Đây không phải cuộc bỏ phiếu về việc gia nhập EU ngay lập tức, mà chỉ nhằm quyết định có khởi động lại tiến trình đàm phán từng bị đình chỉ hơn một thập kỷ trước.
Với dân số khoảng 400.000 người, Iceland đã có quan hệ kinh tế và đi lại chặt chẽ với EU thông qua Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) và không gian Schengen. Tuy nhiên, vấn đề chủ quyền, an ninh, quyền kiểm soát nguồn lợi thủy sản và chi phí sinh hoạt đang khiến dư luận chia rẽ.
Những người ủng hộ nối lại đàm phán cho rằng tăng cường liên kết với EU sẽ giúp Iceland củng cố an ninh trong bối cảnh địa chính trị bất ổn. Iceland không có quân đội thường trực, hiện dựa vào NATO và thỏa thuận quốc phòng song phương với Mỹ. Những người ủng hộ cũng cho rằng quan hệ chặt chẽ hơn với EU có thể tạo thêm lợi ích kinh tế. Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Iceland, Pawel Bartoszek cho rằng đồng krona có quy mô nhỏ và biến động mạnh góp phần khiến lạm phát và lãi suất tại Iceland cao hơn nhiều nước châu Âu. Lãi suất vay thế chấp phổ biến ở mức 8-9%. Theo ông, việc gia nhập EU và về lâu dài sử dụng đồng euro có thể giúp giảm chi phí vay vốn.
Trong khi đó, phe phản đối lo ngại EU sẽ làm suy giảm quyền tự quyết của Iceland, đặc biệt trong quản lý nguồn lợi thủy sản và năng lượng. Ngành đánh bắt cá là một trụ cột của nền kinh tế, khiến quyền kiểm soát nguồn lợi biển trở thành vấn đề nhạy cảm trong tranh luận.
Iceland từng bắt đầu đàm phán gia nhập EU năm 2010 sau khủng hoảng tài chính, nhưng tiến trình bị đình chỉ sau đó. Các cuộc thăm dò hiện cho thấy hai phe đang bám đuổi sít sao, trong khi cử tri chưa quyết định có thể sẽ là nhóm then chốt. Nếu kết quả bỏ phiếu là “Có”, Iceland chỉ nối lại đàm phán với EU. Việc gia nhập chính thức sẽ vẫn cần một cuộc trưng cầu ý dân khác sau khi quá trình đàm phán hoàn tất.
