Theo cuộc điều tra được Reuters công bố ngày 15/10, chỉ thị hạn chế hệ thống liên lạc vệ tinh Starshield của Ukraine được đưa ra từ bên trong Nhà Trắng, khiến các cơ quan lãnh đạo Lầu Năm Góc nhận được yêu cầu điều chỉnh dịch vụ do công ty SpaceX vận hành.
Các hạn chế đã gây gián đoạn một số nhiệm vụ quân sự của Ukraine, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động của các UAV đánh chặn được sử dụng để bảo vệ thành phố trước những đợt tấn công bằng UAV Shahed của Nga.
Theo hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây được Reuters dẫn lời, những người nắm thông tin về vụ việc, chỉ thị được chuyển đến các lãnh đạo Lầu Năm Góc từ bên trong Nhà Trắng. Tuy nhiên, các nguồn tin không xác định người trực tiếp đưa ra chỉ thị hoặc người thực hiện quyết định này.
Một quan chức cấp cao Mỹ phủ nhận việc Tổng thống Donald Trump đích thân yêu cầu áp dụng biện pháp hạn chế. “Không có yêu cầu nào như vậy được tổng thống đưa ra”, quan chức này nói với Reuters.
Nhà Trắng hiện chưa trả lời các câu hỏi về việc liệu những quan chức khác trong chính quyền có ban hành chỉ thị hay không.
Thông tin trên xuất hiện trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Kiev có dấu hiệu căng thẳng, khi ông Trump yêu cầu Ukraine ngừng các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, trong khi Moskva tiếp tục tập kích cơ sở năng lượng và khu dân cư Ukraine.
Hạn chế Starshield ảnh hưởng hoạt động UAV của Ukraine
Các quan chức quân sự Ukraine cho biết những thiết bị đầu cuối Starshield lắp trên các phương tiện di chuyển tốc độ cao đã ngừng hoạt động, gây gián đoạn hệ thống dẫn đường của UAV trên lãnh thổ Ukraine.
Những hạn chế này ảnh hưởng đến các cuộc tấn công nhằm vào vị trí quân sự và cơ sở hậu cần của Nga tại các vùng lãnh thổ Ukraine do Moskva kiểm soát. Đồng thời, chúng cũng gây trở ngại cho các UAV đánh chặn tốc độ cao, được thiết kế để tiêu diệt UAV Shahed trước khi những phương tiện này tiếp cận các thành phố Ukraine.
Theo thông tin được tờ Kyiv Post công bố trước đó, lực lượng Ukraine đã gặp tình trạng mất kết nối Starshield đột ngột mà không được báo trước. Các đơn vị quân sự ghi nhận kết nối bị gián đoạn khi phương tiện di chuyển với tốc độ từ 72-161 km/h.
Những trục trặc này ảnh hưởng đến nhiều hoạt động, từ UAV đánh chặn, các nhiệm vụ tấn công tầm trung, trinh sát đến hậu cần tiền tuyến và các trạm chuyển tiếp thông tin liên lạc.
Đến sáng 15/10, các nguồn tin thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine xác nhận với Kyiv Post rằng kết nối khi phương tiện di chuyển đã được khôi phục. Tuy nhiên, chưa rõ toàn bộ giới hạn tốc độ đã được dỡ bỏ hay chưa.
Ukraine đang tìm cách nâng giới hạn tốc độ vận hành lên 450 km/h nhằm giúp các UAV đánh chặn truy đuổi những mối đe dọa trên không nhanh hơn, trong đó có UAV sử dụng động cơ phản lực.
Ông Dan Rice, Chủ tịch Đại học Mỹ tại Kiev và là cựu cố vấn đặc biệt của Tổng tư lệnh quân đội Ukraine, cảnh báo các hạn chế có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với hoạt động bảo vệ dân thường.
Ông Rice cho biết Ukraine phải đối phó với những đợt tấn công quy mô lớn bằng UAV Shahed, bao gồm cả phiên bản sử dụng động cơ phản lực. Ông nhấn mạnh: “Khi có 500 chiếc Shahed đang bay tới, trong đó có các Shahed sử dụng động cơ phản lực, và trong tuần này tôi đã hai lần ở cách điểm bị tấn công chưa đầy 400 mét, các bạn cần triển khai UAV đánh chặn để bảo vệ dân thường Ukraine”.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho rằng quyết định hạn chế Starshield đã gây tổn thất về người. Trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Piers Morgan hôm 14/10, ông Zelensky nói rằng những người đưa ra quyết định hiểu rõ hệ quả của việc làm này. Tuy nhiên, khi được hỏi liệu ông có tức giận với Giám đốc điều hành SpaceX Elon Musk hay không, nhà lãnh đạo Ukraine không xác định ai là người trực tiếp chỉ đạo.
“Tôi không biết là ông ấy hay ai đó đã thúc đẩy ông ấy… Tôi thực sự không biết”, ông Zelensky nói.
Ông cho biết phía Ukraine hiểu rõ những gì đang xảy ra khi tốc độ kết nối Starlink bị hạn chế, đồng thời khẳng định đây là quyết định của phía Mỹ.
Trong khi đó, ông Elon Musk xác nhận hệ thống Starshield thuộc quyền kiểm soát của chính phủ Mỹ
Vụ việc cũng làm rõ cơ chế kiểm soát hệ thống vệ tinh quân sự mà Ukraine đang sử dụng. Starshield là phiên bản mạng vệ tinh Starlink của SpaceX hướng đến các cơ quan chính phủ, phục vụ hoạt động quân sự và an ninh quốc gia. Khác với dịch vụ Starlink thương mại, các dịch vụ Starshield liên quan đến vụ việc này hoạt động dưới sự kiểm soát của chính phủ Mỹ.
“Các hệ thống Starshield thuộc sở hữu và quyền kiểm soát của chính phủ Mỹ. Mọi giới hạn về tốc độ hoặc cách sử dụng đều do quân đội Mỹ quyết định và cuối cùng thuộc thẩm quyền của tổng thống”, ông Musk viết trên mạng xã hội X.
Mỹ gây sức ép với Ukraine
Chỉ thị hạn chế Starshield xuất hiện trong bối cảnh Washington và Kiev bất đồng về chiến dịch tấn công cơ sở năng lượng của Nga.
Theo Axios ngày 10/10, trong cuộc đàm phán kéo dài 8 giờ tại Miami ngày 9/10, các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã thể hiện lập trường cứng rắn với các quan chức Ukraine. Một người am hiểu cuộc trao đổi cho biết phái đoàn Mỹ bày tỏ sự thất vọng trước việc Kiev tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, bất chấp những đề nghị trước đó từ Washington.
Phía Mỹ cũng bảo vệ thỏa thuận của ông Trump cho phép hơn 2,25 triệu thùng dầu diesel của Nga được đưa vào thị trường Mỹ và quốc tế, với lập luận rằng thỏa thuận có thể khuyến khích Moskva mềm mỏng hơn trong đàm phán hòa bình.
Tổng thống Trump đã quy trách nhiệm rằng các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga đã đẩy giá năng lượng tăng cao. Tuy nhiên, các nhà phân tích năng lượng lại chỉ ra cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran cùng những gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz là các yếu tố tác động chính.
