Iran tăng cường kiểm soát Starlink
Iran tuyên bố đã phát triển các hệ thống có khả năng vô hiệu hóa thiết bị đầu cuối Starlink, đồng thời tiếp tục siết chặt việc sử dụng dịch vụ Internet vệ tinh này vì những lo ngại về an ninh quốc gia.
Theo Al Jazeera (ngày 14/10), ông Mohammad Amin Aghamiri, Thư ký Hội đồng Tối cao Không gian mạng Iran, mô tả Starlink là một “công cụ chiến tranh” mà các đối thủ của Tehran sử dụng để phục vụ hoạt động chỉ huy, kiểm soát và thu thập thông tin tình báo.
Ông Aghamiri tuyên bố: “Đây là công cụ được đối phương sử dụng để chỉ huy và kiểm soát, phục vụ hoạt động gián điệp và thu thập thông tin. Chúng tôi có một số hệ thống để vô hiệu hóa các thiết bị đầu cuối vệ tinh Starlink”.
Quan chức này không tiết lộ nguyên lý hoạt động, thiết bị cụ thể hoặc hiệu quả của các hệ thống nói trên. Tuy nhiên, ông cho biết một trong những hệ thống đã được triển khai trong làn sóng biểu tình tại Iran hồi tháng 1/2026 và Tehran sẵn sàng chia sẻ công nghệ với các quốc gia có quan hệ gần gũi.
Tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh Iran tiếp tục hạn chế quyền truy cập Internet quốc tế, đồng thời tìm cách ngăn chặn các phương thức kết nối nằm ngoài hệ thống kiểm soát trong nước.
Starlink, dịch vụ Internet vệ tinh do công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk vận hành, có khả năng cung cấp kết nối mà không phụ thuộc vào mạng viễn thông mặt đất của Iran. Đây là một trong những lý do Tehran coi dịch vụ này là nguy cơ đối với an ninh quốc gia.
Theo các quy định được Al Jazeera đề cập, việc sử dụng hoặc sở hữu thiết bị Starlink trái phép tại Iran có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù từ sáu tháng đến hai năm. Hành vi nhập khẩu và phân phối thiết bị có thể bị phạt tù tới năm năm.
Trong trường hợp người vi phạm bị truy tố và kết án thêm về các tội danh đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến an ninh quốc gia hoặc gián điệp, hình phạt có thể cao hơn, thậm chí bao gồm án tử hình. Tuy nhiên, đây không phải hình phạt mặc nhiên dành cho hành vi sử dụng Starlink.
Các biện pháp kiểm soát được tăng cường trong bối cảnh xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel kéo dài kể từ ngày 28/2/2026.
Theo Al Jazeera, khoảng 90 triệu người dân Iran đã trải qua hai đợt ngắt kết nối Internet quốc tế kéo dài trong năm 2026. Đợt đầu diễn ra trong khoảng ba tuần giữa làn sóng biểu tình toàn quốc hồi tháng 1, trong khi đợt thứ hai kéo dài 88 ngày sau khi cuộc xung đột hiện nay bùng phát.
Nguy cơ mất khả năng kiểm soát không gian mạng
Sự phổ biến của Internet vệ tinh đang đặt ra thách thức đối với mô hình quản lý không gian mạng của Iran, bởi các biện pháp hạn chế kết nối truyền thống có thể không còn phát huy hiệu quả như trước.
Trong cuộc họp về quản trị không gian mạng cuối tháng 9, Thứ trưởng Công nghệ Iran Mohammad Hafez Hakami cảnh báo rằng nếu Starlink trở nên phổ biến, dịch vụ này có thể trở thành “chiếc đinh cuối cùng đóng vào cỗ quan tài” của hệ thống quản trị không gian mạng Iran.
Theo quan điểm của ông Hakami, khả năng cung cấp kết nối Internet độc lập với hạ tầng viễn thông trong nước khiến Starlink trở thành một thách thức đối với những biện pháp kiểm soát mà Tehran từng áp dụng.
Trong khi đó, ông Mohammad Amin Aghamiri kêu gọi người dân chuyển sang sử dụng các nền tảng nội địa được hỗ trợ bởi Mạng Thông tin Quốc gia của Iran.
Quan chức này cũng ủng hộ mô hình truy cập Internet phân tầng, theo đó một số nhóm được lựa chọn, chẳng hạn như doanh nhân, nhà nghiên cứu và nhà báo, có thể được cấp quyền truy cập Internet quốc tế theo những điều kiện riêng trong thời gian các biện pháp hạn chế có hiệu lực.
Để đối phó với Starlink, giới chức Iran được cho là đang kết hợp nhiều biện pháp kỹ thuật và kiểm soát trực tiếp thiết bị, song hiệu quả thực tế của những biện pháp này chưa được xác minh độc lập.
Một chuyên gia Internet và viễn thông tại Tehran, đề nghị giấu tên, nói với Al Jazeera rằng nhà chức trách sử dụng các thiết bị gây nhiễu với cấu hình khác nhau nhằm làm gián đoạn kết nối Starlink, đồng thời tạo tín hiệu giả về vị trí GPS để gây khó khăn cho quá trình thiết lập thiết bị mới.
Theo chuyên gia này, giới chức Iran còn có thể phát hiện dấu hiệu liên quan đến việc sử dụng Starlink khi người dùng truy cập các ứng dụng và dịch vụ nội địa.
Bên cạnh các biện pháp kỹ thuật, nhà chức trách được cho là tìm cách thu giữ thiết bị đầu cuối thông qua hoạt động tuần tra, sử dụng thiết bị bay không người lái để tìm kiếm hoặc kiểm tra những địa điểm kinh doanh thiết bị Starlink.
Tranh cãi về Starlink không chỉ giới hạn trong phạm vi quản lý Internet trong nước mà còn trở thành vấn đề đối ngoại giữa Iran với một số quốc gia.
Hồi tháng 6, cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett tuyên bố hàng chục nghìn thiết bị Starlink đã được bí mật đưa vào Iran trong thời gian ông lãnh đạo chính phủ Israel, từ năm 2021 đến năm 2022, nhằm hỗ trợ những người biểu tình chống chính phủ Iran.
Từ năm 2023, Tehran cũng theo đuổi vấn đề hoạt động của Starlink tại Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), tìm cách gây sức ép đối với Mỹ và Na Uy liên quan đến các hồ sơ pháp lý và hoạt động truyền tín hiệu của mạng lưới vệ tinh này.
Ngày 4/10, Bộ Ngoại giao Iran triệu tập Đại sứ Na Uy tại Tehran để phản đối điều mà nước này cho là việc không có hành động xử lý các hoạt động Starlink trái phép.
Những diễn biến này phản ánh thách thức ngày càng lớn đối với chính sách kiểm soát Internet của Iran, vốn đã được tăng cường qua nhiều đợt bất ổn trong nước.
Theo ông Hakami, sau các cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt giai đoạn 2017-2018, Iran đã chặn ứng dụng Telegram. Trong làn sóng biểu tình năm 2019, chính quyền áp dụng biện pháp ngắt Internet kéo dài khoảng một tuần.
Sau các cuộc biểu tình giai đoạn 2022-2023, WhatsApp và Instagram tiếp tục bị chặn, trước khi Iran trải qua những đợt gián đoạn kết nối Internet trên diện rộng trong năm 2026.
Ông Hakami cảnh báo: “Nếu xu hướng này tiếp diễn, trong cuộc khủng hoảng tiếp theo, chúng ta sẽ phải cắt điện, bởi Starlink, với tư cách là một công cụ mới để né tránh sự quản lý của nhà nước, về cơ bản thậm chí không phụ thuộc vào mạng lưới của chúng ta”.
