Quyết định được đưa ra trong bối cảnh bạo lực leo thang liên quan đến các cuộc nổi loạn tại 3 cơ sở giam giữ tội phạm ở miền Nam và khu vực lân cận thủ đô Guatemala City. Các phạm nhân thuộc các băng nhóm tội phạm đã bắt giữ 46 con tin, chủ yếu là lính gác và một nhà tâm lý học.
Phát biểu trên truyền hình quốc gia, Tổng thống Arevalo cho biết tình trạng khẩn cấp nhằm tăng cường khả năng hành động của lực lượng hành pháp trước các băng nhóm tội phạm, bảo đảm an ninh trật tự và an toàn cho người dân. Ông đồng thời tuyên bố quốc tang 3 ngày để tưởng niệm các cảnh sát thiệt mạng khi làm nhiệm vụ.
Rạng sáng 19/1, cảnh sát với sự hỗ trợ của quân đội đã triển khai chiến dịch quy mô lớn, sử dụng xe bọc thép và hơi cay giành lại quyền kiểm soát tại 3 trại giam và giải cứu toàn bộ con tin tại đây mà không ghi nhận thương vong. Quân đội sẽ tiếp tục phối hợp với cảnh sát triển khai trên đường phố nhằm trấn áp, triệt phá các nhóm tội phạm có tổ chức.
Theo sắc lệnh tình trạng khẩn cấp, chính quyền được phép hạn chế quyền tụ tập, tiến hành bắt giữ và thẩm vấn không cần lệnh của tòa, song biện pháp này vẫn cần được Quốc hội phê chuẩn.
