Theo phóng viên TTXVN đưa tin từ Manila, tại hội nghị, các Bộ trưởng khẳng định vai trò của EAS là diễn đàn của các lãnh đạo để bàn về những vấn đề mang tầm chiến lược, cũng như thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chính trị, an ninh và kinh tế cùng quan tâm. Các Bộ trưởng ghi nhận những kết quả tích cực trong triển khai Kế hoạch hành động EAS giai đoạn 2024-2028, nhất là trong các lĩnh vực ưu tiên như hòa bình - an ninh, phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, năng lượng, chuyển đổi số, kinh tế số, kết nối, giáo dục, y tế, quản lý thiên tai, an ninh lương thực, hợp tác biển và du lịch.
Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới có nhiều biến động phức tạp, khó đoán định, các Bộ trưởng nhất trí củng cố EAS như một diễn đàn cởi mở, minh bạch, bao trùm; đóng góp vào thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, tôn trọng luận pháp quốc tế, cũng như duy trì môi trường hòa bình, ổn định và dễ đoán định, đi đôi với tăng cường hợp tác thực chất trên cơ sở các mục tiêu, nguyên tắc của EAS cũng như ưu tiên của ASEAN. Các nước cũng nhất trí tiếp tục các biện pháp cải tiến, nâng cao hiệu quả hoạt động của EAS nhằm giúp cơ chế duy trì vai trò phù hợp, nâng cao khả năng tự cường và thích ứng.
Đặc biệt, các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin và thu hẹp khác biệt, đồng thời tăng cường hợp tác thực chất nhằm ứng phó với những thách thức đang nổi lên, trong đó có an ninh biển, an ninh mạng, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, nhất là nạn tội phạm mạng và lừa đảo trực tuyến... Các nước tiếp tục đề cao việc củng cố hệ thống thương mại đa phương mở, dựa trên luật lệ; đề nghị tăng cường hợp tác nâng cao sức chống chịu của khu vực thông qua hợp tác trong chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh, kết nối, phát triển chuỗi cung ứng bền vững, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực… Ngoài ra, các nước cũng nhấn mạnh tiếp tục tăng cường hợp tác thực chất trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, sức khỏe tâm thần, quản lý thiên tai, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy vai trò của phụ nữ, thanh niên và các nhóm dễ bị tổn thương.
Các Bộ trưởng đã dành nhiều thời gian để trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, trong đó có tình hình Biển Đông, Myanmar, Bán đảo Triều Tiên và Trung Đông. Chia sẻ tầm quan trọng chiến lược của Biển Đông, nơi có nhiều tuyến hàng hải huyết mạch đi qua, các Bộ trưởng tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hoà bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông trên cơ sở phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982; kêu gọi kiềm chế, không có các biện pháp làm phức tạp tình hình, có thể gây hiểu nhầm hoặc tính toán sai; giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Các Bộ trưởng ghi nhận tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc, mong muốn COC thực chất, hiệu lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN đã tạo cơ sở để quy tụ các lãnh đạo EAS tham gia đối thoại thẳng thắn về những vấn đề quan trọng chiến lược, quản lý khác biệt, tạo dựng lòng tin và tìm kiếm lợi ích chung. Để EAS tiếp tục phát huy hiệu quả vai trò và giá trị trong thời gian tới, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đề nghị các nước ưu tiên tăng cường hợp tác trong những lĩnh vực thiết thực với lợi ích người dân, trong đó có năng lượng, chuyển đổi số, an ninh mạng, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến…
Về hoà bình và an ninh, Bộ trưởng Lê Hoài Trung chia sẻ tầm quan trọng của việc duy trì hoà bình, ổn định, tuân thủ luật pháp quốc tế và các chuẩn mực ứng xử chung ở tất cả các khu vực trên thế giới, trong đó có ở Biển Đông; ghi nhận nước Chủ tịch Philippines đã thường xuyên tham vấn, phối hợp với các nước ASEAN để kịp thời có lập trường, ứng phó chung trong các tình huống khẩn cấp, khủng hoảng. Về Biển Đông, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhất trí các bên cần tiếp tục kiềm chế, cam kết giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hoà bình, tôn trọng tiến trình ngoại giao và pháp lý, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.
