Theo báo The New York Times ngày 255, Tổng thống Donald Trump đang tìm cách xây dựng các danh sách công dân theo từng bang, cho rằng đây là biện pháp cần thiết để ngăn người không phải công dân tham gia bỏ phiếu - một vấn đề mà ông nhiều lần mô tả là phổ biến dù chính quyền của ông chưa đưa ra được bằng chứng xác thực.
“Tôi nghĩ điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho các cuộc bầu cử”, ông Trump phát biểu hồi tháng 3 trước khi ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu Bộ An ninh Nội địa Mỹ xây dựng danh sách công dân tại từng bang nhằm hỗ trợ xác định tư cách cử tri.
Ông Trump theo đuổi ý tưởng tương tự từ nhiệm kỳ đầu tiên. Năm 2019, ông từng yêu cầu chính phủ thu thập dữ liệu quốc tịch sau khi thất bại trong nỗ lực bổ sung câu hỏi về quốc tịch vào cuộc điều tra dân số năm 2020.
Gần đây hơn, ông cũng thúc đẩy một dự luật nhận diện cử tri nghiêm ngặt hiện đang bị đình trệ tại Thượng viện. Dự luật yêu cầu các bang sử dụng cơ sở dữ liệu liên bang để xác định người không phải công dân.
Các bang do đảng Dân chủ lãnh đạo cùng nhiều tổ chức bảo vệ quyền bầu cử đã khởi kiện nhằm ngăn chặn sắc lệnh này, cho rằng Hiến pháp Mỹ không trao quyền kiểm soát bầu cử một cách rõ ràng cho nhánh hành pháp.
Trong một phiên điều trần gần đây tại Tòa án Liên bang ở Washington liên quan tới vụ kiện phản đối sắc lệnh, Bộ Tư pháp Mỹ thừa nhận rằng các danh sách này có thể không đáng tin cậy trong việc xác định tư cách cử tri.
Danh sách công dân có nguy cơ thiếu chính xác
Không giống nhiều quốc gia khác có thẻ căn cước công dân toàn quốc, Mỹ không có một loại giấy tờ duy nhất xác nhận quốc tịch.
Chỉ khoảng 54% người Mỹ sở hữu hộ chiếu. Thẻ an sinh xã hội - thường được cấp cho công dân Mỹ từ khi sinh ra - cũng có thể thuộc về người không phải công dân. Những người nhập tịch không có giấy khai sinh Mỹ, vốn là bằng chứng cho quyền công dân theo nơi sinh. Ngoài ra, theo Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ, cũng không tồn tại cơ sở dữ liệu trung tâm về hồ sơ nhập tịch.
Theo sắc lệnh của ông Trump, các danh sách sẽ dựa trên hồ sơ quốc tịch và nhập tịch, dữ liệu an sinh xã hội cùng nhiều cơ sở dữ liệu liên bang khác.
Sắc lệnh yêu cầu Bộ An ninh Nội địa gửi danh sách tổng hợp cho từng bang. Đồng thời, các bang được khuyến khích gửi cho Bưu điện Mỹ danh sách cử tri đủ điều kiện bỏ phiếu qua thư ít nhất 60 ngày trước bầu cử liên bang. Sau đó, Bưu điện Mỹ sẽ chuyển lại cho các bang một danh sách khác về những người “đăng ký với USPS” để tham gia bỏ phiếu qua thư.
Tại phiên điều trần, các luật sư phản đối cho rằng bất kỳ danh sách nào chính phủ lập ra cũng sẽ nhanh chóng lỗi thời. Một luật sư của chính quyền Tổng thống Trump thừa nhận rằng “không có danh sách nào hoàn hảo".
Lo ngại vi phạm quyền riêng tư và mở rộng quyền lực liên bang
Theo Đạo luật Quyền riêng tư năm 1974, “không cơ quan nào được tiết lộ hồ sơ” cho cơ quan khác nếu không có sự đồng ý bằng văn bản của người liên quan.
Luật có một số ngoại lệ, trong đó cho phép chia sẻ thông tin phục vụ “hoạt động thực thi pháp luật dân sự hoặc hình sự” nếu hoạt động đó hợp pháp.
Ngoài ra, chính phủ cũng phải tuân thủ nhiều quy định nghiêm ngặt nếu muốn tiến hành chương trình “đối chiếu dữ liệu” bằng máy tính giữa các cơ sở dữ liệu khác nhau.
Các luật sư phản đối sắc lệnh cho rằng gần như không thể xây dựng danh sách công dân mà không vi phạm Đạo luật Quyền riêng tư dưới một hình thức nào đó. Tuy nhiên, Thẩm phán Carl J. Nichols nhận định còn quá sớm để kết luận liệu chính phủ có vi phạm luật hay không.
Luật sư Bộ Tư pháp cho biết chính phủ vẫn chưa quyết định cách thức triển khai sắc lệnh, đồng thời không giải thích được việc các danh sách công dân sẽ tuân thủ Đạo luật Quyền riêng tư như thế nào.
Chính phủ liên bang Mỹ trước nay chưa từng duy trì danh sách công dân toàn quốc. Dù Mỹ đã sử dụng nhiều phương thức xác nhận quốc tịch từ thế kỷ 18, nước này chưa bao giờ có hệ thống đăng ký quốc tịch tập trung.
Trong phiên điều trần, phía chính quyền Tổng thống Trump cho rằng các danh sách đề xuất có thể phục vụ nhiều mục đích hợp pháp, bao gồm xác minh cử tri đủ điều kiện và hỗ trợ hoạt động thực thi pháp luật.
David J. Bier, Giám đốc nghiên cứu nhập cư tại Viện Cato, cảnh báo rằng quyền lợi của cả công dân lẫn người không phải công dân đều có thể bị xâm phạm nếu sử dụng một cơ sở dữ liệu sai sót cho các mục đích này.
“Rõ ràng đây là một sự lạm quyền nếu quyền lợi của chúng ta phụ thuộc vào độ chính xác của một cơ sở dữ liệu”, ông Bier nói, “Khi mọi thứ phụ thuộc vào dữ liệu, sai sót là điều không thể tránh khỏi”.
Nỗ lực lập danh sách công dân của ông Trump diễn ra trong bối cảnh ông cũng đang thúc đẩy nhiều thay đổi liên quan đến định nghĩa quyền công dân Mỹ. Ngay ngày đầu quay lại Nhà Trắng, ông đã tìm cách thay đổi cách hiểu lâu nay về quyền công dân theo nơi sinh - vấn đề hiện đang được Tòa án Tối cao xem xét.
