Đây là năm đầu tiên lễ hội cấp quốc gia được tổ chức trong điều kiện sáp nhập đơn vị hành chính mới. Ban Tổ chức đã chuẩn bị 170.000 túi lương để phát cho nhân dân và du khách tại 19 điểm quanh khu vực đền.
Ông Lê Đức Nhượng, Chủ tịch UBND xã Trần Thương, cho biết Lễ hội phát lương Đức Thánh Trần là một trong những lễ hội lớn, được phục dựng và duy trì từ năm 2009. Lễ hội mang ý nghĩa tâm linh truyền thống, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhà nhà mạnh khỏe, sung túc và bình yên; đồng thời, nhắc nhở các thế hệ về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ công đức của Đức Thánh nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
Việc tổ chức lễ hội nhằm tiếp tục bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Lễ hội Trần Thương”, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân và du khách. Qua đó, quảng bá những nét đặc sắc của lễ hội cũng như giá trị của Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Trần Thương, góp phần xây dựng điểm đến du lịch tâm linh hấp dẫn, thu hút nhân dân, du khách trong tỉnh và mọi miền đất nước tham quan, chiêm bái, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đây cũng là hoạt động thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Chủ tịch UBND xã Trần Thương Lê Đức Nhượng cho biết thêm, phần nghi lễ truyền thống của lễ hội gồm Lễ nhập hạt xin ấn, Lễ rước nước, Lễ nhập lương, Nghi lễ rước lương, phát lương, Lễ tạ. Trước đó UBND xã Trần Thương đã làm Lễ nhập hạt xin ấn vào ngày 4/1/2026 (tức ngày 16 tháng 11 năm Ất Tỵ) theo nghi thức đã có từ hàng trăm năm, được duy trì, gìn giữ đến nay như một nét đẹp văn hóa truyền thống mỗi dịp đầu Xuân; đồng thời gợi nhớ nguồn gốc của dòng tộc nhà Trần.
Theo kế hoạch, từ 23 giờ đêm 2/3/2026 (tức 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), sau khi hoàn tất các nghi lễ tâm linh, Ban Tổ chức sẽ tiến hành phát lương tại 19 cửa phía ngoài Nghi môn quan ngoại cho du khách thập phương. Dự kiến việc phát lương sẽ kéo dài đến hết ngày 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ.
Ông Nguyễn Anh Chức, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình cho biết, Lễ hội Phát lương đền Trần Thương là lễ hội lớn diễn ra vào đầu Xuân năm mới, vì vậy, công tác chuẩn bị phải được triển khai cụ thể, kỹ càng, chu đáo, theo đúng kế hoạch. Năm nay UBND tỉnh chỉ đạo giao UBND xã chủ trì, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với các sở, ngành liên quan và chính quyền các xã, phường trong công tác hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn, thẩm định kịch bản, nghi lễ, chương trình nghệ thuật; quản lý chặt chẽ các hoạt động dịch vụ trong lễ hội. Ngoài ra, Công an tỉnh và chính quyền địa phương cùng phối hợp triển khai phương án bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, phòng, chống cháy nổ, an toàn giao thông trên địa bàn.
Đền Trần Thương là một trong ba ngôi đền lớn trong cả nước thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Tương truyền, trên đường đi đánh quân Nguyên Mông, thấy địa thế nơi đây hiểm yếu có thể vào sông Châu, ra sông Hồng ngược lên Thăng Long hoặc xuôi ra biển, ngài đã đặt 6 kho lương để phục vụ cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ 2 (năm 1285). Sử sách không ghi chép về kho lương thực của nhà Trần ở đây nhưng truyền thuyết dân gian cùng với những dấu tích quanh khu vực đền Trần Thương (mảnh gốm, sứ màu đen, men nâu, vàng ngà của bát đĩa vỡ có phong cách trang trí của nghệ thuật gốm thời Trần, nhiều vỏ chóe hoa than...) đã củng cố thêm giả thuyết này. Địa điểm ngôi đền hiện nay là kho lương chính.
Năm 1989, Đền Trần Thương đã được xếp hạng là Di tích Lịch sử văn hóa cấp Quốc gia; đến năm 2015, được xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt.
