Những cuộc tiếp xúc với các đảng Do Thái chính thống cực đoan (Haredi) được cho là đã có tiến triển, song sự phản đối của ông Avigdor Liberman - thành viên chủ chốt trong khổi ủng hộ ông Eisenkot đối với phương án chính phủ thiểu số, cùng bất đồng trong nội bộ phe đối lập về khả năng hợp tác với các đảng Arab, đang khiến tiến trình đàm phán thêm phức tạp. Trong trường hợp nỗ lực thành lập liên minh thất bại, phương án chính phủ đoàn kết dân tộc với đảng Likud của Thủ tướng Benjamin Netanyahu vẫn chưa hoàn toàn bị loại bỏ.
Theo quy định, ông Eisenkot còn khoảng ba tuần để đạt được thỏa thuận liên minh, trước khi có thể đề nghị gia hạn thêm 14 ngày.
Trong tuần đầu tiên, ông Eisenkot không chỉ phải tập trung vào việc tìm kiếm đối tác liên minh mà còn phải giải quyết những vấn đề liên quan đến việc phe đối lập tiếp quản các vị trí quan trọng tại Quốc hội (Knesset). Trong đó có việc thành lập các ủy ban nghị viện, Ủy ban Sắp xếp - cơ quan phụ trách tổ chức và phân công hoạt động của các ủy ban - cũng như lựa chọn Chủ tịch Knesset mới. Tuy nhiên, những vấn đề khó khăn nhất vẫn nằm ở việc xác định thành phần liên minh và những nhượng bộ chính trị mà ông Eisenkot có thể chấp nhận để tập hợp đủ sự ủng hộ.
Thế khó trong việc lựa chọn đối tác liên minh
Cho đến nay, ông Eisenkot chưa công khai cụ thể nội dung đàm phán với các đảng Haredi, cũng chưa cho biết sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ nào để nhận được sự ủng hộ của lực lượng này. Ông cũng chưa thể hiện lập trường dứt khoát về khả năng hợp tác với đảng Arab Ra'am, bất chấp lời kêu gọi của lãnh đạo đảng Dân chủ Yair Golan về việc đưa lực lượng này tham gia chính phủ.
Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm bởi nhiều đối tác tiềm năng của ông Eisenkot, nhất là ông Avigdor Liberman, kiên quyết phản đối việc đưa Ra'am vào liên minh cầm quyền.
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Eisenkot khẳng định đã tiếp xúc với tất cả các đảng phái và nghị sĩ sẵn sàng chấp nhận 4 nguyên tắc mà ông đề ra đối với một chính phủ khẩn cấp do mình lãnh đạo. Ông nhấn mạnh đây không phải tuyên bố mang tính hình thức, đồng thời cam kết sẽ tìm kiếm mọi phương án và đối thoại với tất cả các đại diện dân cử có chung quan điểm nhằm nhanh chóng thành lập một chính phủ ổn định.
Ông Eisenkot cũng cho biết các cuộc thảo luận với những đối tác tiềm năng đang đạt tiến triển, đồng thời kêu gọi mở rộng hợp tác, tìm kiếm những giải pháp linh hoạt trên cơ sở các nguyên tắc chung và đặt lợi ích quốc gia Israel lên hàng đầu.
Liên quan đến tranh cãi về hợp tác với các đảng Arab, ông Eisenkot bác bỏ những nỗ lực nhằm gạt cộng đồng Arab tại Israel ra bên lề đời sống chính trị. Ông chỉ trích đảng Likud vì đã góp phần thúc đẩy thái độ thù địch đối với cộng đồng này, cho rằng việc quy kết và bôi nhọ cả một cộng đồng đi ngược lại trách nhiệm của giới lãnh đạo quốc gia cũng như những giá trị được đề cao trong Tuyên ngôn Độc lập của Israel.
Ông cũng đề cập đến phát biểu của bà Miriam Peretz, mẹ của nghị sĩ Elisaf Peretz thuộc đảng Yashar, người tuyên bố con trai sẽ rời Knesset nếu chính phủ mới được thành lập với sự tham gia của các đảng Arab. Ông Eisenkot cho biết không quá lo ngại về lập trường này, đồng thời bày tỏ tin tưởng vào mối quan hệ lâu năm với gia đình Peretz.
Nỗ lực đàm phán trên nhiều mặt trận
Các cuộc thương lượng đang được triển khai theo hai hướng song song. Một nhóm đàm phán chính thức do các ông Ronen Manelis, Yoav Horowitz và Yoram Turbowicz dẫn đầu đang làm việc với đại diện các đảng phái. Trong khi đó, ông Eisenkot trực tiếp gặp gỡ lãnh đạo các lực lượng chính trị.
Theo những thông tin được công bố, các cuộc gặp trực tiếp cho đến nay chủ yếu diễn ra với những đảng thuộc phe đối lập với ông Netanyahu. Chưa rõ ông Eisenkot đã có tiếp xúc chính thức với lãnh đạo các đảng Haredi như Thống nhất Do Thái giáo (UTJ) hay Shas hay chưa. Tuy nhiên, những người thân cận cho biết nhiều diễn biến quan trọng vẫn đang được tiến hành phía sau hậu trường.
Trong bối cảnh xuất hiện những thông tin về khả năng Israel nối lại chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, hai ông Eisenkot và Netanyahu đã có cuộc trao đổi về an ninh hôm 12/11, với sự tham dự của thư ký quân sự của Thủ tướng Netanyahu. Sau cuộc gặp, hai bên ra tuyên bố chung.
Đáng chú ý, ông Liberman thông báo sẽ chính thức đảm nhận chức Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng Knesset vào tuần tới. Đây là một trong những ủy ban quan trọng nhất của Quốc hội Israel, có vai trò giám sát hoạt động của bộ máy quốc phòng và các quyết định quân sự. Ông Liberman coi việc tiếp quản vị trí này là bước đi đầu tiên hướng tới xây dựng một chính phủ mới có đa số nghị viện ổn định.
Bài toán ủng hộ của các đảng Haredi
Theo các nguồn tin trong phe đối lập, tuần đầu tiên chủ yếu được dành cho những cuộc thảo luận sơ bộ nhằm đánh giá khả năng tập hợp lực lượng và mức độ nhượng bộ có thể chấp nhận. Với tương quan ghế hiện nay, ông Eisenkot gần như chắc chắn cần sự ủng hộ của các đảng Haredi nếu muốn thành lập một chính phủ có khả năng hoạt động ổn định.
Phương án được ưu tiên là trước tiên thuyết phục đảng UTJ tham gia một chính phủ thiểu số gồm 55 ghế, sau đó tìm cách mở rộng liên minh thông qua sự tham gia của đảng Shas hoặc thu hút một số nghị sĩ Likud rời khỏi đảng này.
Ông Eisenkot từng nói với các đối tác rằng mục tiêu trước mắt là nhanh chóng thành lập một chính phủ khẩn cấp, sau đó tiếp tục mở rộng thành phần liên minh. Tuy nhiên, một số nhân vật trong phe đối lập lo ngại việc kéo dài đàm phán có thể làm suy giảm động lực chính trị và khiến các cuộc thương lượng ngày càng khó khăn.
Kế hoạch ban đầu của ông Eisenkot là thành lập một chính phủ thiểu số với 48 ghế, qua đó chấm dứt nhiệm kỳ của ông Netanyahu trước khi tiếp tục thương lượng mở rộng liên minh. Tuy nhiên, phương án này vấp phải sự phản đối của ông Liberman, người tuyên bố đảng của ông sẽ không ủng hộ một chính phủ thiểu số như vậy.
Trong khi đó, lãnh đạo đảng Yesh Atid - Yair Lapid cảnh báo việc không thành lập được chính phủ mới sẽ là thất bại nghiêm trọng và thể hiện sự thiếu trách nhiệm đối với đất nước. Dù vậy, ông vẫn bày tỏ tin tưởng phe đối lập có thể đạt được mục tiêu.
Cựu Thủ tướng Naftali Bennett, lãnh đạo một đảng thuộc phe đối lập, cũng tìm cách chứng minh rằng đa số mới tại Knesset đã bắt đầu hoạt động. Đảng của ông đã trình 17 dự luật ngay trong ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, tập trung vào cải cách hệ thống công vụ, phân bổ ngân sách công bằng hơn giữa những người thực hiện nghĩa vụ quân sự và những người không tham gia nghĩa vụ này, cũng như thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về vụ tấn công ngày 7/10/2023.
Các đề xuất khác liên quan đến cải cách giáo dục, tái thiết các cộng đồng gần Dải Gaza và khu vực biên giới phía Bắc, hỗ trợ những người sống sót sau thảm họa Holocaust, cựu binh mắc sang chấn tâm lý và cộng đồng Druze. Ông Bennett tuyên bố đây mới chỉ là bước khởi đầu trong chương trình cải cách sâu rộng nhằm khôi phục hoạt động của bộ máy nhà nước.
Chính phủ đoàn kết dân tộc với ông Netanyahu: Phương án cuối cùng?
Triển vọng thành lập chính phủ của ông Eisenkot cuối cùng có thể phụ thuộc đáng kể vào lập trường của các đảng Haredi, vốn một lần nữa trở thành nhân tố có ảnh hưởng lớn trong chính trường Israel.
Ông Liberman khẳng định không trực tiếp thương lượng với các đảng này, cho rằng trách nhiệm thuộc về ông Eisenkot, người đang được Tổng thống giao nhiệm vụ thành lập chính phủ. Một nguồn tin trong phe đối lập cho biết các cuộc tiếp xúc giữa ông Eisenkot và các đảng Haredi đã đạt được một số tiến triển. Tuy nhiên, các bên vẫn thận trọng vì những nhượng bộ chính trị nếu bị công khai trong khi đàm phán thất bại có thể gây bất lợi cho phe đối lập.
Một khả năng khác được đặt ra là thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc với sự tham gia của Likud và ông Netanyahu. Cuộc gặp kéo dài giữa hai ông Eisenkot và Netanyahu hôm 12/11 làm dấy lên những đồn đoán về khả năng mở ra hướng đi này. Tuy nhiên, theo những thông tin hiện có, cuộc gặp chỉ tập trung vào các vấn đề an ninh, không đề cập đến chính trị, nhất là khi thư ký quân sự của Thủ tướng Netanyahu cũng tham dự.
Dù vậy, điều này không loại trừ khả năng hai bên có những cuộc trao đổi chính trị riêng trong thời gian tới. Ông Eisenkot đã chỉ đạo nhóm đàm phán nối lại các cuộc tiếp xúc với Likud vào tuần tới. Tuy nhiên, phần lớn các lực lượng trong phe đối lập vẫn ưu tiên thành lập chính phủ với sự ủng hộ của các đảng Haredi thay vì liên minh với ông Netanyahu. Đặc biệt, ông Liberman và ông Golan đều công khai bác bỏ khả năng tham gia một chính phủ đoàn kết dân tộc với Thủ tướng đương nhiệm.
Như vậy, sau tuần đầu tiên, ông Eisenkot vẫn chưa có được bước đột phá quyết định trong tiến trình thành lập chính phủ. Thách thức lớn nhất của ông không chỉ là tập hợp đủ số ghế tại Knesset mà còn phải dung hòa những khác biệt sâu sắc giữa các đối tác tiềm năng, từ vấn đề hợp tác với các đảng Arab đến những nhượng bộ dành cho các lực lượng Haredi.
Trong khi thời hạn được giao đang dần rút ngắn, phương án chính phủ đoàn kết dân tộc với Likud vẫn có thể trở thành lựa chọn dự phòng nếu các cuộc thương lượng hiện nay đi vào bế tắc. Tuy nhiên, để đạt được một thỏa thuận như vậy, ông Eisenkot sẽ phải vượt qua sự phản đối ngay trong chính phe ủng hộ mình - một nhiệm vụ không kém phần khó khăn so với việc thành lập liên minh mới.
