống giám sát tàu cá (VMS), Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia để quản lý phương tiện.
Theo đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm cung cấp toàn bộ dữ liệu về Giấy phép khai thác, Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và dữ liệu hành trình cho lực lượng Biên phòng và các cơ quan liên quan cùng khai thác, sử dụng dữ liệu phục vụ công tác theo dõi, giám sát hoạt động tàu cá. Đồng thời, duy trì công tác giám sát thường xuyên, liên tục để kịp thời đưa ra cảnh báo, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Cùng đó, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh (thông qua các Đồn, Trạm kiểm soát Biên phòng) chịu trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ tàu cá trước khi xuất bến. Lực lượng này chỉ cho phép tàu rời bến khi đảm bảo đầy đủ các điều kiện theo quy định, thiết bị VMS hoạt động bình thường và có xác nhận hợp lệ của cảng cá chỉ định trong sổ danh bạ thuyền viên. Song song đó, thông tin dữ liệu xuất, nhập bến từ phần mềm Quản lý tàu cá phải được liên thông trực tiếp sang phần mềm eCDT.
Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời cũng yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường (Ban Quản lý các cảng cá, Văn phòng IUU) kiểm tra, xác nhận thông tin tàu cá khi cập, rời cảng; giám sát sản lượng bốc dỡ thủy sản; cấp biên bản cập, rời cảng; thực hiện đầy đủ việc nhập dữ liệu trên hệ thống eCDTĐể tránh sai sót, định kỳ hằng tuần hoặc đột xuất, các bên sẽ tiến hành đối chiếu, đối soát dữ liệu xuất, nhập bến với dữ liệu cập, rời cảng nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp khai báo không trung thực.
Thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin “nóng” và xử lý vi phạm
Nhằm ngăn chặn từ sớm các hành vi vi phạm ranh giới hoặc mất kết nối trên biển, tỉnh Cà Mau triển khai cơ chế trao đổi, chia sẻ thông tin thông suốt giữa các lực lượng. Các thông tin về tàu cá mất kết nối VMS, vượt ranh giới vùng biển nước ngoài, tàu không đủ điều kiện hoạt động... phải được cung cấp nhanh chóng, chính xác qua hệ thống dữ liệu điện tử, văn bản hoặc điện thoại.
Tỉnh Cà Mau cũng thiết lập các kênh liên lạc trực tiếp giữa UBND cấp xã, Đồn Biên phòng, Trạm Kiểm ngư và Văn phòng IUU tại cảng cá. Khi phát hiện tín hiệu bất thường, các lực lượng này sẽ phối hợp ngay với gia đình chủ tàu để vận động, cảnh báo kịp thời.
Đối với công tác xử lý vi phạm, các cơ quan chức năng cam kết phối hợp chặt chẽ từ khâu lập biên bản, xác minh đến hoàn thiện hồ sơ. Đối với các trường hợp có dấu hiệu tội phạm hình sự, các đơn vị phải khẩn trương trao đổi để xử lý dứt điểm, không để kéo dài. Quy chế cũng nhấn mạnh, việc kết thúc các hồ sơ không đủ căn cứ xử phạt phải có đầy đủ tài liệu chứng minh rõ ràng, tuyệt đối nghiêm cấm tình trạng xử lý hình thức, bao che hoặc bỏ sót hành vi vi phạm.
Để Quy chế đi vào thực tế, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau chỉ đạo rõ, Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm chủ trì, tham mưu và đôn đốc các địa phương triển khai đồng bộ. Sở có nhiệm vụ chỉ đạo các đơn vị trực thuộc tăng cường tuần tra, kiểm soát và xác nhận nguồn gốc thủy sản.
Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh sẽ có trách nhiệm trước cung cấp thông tin kịp thời về các trường hợp tàu cá vi phạm khi có yêu cầu, đặc biệt là tàu cá nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài; đồng thời phối hợp với các lực lượng chức năng để ngăn chặn, xử lý theo quy định. Tham gia lập hồ sơ, xác minh và xử lý vi phạm; trường hợp phát hiện hành vi vi phạm vượt thẩm quyền phải kịp thời chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật. Đặc biệt là tổ chức kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ tàu cá khi xuất, nhập bến tại các trạm kiểm soát biên phòng; chỉ cho phép tàu cá rời bến khi đảm bảo đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Tại địa bàn cơ sở, Ủy ban nhân dân cấp xã có tàu cá được giao trách nhiệm rà soát, lập danh sách và phân công cán bộ theo dõi cụ thể từng phương tiện không đủ điều kiện hoạt động. Lực lượng cấp xã phải tăng cường giám sát cộng đồng nhằm kịp thời phát hiện, báo cáo lên cơ quan cấp trên nếu các tàu này tự ý rời vị trí neo đậu hoặc có dấu hiệu lén lút khai thác trái phép. Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm hoàn toàn nếu buông lỏng quản lý, không kịp thời phát hiện và phối hợp xử lý các vi phạm tại địa bàn.
Thời gian qua, tỉnh Cà Mau đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản trên địa bàn. Qua rà soát thực tế, khâu tuyên truyền đã được thực hiện đa dạng về hình thức, giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng ngư dân.
Với hơn 310 km bờ biển và đội tàu hơn 5.000 chiếc, Cà Mau sở hữu tiềm năng kinh tế biển lớn và năng động. Tuy nhiên, việc thuỷ sản Việt Nam bị Ủy ban châu Âu (EC) áp "thẻ vàng" đang là lực cản lớn đối với ngành khai thác của tỉnh. Việc kiên trì tháo gỡ nút thắt này không chỉ nhằm thúc đẩy lưu thông hàng hoá, mở rộng thị phần xuất khẩu, mà còn là trách nhiệm bảo tồn nguồn lợi thuỷ sản, xây dựng nghề cá minh bạch cho tương lai.
