Xung đột Trung Đông và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng
Những tháng đầu năm 2026, thương mại toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ nhiều yếu tố khó lường. Căng thẳng địa chính trị tại một số khu vực, đặc biệt là khu vực Trung Đông, đang khiến giá năng lượng và chi phí logistics gia tăng, tạo ra nhiều thách thức đối với chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), các diễn biến quân sự tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là vùng Vịnh, có thể tác động đáng kể tới chuỗi cung ứng toàn cầu. Khoảng 20% lượng dầu và khí của thế giới được vận chuyển qua các tuyến hàng hải quan trọng tại khu vực này. Vì vậy, khi xung đột xảy ra, giá năng lượng thường có xu hướng biến động mạnh.
Bên cạnh đó, căng thẳng leo thang có thể làm gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hóa quốc tế, dẫn đến thiếu container rỗng, ách tắc trung chuyển và chi phí vận tải gia tăng. Ngay cả khi xung đột kết thúc sớm, hệ quả của sự gián đoạn chuỗi cung ứng vẫn có thể kéo dài bởi hệ thống vận tải cần thời gian để khôi phục trạng thái bình thường.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, những biến động này không chỉ ảnh hưởng tới Việt Nam mà còn tác động tới hoạt động thương mại của nhiều quốc gia trên thế giới. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn đang trong quá trình tái cấu trúc sau nhiều cú sốc, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ phải đối mặt với chi phí và rủi ro lớn hơn.
Nỗ lực duy trì mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho hay, dù đối mặt nhiều thách thức, số liệu thống kê cho thấy bức tranh thương mại của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực. Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), kim ngạch xuất khẩu đạt 76,39 tỷ USD, tăng khoảng 18,3% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong cơ cấu xuất khẩu, có 13 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 5 nhóm hàng đạt trên 5 tỷ USD, cho thấy nhiều ngành hàng chủ lực của Việt Nam vẫn duy trì được năng lực cạnh tranh và vị thế trên thị trường quốc tế.
Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu trong hai tháng đầu năm đạt gần 80 tỷ USD, tăng hơn 26% so với cùng kỳ năm trước, khiến cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu xấp xỉ 3 tỷ USD. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Sơn, đây không phải là tín hiệu đáng lo ngại.
Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở rất lớn, khoảng 200% GDP, do đó cán cân thương mại có thể biến động theo chu kỳ sản xuất và xuất khẩu. Thực tế, trong những tháng cuối năm 2025, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh xuất khẩu để phục vụ nhu cầu tiêu dùng dịp Noel và Tết Dương lịch tại các thị trường lớn.
Bước sang đầu năm 2026, nhịp xuất khẩu có phần chững lại trong khi doanh nghiệp tăng nhập khẩu nguyên liệu, năng lượng, linh kiện và phụ tùng nhằm chuẩn bị cho kế hoạch sản xuất kinh doanh của quý I và cả năm. Điều đó khiến kim ngạch nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu trong giai đoạn đầu năm.
Vì vậy, mức nhập siêu hiện nay phản ánh nhu cầu nhập khẩu đầu vào cho sản xuất, qua đó cho thấy hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam vẫn đang vận hành tích cực.
Theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15–16% trong năm 2026 là thách thức lớn trong bối cảnh chi phí logistics gia tăng và thương mại toàn cầu còn nhiều bất ổn. Vì vậy, việc nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo thị trường là rất cần thiết để cơ quan quản lý và doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh.
Cùng với đó, cần có sự phối hợp giữa nhiều cơ quan như Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước hay Bộ Xây dựng để đưa ra các giải pháp tổng thể liên quan tới vận tải, tài chính, ngoại tệ và chuỗi cung ứng.
Bên cạnh việc thúc đẩy xuất khẩu, việc điều hành linh hoạt giữa sản xuất, xuất khẩu và tiêu dùng trong nước cũng được xem là giải pháp quan trọng. Trong trường hợp xuất khẩu gặp khó khăn, việc thúc đẩy tiêu thụ nội địa sẽ giúp giảm áp lực tồn kho và duy trì dòng vốn cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, theo ông Nguyễn Anh Sơn, các công cụ quản lý ngoại thương cũng có thể được sử dụng linh hoạt nhằm điều tiết nhịp xuất nhập khẩu trong từng giai đoạn, góp phần bảo đảm hàng hóa của doanh nghiệp và nông dân không bị ùn ứ, đồng thời duy trì ổn định hoạt động sản xuất và thương mại.
Như vậy, cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu gần 3 tỷ USD trong hai tháng đầu năm. Đáng chú ý, có 13 mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 5 nhóm hàng đạt trên 5 tỷ USD, tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong tăng trưởng xuất khẩu.
