Kết quả của đợt cao điểm chuyển đổi số cho thấy những thay đổi bước đầu, nhưng việc bán được hàng, giữ được khách và duy trì công cụ số sau các chương trình hỗ trợ mới là phép thử đối với hộ kinh doanh.
Từ làng nghề đến những phiên bán hàng trực tuyến
Trong phiên bán hàng trực tuyến tại xã Thượng Phúc ngày 19/8, những sản phẩm thêu và áo dài của làng Cổ Chất được giới thiệu tới người xem qua màn hình điện thoại. Ông Trần Ngọc Tuân, Phó Chủ tịch UBND xã, trực tiếp tham gia phiên phát sóng cùng các cơ sở sản xuất. Sau khoảng ba giờ, chương trình ghi nhận gần 600 đơn hàng, với tổng doanh thu khoảng 400 triệu đồng, theo thông tin được địa phương cung cấp cho báo chí.
Ảnh: Minh Phương.
Con số ấy đáng chú ý bởi hàng thủ công truyền thống thường được giới thiệu qua cửa hàng, mối quen hoặc hội chợ. Một phiên phát trực tiếp giúp cơ sở sản xuất tiếp cận người mua ngoài địa bàn trong thời gian ngắn, nhưng kết quả của một buổi bán hàng chưa đủ để phản ánh sức tiêu thụ ổn định. Người sản xuất còn phải xử lý đơn, bảo đảm chất lượng, giao hàng và giải quyết những yêu cầu phát sinh sau khi khách đặt mua.
Theo ông Trần Ngọc Tuân, Thượng Phúc có nhiều làng nghề với sản phẩm mang đặc trưng riêng. Việc ứng dụng thương mại điện tử và mạng xã hội giúp các cơ sở tìm kiếm khách hàng, đồng thời giới thiệu hình ảnh, văn hóa địa phương. Xã dự kiến duy trì các phiên quảng bá sản phẩm làng nghề trong 12 tuần, thay vì dừng lại ở một hoạt động phát động.
Tại xã Phú Xuyên, phiên livestream tối 21/8 có sự tham gia của Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Nguyễn Thành Chung và đại diện các tổ chức đoàn thể. Chương trình giới thiệu 50 sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề, trong đó có hàng mỹ nghệ và đồ gỗ. Thông tin được công bố sau chương trình ghi nhận 12.805 lượt xem trên các trang mạng xã hội, hơn 800 lượt tương tác và nhiều số điện thoại để lại đề nghị tư vấn.
Ở Xuân Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Chu Văn Khang tham gia phiên bán hàng trực tuyến ngày 15/8, giới thiệu các sản phẩm chế biến từ cá của hộ kinh doanh Novera Foods. Các mặt hàng gồm chả cá, ruốc cá, được giới thiệu cùng thông tin về vùng nguyên liệu và quy trình chế biến. Ông Chu Văn Khang cho rằng nền tảng số mở thêm kênh quảng bá cho sản phẩm địa phương, giúp hộ kinh doanh thay đổi cách tiếp cận người mua.
Ba địa phương có sản phẩm khác nhau nhưng cùng gặp một bài toán: làm sao để khách hàng tin vào chất lượng hàng hóa khi không trực tiếp cầm, xem hoặc dùng thử. Với thực phẩm, thông tin về nguyên liệu, bảo quản và thời hạn sử dụng đặc biệt quan trọng. Với sản phẩm thủ công, hình ảnh phải thể hiện được chất liệu, kích thước và mức độ hoàn thiện. Việc giới thiệu sản phẩm trên mạng vì thế đòi hỏi nhiều hơn một chiếc điện thoại có kết nối Internet.
Cuối tháng 8, Chương trình Khuyến mại tập trung và Tháng Khuyến mại số Hà Nội tiếp tục tạo thêm không gian bán hàng trực tiếp kết hợp trực tuyến. Tại khu vực tổ chức sự kiện ở An Bình City, các doanh nghiệp và làng nghề vừa trưng bày sản phẩm, vừa tham gia những phiên phát trực tiếp để giới thiệu hàng hóa. Người mua có thể tìm hiểu sản phẩm tại gian hàng, trong khi khách ở xa theo dõi và đặt hàng qua nền tảng số.
Làng hương Văn Trai Thượng, xã Phượng Dực, lần đầu tham gia chương trình khuyến mại tập trung của thành phố. Bà Đinh Thị Tuyền, Trưởng thôn Văn Trai, chia sẻ với Báo Công Thương rằng các hộ sản xuất mong muốn thông qua sự kiện để quảng bá sản phẩm hương truyền thống tới người tiêu dùng ở nhiều địa phương. Theo bà, thói quen mua sắm qua điện thoại tạo điều kiện để những sản phẩm của làng nghề tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn.
Đối với một làng nghề có lịch sử lâu đời, sự hiện diện trên môi trường số không làm thay đổi ngay phương thức sản xuất. Điều thay đổi trước tiên là cách kể câu chuyện về sản phẩm, từ nguyên liệu, công đoạn làm nghề đến cách sử dụng. Nếu những thông tin đó được thể hiện rõ ràng, khách hàng ở xa có thêm cơ sở lựa chọn. Ngược lại, quảng bá rộng nhưng thiếu thông tin hoặc giao hàng không bảo đảm có thể ảnh hưởng tới uy tín của cả cơ sở sản xuất.
Hoạt động bán hàng trực tuyến diễn ra song song với việc mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt tại chợ dân sinh. Theo số liệu Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội công bố cuối tháng 8, đã có 232 trong tổng số 311 chợ triển khai hình thức thanh toán này, tương đương 74,6%. Thành phố cũng ghi nhận 283 tuyến phố kinh doanh không dùng tiền mặt và 64 xã, phường tổ chức livestream giới thiệu sản phẩm.
Thanh toán qua mã QR có ưu điểm là giảm thao tác trả tiền mặt, thuận tiện cho người mua và giúp người bán kiểm tra giao dịch. Tuy nhiên, mỗi quầy hàng có mã QR không đồng nghĩa toàn bộ khách đều sử dụng. Tiểu thương vẫn phải đối chiếu thông báo nhận tiền, bảo vệ thông tin tài khoản và có phương án xử lý khi kết nối mạng gặp sự cố. Những thao tác nhỏ này quyết định việc công nghệ có trở thành thói quen hằng ngày hay không.
Chuyển đổi số phải tạo ra hiệu quả kinh doanh thực chất
Tính đến cuối tháng 8/2026, toàn thành phố có 568 sản phẩm OCOP và làng nghề đã được đưa lên sàn thương mại điện tử, đạt 90,2% chỉ tiêu đợt cao điểm. Số sản phẩm được quảng bá qua livestream đạt 2.101, vượt mục tiêu 2.000 sản phẩm. Khoảng 88.000 hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các cơ sở làng nghề được báo cáo đã nhận hỗ trợ chuyển đổi số, tương ứng khoảng 24% nhóm đối tượng thống kê.
người tiêu dùng. Ảnh: Phường Kiến Hưng cung cấp
Những kết quả này cho thấy phạm vi triển khai rộng hơn các mô hình thí điểm, nhưng mỗi chỉ tiêu đo một khía cạnh khác nhau. Đưa hàng lên sàn là bước đầu tạo kênh phân phối; số sản phẩm được giới thiệu phản ánh hoạt động quảng bá; số hộ được hỗ trợ thể hiện độ phủ của chương trình. Muốn biết tác động kinh tế, cần tiếp tục theo dõi doanh thu, số đơn hàng hoàn tất, tỷ lệ khách quay lại và chi phí vận hành sau hỗ trợ.
Tại Đông Anh, 52 trong tổng số 52 sản phẩm OCOP đã được đưa lên môi trường số; tại phường Chương Mỹ là 63 trong tổng số 63 sản phẩm. Báo cáo của ngành khoa học và công nghệ ghi nhận ở các mô hình này, doanh thu bán hàng trực tuyến tăng từ 20% đến 30%, chi phí trung gian giảm từ 10% đến 15%. Dù vậy, kết quả tại những địa bàn có cách tổ chức và nguồn lực riêng cần được theo dõi thêm trước khi nhân rộng.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nhìn nhận tiến độ chuyển đổi số giữa các địa phương, ngành và lĩnh vực chưa đồng đều, một số nhiệm vụ triển khai còn manh mún. Trong 65 nhiệm vụ được giao, đến thời điểm báo cáo mới có 19 nhiệm vụ hoàn thành, 46 nhiệm vụ đang thực hiện, trong đó năm nhiệm vụ quá hạn. Đây là khoảng cách giữa mục tiêu đặt ra và năng lực tổ chức thực hiện cần được giải quyết ngay trong quá trình triển khai.
Khó khăn của hộ kinh doanh cũng không dừng ở việc biết cách sử dụng ứng dụng. Một cơ sở nhỏ có thể tự chụp ảnh và đăng sản phẩm, nhưng việc quản lý tồn kho, trả lời khách, xuất hóa đơn, đóng gói, vận chuyển và giải quyết đổi trả đòi hỏi quy trình tương đối ổn định. Nếu thiếu người phụ trách hoặc không tính đủ chi phí, kênh bán hàng trực tuyến dễ chỉ hoạt động trong những ngày có chương trình khuyến mại.
Vì vậy, hỗ trợ chuyển đổi số cần đi tiếp từ tập huấn thao tác ban đầu sang hướng dẫn vận hành thực tế. Chính quyền cơ sở có thể kết nối người sản xuất với đơn vị cung cấp nền tảng, ngân hàng và dịch vụ vận chuyển, đồng thời duy trì đầu mối giải đáp khi phát sinh vướng mắc. Với những làng nghề có nhiều hộ cùng sản xuất một mặt hàng, việc xây dựng thông tin chung về nguồn gốc, đặc điểm sản phẩm cũng giúp hạn chế tình trạng quảng bá thiếu thống nhất.
Những hội chợ xúc tiến thương mại nông nghiệp, sản phẩm OCOP tổ chức tại Aeon Mall Hà Đông và Long Biên trong tháng 8 cho thấy kênh bán hàng trực tiếp vẫn có vai trò riêng. Người mua được xem và trải nghiệm sản phẩm, cơ sở sản xuất có cơ hội nhận phản hồi ngay tại chỗ. Kết hợp hoạt động này với kênh trực tuyến có thể giúp duy trì liên hệ sau hội chợ, thay vì chỉ bán hàng trong vài ngày trưng bày.
Từ phiên bán hàng của làng thêu Cổ Chất đến quầy hàng thanh toán bằng mã QR ở chợ dân sinh, chuyển đổi số đang đi vào những hoạt động kinh doanh rất cụ thể của Hà Nội. Nhưng kết quả của chiến dịch không thể chỉ được tính bằng số tài khoản, gian hàng hay lượt xem. Điều đáng theo dõi sau tháng 8 là người bán có tiếp tục sử dụng công cụ số, có thêm khách hàng và cải thiện thu nhập hay không. Đó mới là cơ sở để đánh giá những mô hình nào thực sự có thể duy trì và mở rộng./.
