Qua góc nhìn của các nhà làm phim, những cuộc đời tưởng như riêng tư trở thành lát cắt giàu sức gợi về bản lĩnh và nghị lực của phụ nữ. Nổi bật trong số đó là bộ phim “Giáo sư Hoàng Xuân Sính” khắc họa hành trình của nữ giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam, một nhà khoa học, nhà giáo dục giàu tâm huyết; “Đạm Phương nữ sử” kể về nữ trí thức yêu nước, người đặt nền móng cho giáo dục phụ nữ và nhi đồng; “7 quãng nhân sinh Điềm Phùng Thị” tái hiện cuộc đời nữ điêu khắc gia tài hoa với ngôn ngữ nghệ thuật riêng được thế giới công nhận.
Ở những lát cắt khác, bộ phim “SARA và những kiếp người” tìm về cuộc đời nhà văn, nhà hoạt động xã hội Sara Lidman; bộ phim “Cô ấy” đặt ống kính vào đời sống của những nữ công nhân tại Bắc Ninh; trong khi bộ phim “Không nơi chốn” theo chân một cô gái Palestine trên hành trình tìm người anh trai thất lạc và đối diện với những lựa chọn khắc nghiệt của cuộc sống.
Chia sẻ về các tác phẩm tham dự Liên hoan phim năm nay, ông Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) cho biết, đề tài về phụ nữ xuất hiện khá nổi bật trong các bộ phim đến từ Việt Nam cũng như các nước châu Âu.
Theo ông Tùng, sự quan tâm này cho thấy các nhà làm phim đang chú ý nhiều hơn đến vai trò của người phụ nữ trong đời sống, từ những câu chuyện lịch sử, những đóng góp cho cộng đồng đến hành trình vượt qua khó khăn, trở ngại để đạt được những thành công.
Qua điện ảnh tài liệu, những câu chuyện ấy không chỉ được nhìn nhận ở góc độ thành tựu mà còn đặt trong những hoàn cảnh cụ thể của mỗi nhân vật. Đó có thể là những năm tháng đầy thử thách, những lựa chọn khó khăn hay những nỗ lực bền bỉ phía sau một cuộc đời đã trở thành dấu ấn.
Những bộ phim trong năm nay sẽ có một cách tiếp cận và gửi đến khán giả những câu chuyện về những người phụ nữ của Việt Nam cũng như trên thế giới, họ đã vượt qua những khó khăn, trở ngại như thế nào...
Giáo sư Hoàng Xuân Sính: Câu chuyện về trí tuệ và bản lĩnh
Một trong những tác phẩm của Việt Nam được trình chiếu tại Liên hoan phim là “Giáo sư Hoàng Xuân Sính”, do đạo diễn Đỗ Thị Huyền Trang thực hiện. Bộ phim đưa khán giả ngược dòng thời gian, nhìn lại cuộc đời của Giáo sư Hoàng Xuân Sính, nữ Giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam, qua những dấu mốc đặc biệt trong hành trình học thuật và cống hiến cho giáo dục.
Theo đạo diễn Đỗ Thị Huyền Trang, câu chuyện về Giáo sư Hoàng Xuân Sính đặc biệt ở tinh thần cống hiến, sự quyết tâm với giáo dục và tư duy vượt thời đại của một người phụ nữ đã lựa chọn con đường khoa học trong những hoàn cảnh không dễ dàng.
Để thực hiện bộ phim, ê-kíp đã nhiều lần thuyết phục Giáo sư Hoàng Xuân Sính đồng ý để các nhà làm phim kể lại câu chuyện cuộc đời bà. Bởi ngay từ đầu, bà không cho rằng mình là nhân vật đặc biệt.
Giáo sư từng đặt câu hỏi với ê-kíp làm phim: “Tại sao các bạn làm về tôi? Tôi có gì để làm đâu, các bạn hãy làm về những người khác đi, họ xứng đáng làm hơn tôi nhiều”.
Nhưng điều khiến đạo diễn nhớ nhất là một câu hỏi khác của Giáo sư Hoàng Xuân Sính: “Các bạn muốn làm một bộ phim hay, hay là một bộ phim chân thật nhất?”...
Với ê-kíp, đó cũng trở thành một gợi mở quan trọng trong quá trình thực hiện tác phẩm. Thay vì tìm cách xây dựng một hình tượng hoàn hảo, bộ phim hướng tới việc tiếp cận nhân vật từ nhiều chiều, để khán giả tự cảm nhận về một người phụ nữ đã dành phần lớn cuộc đời cho khoa học và giáo dục.
Thời điểm thực hiện bộ phim, Giáo sư Hoàng Xuân Sính đã 92 tuổi. Đạo diễn Đỗ Thị Huyền Trang cho biết, trong quá trình tiếp xúc, ê-kíp càng thêm kính phục trí tuệ, tâm hồn và bản lĩnh của bà.
Ngày 5/9 vừa qua, Giáo sư Hoàng Xuân Sính đón sinh nhật lần thứ 94. Theo đạo diễn, bà vẫn giữ tinh thần vui vẻ và tiếp tục làm việc không mệt mỏi. Qua bộ phim, ê-kíp kỳ vọng khán giả có thể nhìn thấy nhiều chiều cạnh của nhân vật, đồng thời tự hình thành những suy nghĩ và cảm nhận riêng về người phụ nữ đặc biệt này.
Từ một cuộc đời riêng đến câu chuyện về Việt Nam
Nếu “Giáo sư Hoàng Xuân Sính” kể về một nữ trí thức Việt Nam dành trọn tâm huyết cho khoa học và giáo dục, thì bộ phim “SARA và những kiếp người” của đạo diễn Gunilla Bresky (Thụy Điển) lại đưa khán giả đến với một người phụ nữ có mối quan hệ đặc biệt với Việt Nam.
Đạo diễn Gunilla Bresky bộc bạch, Sara là một người bạn của bà. Hai người gặp nhau lần đầu vào những năm 1970, khi Sara đến quê của nữ đạo diễn để thực hiện chuyến đi qua các địa phương trong tỉnh. Khi đó, bà được giao nhiệm vụ làm lái xe cho Sara.
Trong một tuần, họ đi qua nhiều địa phương và gặp gỡ công nhân, phụ nữ, sinh viên tại các nhà văn hóa và những địa điểm sinh hoạt cộng đồng. Sara cũng kể cho họ nghe về những người bạn của mình ở Việt Nam, về cuộc đấu tranh, lòng dũng cảm và phẩm giá của những con người mà bà yêu quý.
Sau chuyến đi, tình bạn giữa hai người vẫn được duy trì. Sara qua đời năm 2004. Nhiều năm sau, đạo diễn Gunilla Bresky bắt đầu nghĩ đến việc thực hiện một bộ phim về người bạn của mình.
Bộ phim được xây dựng dựa trên những trang nhật ký của Sara, với nhiều cảnh quay được thực hiện tại chính ngôi nhà của bà ở làng Missenträsk. Âm nhạc trong phim do Dàn nhạc Giao hưởng của Nhà hát Opera Norrlandsoperan, nơi Sara sống những năm cuối đời trình diễn.
“SARA và những kiếp người” không chỉ kể về Sara với tư cách một nhà văn hay một người đấu tranh. Đạo diễn còn muốn đưa đến cho khán giả hình ảnh một người phụ nữ với cuộc sống riêng, những mối quan hệ và những câu chuyện phía sau một nhân vật được biết đến trong đời sống xã hội.
Đáng chú ý, câu chuyện trong phim được kể lại từ những điều Sara từng chia sẻ với đạo diễn Gunilla Bresky. Cháu gái Ulla và cháu trai Erik, những người thân cận của Sara, cũng đồng thuận với cách câu chuyện được tái hiện trong bộ phim.
Hai bộ phim đến từ hai nền văn hóa khác nhau, kể về những người phụ nữ có cuộc đời và hành trình hoàn toàn khác biệt. Một người dành phần lớn cuộc đời cho khoa học, giáo dục; một người gắn bó với hoạt động xã hội, văn chương và những mối quan hệ với Việt Nam…
Điểm gặp gỡ của họ nằm ở cách điện ảnh tài liệu nhìn vào con người phía sau những danh xưng. Đó không chỉ là “giáo sư”, “nhà văn” hay “người đấu tranh”, mà còn là những con người với lựa chọn, ký ức, tình cảm và những năm tháng riêng tư.
Qua những câu chuyện ấy, người phụ nữ hiện lên không chỉ như một chủ thể được kể lại, mà còn là những nhân vật có khả năng truyền cảm hứng bằng chính hành trình sống của mình. Đó cũng là một trong những giá trị của điện ảnh tài liệu, lưu giữ những câu chuyện có thật, để từ một cuộc đời cụ thể, khán giả có thể nhìn thấy những vấn đề rộng hơn của xã hội, lịch sử và con người.
Tại Liên hoan phim Tài liệu Châu Âu - Việt Nam lần thứ 16, những câu chuyện về phụ nữ vừa tạo nên sự đa dạng về đề tài, vừa mở ra những cuộc đối thoại giữa các nền văn hóa. Từ Việt Nam đến châu Âu, từ những nhân vật có dấu ấn trong lịch sử đến những số phận đời thường, mỗi bộ phim góp thêm một góc nhìn về người phụ nữ và những hành trình vượt qua giới hạn, nghịch cảnh để khẳng định giá trị của mình.
