Hải Phòng khơi thông nguồn lực trí thức, tạo động lực phát triển mới

Với không gian phát triển hoàn toàn mới sau khi hợp nhất với tỉnh Hải Dương, thành phố Hải Phòng đang đứng trước thời cơ lịch sử để bứt phá mạnh mẽ, vươn lên trở thành trung tâm kinh tế biển, dịch vụ logistics và công nghiệp công nghệ cao hàng đầu cả nước.

Dư địa lớn từ không gian phát triển mới và nền tảng công nghiệp

GS.VS.TSKH. Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, sau hợp nhất không gian phát triển của Hải Phòng đã được mở rộng vượt bậc, tạo điều kiện kết hợp hài hòa giữa lợi thế cảng biển, logistics, công nghiệp và dịch vụ với nền tảng công nghiệp chế biến, chế tạo, nông nghiệp công nghệ cao cùng mạng lưới doanh nghiệp đa dạng. Theo cơ quan Thống kê Hải Phòng, năm 2025, quy mô GRDP của thành phố sau hợp nhất theo giá hiện hành ước đạt 734.420 tỷ đồng, tương đương khoảng 29,3 tỷ USD; tốc độ tăng trưởng GRDP ước đạt 11,81%, đứng thứ hai cả nước và đứng đầu trong sáu thành phố trực thuộc Trung ương. Công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 44,4% GRDP, tiếp tục là động lực quan trọng của nền kinh tế thành phố. Cùng với đó, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển Hải Phòng đạt khoảng 213 triệu tấn, tăng 12,1% so với năm trước; doanh thu vận tải, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ vận tải đạt 172.744 tỷ đồng, tăng 14,6%, mở ra dư địa lớn để phát triển các giải pháp công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng hiện đại.

Tuy nhiên, quy mô kinh tế lớn hay dòng vốn đầu tư gia tăng chưa tự động bảo đảm năng lực tự chủ công nghệ nếu thiếu vắng sự dẫn dắt của tri thức khoa học. Chia sẻ về vấn đề này, giảng viên Phạm Văn Luân, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam nhận định, quy mô công nghiệp và hạ tầng cảng biển hiện nay là lợi thế ban đầu rất đáng tự hào, nhưng sức cạnh tranh dài hạn của Hải Phòng lại phụ thuộc vào hàm lượng chất xám kết tinh trong từng sản phẩm. Bài toán đặt ra không nằm ở việc thành phố thu hút thêm bao nhiêu dự án gia công, lắp ráp, mà là làm thế nào để kết nối hiệu quả các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ chuyên gia vào giải quyết chính những điểm nghẽn công nghệ của doanh nghiệp nội địa, giúp họ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

phattienhp.jpg
Hải Phòng đang đứng trước thời cơ lịch sử để bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên vươn mình.
Ảnh: TTXVN phát

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, dù Hải Phòng đã ghi nhận nhiều dấu ấn tích cực với 248 nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cấp thành phố trong giai đoạn 2021-2025, hình thành 76 doanh nghiệp khoa học và công nghệ cùng vị trí top đầu cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII), mối liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái vẫn còn những khoảng trống nhất định. Dữ liệu quản lý ở một số lĩnh vực còn phân tán, tốc độ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp chưa đạt kỳ vọng và tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu từ viện, trường vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng thực tế.

Chuyển từ tập hợp hình thức sang đặt hàng giải quyết bài toán thực tiễn

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 và Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Trung ương về việc xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu số là lực lượng sản xuất trực tiếp, Hải Phòng đã ban hành Kế hoạch số 385/KH-UBND ngày 30/9/2026 nhằm cụ thể hóa lộ trình phát triển giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP đạt 57 phần trăm; tổng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt 2 % GRDP, trong đó nguồn lực xã hội hóa chiếm trên 60 phần trăm; đồng thời nâng tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao lên mức 50 đến 52 % tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa.

Để hiện thực hóa những chỉ tiêu đầy khát vọng này, thành phố đang dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình gặp gỡ, hội thảo mang tính phong trào sang cơ chế tổ chức và đặt hàng nghiên cứu gắn chặt với địa chỉ ứng dụng cụ thể. Một số chuyên gia, nhà khoa học về hệ thống thông tin và quản trị công nghệ, cho rằng đã đến lúc cần thay đổi căn bản phương thức tiếp cận nguồn lực chất xám. Thay vì kêu gọi đóng góp chung chung, thành phố cần công bố định kỳ danh mục các bài toán phát triển cấp bách, từ tự động hóa dây chuyền sản xuất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều phối cảng biển, phát triển logistics xanh, giảm phát thải cho đến khai thác dữ liệu lớn trong quản trị đô thị, từ đó giao đề bài trực tiếp cho các nhóm chuyên gia, trường đại học và doanh nghiệp cùng giải quyết.

Việc hiểu và huy động nguồn lực trí thức của Hải Phòng cũng cần được mở rộng vượt ra ngoài ranh giới địa lý hành chính. Nguồn lực quý giá này bao gồm không chỉ các nhà khoa học, giảng viên, kỹ sư, nhà quản lý đang công tác tại địa phương mà còn quy tụ mạng lưới chuyên gia người Hải Phòng và các nhà khoa học đầu ngành đang làm việc tại Hà Nội, các tỉnh thành khác cũng như ở nước ngoài. Khi được tổ chức thành một quy trình liên tục từ khâu xác định nhu cầu, tuyển chọn chuyên gia, bố trí kinh phí đầu tư cho đến tiếp nhận và đánh giá tác động, đội ngũ trí thức này sẽ trở thành cầu nối giúp thành phố tiếp cận nhanh nhất với tri thức tiên tiến, công nghệ lõi và phương thức quản trị hiện đại của thế giới.

Kiến tạo hệ sinh thái mở và cơ chế trọng dụng nhân tài linh hoạt

Theo GS.VS.TSKH. Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, nhằm tạo bước đột phá thực chất trong giai đoạn 2026-2030, việc phát huy nguồn lực trí thức tại Hải Phòng đang được định hướng triển khai đồng bộ thông qua năm nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, thành phố tập trung xây dựng và vận hành chương trình kết nối trí thức Hải Phòng với một đầu mối điều phối thống nhất cùng hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên gia mở được cập nhật thường xuyên. Hệ thống này phân loại sâu theo từng lĩnh vực mũi nhọn như công nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển, cảng biển thông minh, chuyển đổi số và môi trường, giúp kết nối chính xác năng lực nghiên cứu của từng nhà khoa học với nhu cầu thực tế của các sở, ngành và cộng đồng doanh nghiệp.

phattrienhp1.jpg
Hải Phòng hướng tới trở thành trung tâm kinh tế biển, dịch vụ logistics hàng đầu cả nước.
Ảnh: TTXVN phát.

Song song với đó, cơ chế đặt hàng và tài trợ nghiên cứu khoa học được hoàn thiện theo hướng lấy sản phẩm đầu ra và hiệu quả ứng dụng làm thước đo cao nhất. Nguồn ngân sách nhà nước đóng vai trò kiến tạo, làm vốn mồi để dẫn dắt các nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm, mỗi năm triển khai ít nhất 60 nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp thành phố có địa chỉ tiếp nhận rõ ràng. Thông qua việc đẩy mạnh liên kết bốn nhà gồm chính quyền, nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp, thành phố khuyến khích các doanh nghiệp chủ động đồng tài trợ kinh phí nghiên cứu, tham gia xây dựng chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao tại các trường đại học và hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành mạnh.

Bên cạnh yếu tố nguồn lực tài chính, việc phát triển hạ tầng nghiên cứu dùng chung và cơ chế thử nghiệm công nghệ có kiểm soát cũng được đặc biệt chú trọng. Theo định hướng đến năm 2030, Hải Phòng sẽ hình thành từ hai đến ba trung tâm đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm dùng chung hiện đại và từng bước hiện thực hóa đề án Công viên Khoa học và Đổi mới sáng tạo Hải Phòng. Những không gian thử nghiệm này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tiếp nhận công nghệ mới, đồng thời tạo môi trường thực tiễn để các nhà khoa học hoàn thiện quy trình trước khi thương mại hóa rộng rãi trên thị trường, hướng tới mục tiêu nâng số doanh nghiệp khoa học và công nghệ lên 150 đơn vị và có trên 40% doanh nghiệp trên địa bàn có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, để thu hút và giữ chân nhân tài, thành phố chú trọng đổi mới chính sách đãi ngộ theo hướng linh hoạt, đa dạng hóa hình thức hợp tác thay vì chỉ bó hẹp trong tuyển dụng biên chế hành chính. Các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia quốc tế và trí thức trẻ có thể tham gia đóng góp dưới hình thức chuyên gia tư vấn chiến lược, nhà khoa học thỉnh giảng hoặc đồng chủ trì các dự án nghiên cứu ngắn hạn với mức thù lao tương xứng theo kết quả đóng góp. Quan trọng hơn cả là việc kiến tạo một môi trường làm việc cởi mở, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm quyền tự chủ chuyên môn và minh bạch trong phân chia lợi ích sở hữu trí tuệ. Cùng với việc đổi mới hệ thống đánh giá hiệu quả bằng tác động thực tế, phấn đấu đạt tỷ lệ tối thiểu 60% kết quả nhiệm vụ nghiên cứu được ứng dụng sau 12 tháng nghiệm thu, Hải Phòng đang từng bước chuyển hóa tri thức thành năng suất, tạo nền tảng vững chắc để khẳng định vị thế của một thành phố cảng công nghiệp hiện đại, trung tâm đổi mới sáng tạo tầm cỡ khu vực trong giai đoạn mới.

PV

Dành cho bạn

Tuyên truyền phòng ngừa vi phạm pháp luật cho học sinh Trường THPT A Nghĩa Hưng, tỉnh Ninh Bình.

Ninh Bình tăng cường phòng ngừa ma túy từ cơ sở

Trước những diễn biến phức tạp của tội phạm và tệ nạn ma túy, tỉnh Ninh Bình đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Trong đó, chú trọng phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, các tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư, hướng đến ngăn ngừa ma túy từ sớm, từ xa.

Nhà trường chủ động lồng ghép tuyên truyền phòng, chống ma túy trong các hoạt động học tập và ngoại khóa.

Chung tay xây dựng trường học không ma túy

Tỉnh Ninh Bình đẩy mạnh phòng, chống ma túy thông qua tuyên truyền, trang bị kiến thức và kỹ năng nhận diện, phòng tránh cho học sinh. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, lực lượng chức năng, lan tỏa mô hình “Trường học không ma túy”, nâng cao ý thức, giúp học sinh nói không với ma túy.