Theo số liệu mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam phát sinh khoảng 25,3 triệu tấn rác thải sinh hoạt mỗi năm, gây áp lực lớn lên hệ thống thu gom và xử lý. Riêng vỏ hộp sữa, số liệu được công bố đầu năm 2026 cho thấy mỗi năm có khoảng 10 - 15 tỷ vỏ hộp được thải bỏ, nhưng chưa tới 10% được thu gom và tái chế đúng cách.
Dù các vật liệu trong vỏ hộp giấy có thể tiếp tục được sử dụng sau tái chế, nhưng việc xử lý loại bao bì này lại cần công nghệ phù hợp. Theo Tetra Pak - tập đoàn cung cấp giải pháp chế biến và đóng gói thực phẩm, vỏ hộp đựng thực phẩm lỏng được cấu tạo từ nhiều lớp giấy, nhựa và nhôm để bảo vệ sản phẩm bên trong. Muốn tái chế, nhà máy phải tách sợi giấy để làm nguyên liệu sản xuất giấy, sau đó tiếp tục xử lý phần nhựa và nhôm còn lại. Vì vậy, thu gom được bao bì phải đi cùng việc chuyển đến cơ sở có khả năng xử lý.
Bên cạnh đó, khâu thu gom từ nguồn cũng gặp nhiều vướng mắc. Lực lượng thu gom phế liệu phi chính thức - mắt xích nòng cốt trong mạng lưới thu gom rác thải đô thị, thường e ngại nhặt vỏ hộp giấy vì chúng nhẹ, cồng kềnh và có giá trị kinh tế thấp hơn so với nhựa cứng hay kim loại.
Thêm vào đó, thói quen của phần lớn người tiêu dùng hiện nay là vứt vỏ hộp ngay sau khi sử dụng mà không làm sạch hay ép phẳng, điều này khiến phần cặn sữa lên men bốc mùi, gây khó khăn cho việc lưu trữ và vận chuyển đến nhà máy. Hậu quả là phần lớn vỏ hộp giấy bị chôn lấp, phải mất hàng trăm năm mới có thể phân hủy do lớp nhựa và nhôm, vừa lãng phí tài nguyên vừa gây ô nhiễm môi trường.
Nhằm khắc phục tình trạng chôn lấp lãng phí, công cụ Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã được luật hóa, yêu cầu các nhà sản xuất, nhập khẩu phải có trách nhiệm thu gom và xử lý chất thải bao bì do mình bán ra thị trường.
Đánh giá về cơ chế này, Tiến sĩ Phan Tuấn Hùng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Tài nguyên và Môi trường), cho biết EPR đang góp phần thúc đẩy nền công nghiệp tái chế của Việt Nam, đóng vai trò là bước ngoặt chuyển giao trách nhiệm thu gom từ xã hội sang nhà sản xuất. Thay vì né tránh, quy định bắt buộc này đang tạo ra động lực để các doanh nghiệp chủ động tìm kiếm giải pháp và nguồn nguyên liệu thứ cấp ổn định.
Trước sức ép thực thi EPR, các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị bao bì đã bắt tay với các tổ chức môi trường để thiết lập hạ tầng thu gom bài bản. Điển hình trong số này là nỗ lực liên kết mảng thu gom học đường và dân cư từ các doanh nghiệp tái chế nội địa.
Cụ thể, Công ty Cổ phần Lagom Việt Nam đã hợp tác cùng Công ty Giấy Đồng Tiến tiếp nhận hàng chục tấn vỏ hộp sữa từ hàng nghìn trường học tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh để tái chế thành vật liệu xây dựng, tấm lợp sinh thái và sổ tay.
Ở mảng dân sinh, Công ty Cổ phần VietCycle đóng vai trò cầu nối, trực tiếp đầu tư công nghệ và thiết lập các trạm thu gom chuẩn hóa. Đơn vị này tổ chức đào tạo, hỗ trợ lực lượng thu gom ve chai, giúp họ thu gom bao bì hiệu quả và cung cấp nguồn nguyên liệu sạch cho các tập đoàn lớn.
Góp mặt vào bức tranh chung, ngày 30/9/2026, Tetra Pak cũng chính thức ra mắt chương trình “Chung tay tái chế vỏ hộp giấy” tại Việt Nam. Theo đó, từ tháng 12/2026, các hoạt động thu gom vỏ hộp giấy hiện tại sẽ từng bước chuyển đổi sang mô hình này.
Thông qua nền tảng website, chương trình số hóa bản đồ các điểm thu hồi vỏ hộp, đồng thời hướng dẫn người dân ba bước xử lý tại nhà như làm sạch, ép phẳng và bỏ rác đúng nơi quy định. Thay vì tổ chức nhỏ lẻ, sáng kiến này chú trọng tính liên kết đa bên.
Cụ thể, Tetra Pak đã bắt tay cùng TH true MILK đặt thùng thu gom tại hơn 40 cửa hàng, đồng thời kết hợp cùng Vinamilk và Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam thí điểm trạm tiếp nhận tại 110 cửa hàng và 15 trường học. Từ quý 4/2026, mạng lưới này dự kiến sẽ phối hợp với chính quyền địa phương đưa các điểm thu gom vào trực tiếp khu dân cư.
Ông Patinya Silsupadol, Giám đốc Phát triển bền vững Tetra Pak Thái Lan và Việt Nam, chia sẻ: “Thông qua kết nối đa phương, chương trình giúp người dân dễ dàng tham gia vào hệ sinh thái thu gom, biến những hành động nhỏ hằng ngày thành động lực phát triển bền vững”.
Việc kết hợp chính sách quản lý nhà nước với hạ tầng thu hồi của các tập đoàn thực phẩm - đồ uống và nỗ lực chuẩn hóa quy trình của các đơn vị tái chế nội địa đang từng bước tháo gỡ điểm nghẽn của ngành. Khi hệ sinh thái này đồng bộ, vỏ hộp giấy sẽ thực sự được tuần hoàn thay vì trở thành gánh nặng cho môi trường.
