Tại hội thảo, các đại biểu, nhà khoa học đã tập trung thảo luận làm rõ các nhóm nội dung trọng tâm như đánh giá cơ sở khoa học và thực tiễn của sạt lở, bồi lắng; xác định vùng trọng điểm, mức độ ưu tiên và chu kỳ bồi lắng để có giải pháp phù hợp.
Đề xuất giải pháp phòng chống sạt lở; chỉnh trị và nạo vét sông, rạch với sự kết hợp hài hòa giữa công trình và giải pháp dựa vào tự nhiên; gây bồi tạo bãi; phục hồi rừng ngập mặn; bảo vệ hệ sinh thái ven biển.
Đề ra các giải pháp, cơ chế, chính sách đổi mới quản lý, duy tu, sử dụng hệ thống công trình thủy lợi, khơi thông dòng chảy, nâng cao năng lực thoát nước, đảm bảo giao thông thủy; bảo đảm an ninh nguồn nước, quản lý khai thác hợp lý…
Các ý kiến nhận định, Cà Mau đang phải đối mặt với áp lực lớn từ biến đổi khí hậu, sạt lở bờ sông, bờ biển và bồi lắng các cửa sông, luồng tàu thuyền. Dù nhu cầu nạo vét, duy tu để khai thác nguồn lợi thủy sản, bảo đảm giao thông đường thủy là rất cấp thiết, song việc quản lý, vận chuyển và tái sử dụng nguồn vật liệu sau nạo vét hiện vẫn gặp nhiều vướng mắc về mặt cơ chế, chế tài pháp lý.
Theo PGS.TS Trần Thanh Tùng, Phó Trưởng Khoa Công trình, Trường Đại học Thủy lợi, cần thay đổi căn bản tư duy coi bùn cát nạo vét là “chất thải”. Để quản lý tốt đối với hoạt động nạo vét hệ thống thủy lợi, giao thông thủy thì các cấp ngành địa phương cần có liên thông dữ liệu, chia sẻ thông tin, quy hoạch, phối hợp thực hiện, sau đó phải có dịch vụ làm tốt, chủ động duy tu, nạo vét khi cần thiết; cuối cùng là giải pháp xử lý vật liệu nạo vét, phải được coi là tài nguyên, có sự phân loại để biết có tái sử dụng được hay không hay sử dụng vào mục đích nào?
Trong quản lý nguồn nước, cần có sự cân bằng giữa nạo vét như thế nào, xây dựng hệ thống công trình ngăn mặn giữ ngọt hợp lý phù hợp với quy hoạch nuôi trồng cây con theo từng vùng, từng địa phương…PGS.TS Trần Thanh Tùng nhấn mạnh.
Ông Huỳnh Việt Triều, Chủ tịch UBND xã Đất Mới (Cà Mau) cũng trao đổi về những khó khăn về nguồn kinh phí nạo vét, duy tu; nhu cầu xã hội hóa thực tiễn về cải tạo ao, đầm nuôi thủy sản; việc nạo vét, tận dụng bùn, cát sau nạo vét để phục vụ sản xuất; những khó khăn, vướng mắc về trình tự, thủ tục và đề xuất cần có một cơ chế thực hiện phù hợp cho người dân.
PGS. TS Tô Văn Thanh, Phó Viện Trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam cho rằng, hiện nay, hệ thống kênh thủy lợi trên địa bàn tỉnh có khả năng trữ khoảng 276 triệu m³ nước, khó khăn của Cà Mau không chỉ là thiếu nước mà chủ yếu là thiếu nguồn nước ngọt có chất lượng phù hợp, ổn định theo thời gian.
Tình trạng này biểu hiện rõ nhất vào mùa khô, tại khu vực ven biển, vùng sâu, vùng xa, vùng ngọt hóa và những nơi không có khả năng khai thác nước dưới đất hoặc nước dưới đất bị nhiễm phèn, nhiễm mặn, do đó cần có kế hoạch để định hướng chuyển nước ngọt và bảo đảm an ninh nguồn nước cho tỉnh một cách hợp lý, có hiệu quả và bền vững thông qua các giải pháp quản lý, mô hình tiết kiệm, quy chuẩn, xây dựng hồ chứa, liên kết hệ thống kênh mương trữ nước…
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh, hội thảo không chỉ là một sự kiện khoa học, mà là cơ hội để nhìn nhận đầy đủ những thách thức, đề xuất các giải pháp có tính đột phá về khoa học, công nghệ và cơ chế, chính sách để thực hiện các giải pháp nạo vét, tận dụng vật liệu để gây bồi, phục hồi vùng bãi, phát triển rừng ngập mặn ven biển và giải pháp chuyển nước tạo nguồn nhằm tăng cường khả năng chống chịu vùng ven biển tỉnh Cà Mau.
Theo lãnh đạo UBND tỉnh, Cà Mau là địa phương có ba mặt giáp biển, với khoảng 310 km bờ biển. Đây là vùng đất giàu tiềm năng nhưng cũng là nơi chịu tác động trực tiếp, nặng nề và ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu. Thực tế hiện nay cho thấy Cà Mau đang đối mặt với nhiều khó khăn như sạt lở và bồi lắng diễn biến phức tạp dọc theo trên 200 km bờ biển bị sạt lở với nhiều mức độ; gần 1.100 km bờ sông sạt lở và có nguy cơ sạt lở.
Bên cạnh đó, bồi lắng cửa sông, cửa biển và kênh rạch làm giảm khả năng tiêu thoát nước, ảnh hưởng giao thông thủy, khai thác thủy sản và phát triển logistics. Nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt ngày càng khó khăn; nước mặt không tiếp cận được, nước mưa vừa thừa vào mùa mưa, nhưng lại thiếu vào mùa khô, nước ngầm đang cạn kiệt dần do khai thác quá mức, nước mặn xâm nhập sâu, gây ngập úng và sạt lở hư hại công trình…
Việc quản lý, khai thác, sử dụng nguồn nước trên địa bàn tỉnh còn bất cập, chưa ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ trong vận hành. Nguồn lực đầu tư hạn chế, nhu cầu xử lý sạt lở, bồi lắng, vận hành hệ thống thủy lợi là rất lớn, vượt xa khả năng của địa phương.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử, Kết luận số 26-KL/TW của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026 - 2035, đã đặt ra yêu cầu phải chuyển từ “tư duy ứng phó sang tư duy chủ động quản trị rủi ro, dựa trên dữ liệu, khoa học và dự báo”.
Qua cuộc hội thảo, tỉnh Cà Mau sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp, đề xuất của nhà khoa học, nhà quản lý để khắc phục bất cập, hướng tới giải pháp đồng bộ từ quy hoạch đến ứng dụng thực tế. Trên cơ sở đó, tỉnh sẽ kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành Trung ương nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động nạo vét luồng lạch, phục hồi vùng bãi bồi, vừa bảo đảm an toàn giao thông thủy, vừa chủ động nguồn vật liệu bảo vệ bờ biển trước tác động của biến đổi khí hậu và phát triển bền vững vùng ven biển của tỉnh...
