Mùa mưa năm 2026 có khả năng kết thúc sớm, khoảng từ ngày 25/10 - 10/11/2026, tổng lượng mưa có thể thiếu hụt trên 50% so với trung bình nhiều năm; nguồn nước mặt suy giảm khoảng 50 - 70%. Ranh mặn 4 g/l có khả năng xâm nhập sâu khoảng 40 - 60 km vào nội đồng từ cuối tháng 11/2026.
Chủ động ứng phó đến tận cơ sở
Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau) cho biết, sản xuất trồng trọt của tỉnh đang đứng trước nguy cơ chịu tác động lớn từ hạn hán, xâm nhập mặn và El Nino.
Qua rà soát, diện tích có khả năng bị ảnh hưởng do hạn mặn khoảng 95.316 ha, tập trung chủ yếu trên vụ lúa tôm 2026 - 2027 và lúa Đông Xuân 2026 - 2027; tập trung chủ yếu vùng canh tác lúa khu vực Nam Cà Mau (khu vực tỉnh Cà Mau củ), đây là khu vực chỉ sử dụng nước mưa để canh tác, không có nguồn nước ngọt bổ sung cung cấp cho lúa, do đó khi hạn mặn xuất hiện sớm nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn ảnh hương sinh trưởng lúa rất lớn, có khả năng gây thiệt hại.
Theo đó, trên lúa tôm diện tích bị ảnh hưởng khoảng 57.905 ha; trong đó, ở mức cao khoảng 21.765 ha và mức trung bình là 36.140 ha; trên lúa Đông Xuân diện tích bị ảnh hưởng 68.869 ha, trong đó ở mức cao khoảng 2.075 ha và ở mức trung bình là 35.336 ha…
Trước nguy cơ trên, Cà Mau đang tăng cường theo dõi diễn biến thời tiết, nguồn nước và chủ động điều chỉnh lịch thời vụ khi cần thiết. Đối với vụ đông xuân, địa phương tổ chức xuống giống luân phiên giữa các khu vực nhằm luân chuyển, điều tiết nguồn nước; đồng thời kiểm tra độ mặn trước khi xuống giống lúa - tôm.
Ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo nông dân tranh thủ các đợt mưa để rửa mặn, tiếp tục tháo nước rửa mặn sau mưa; sử dụng giống chịu mặn, giống lúa chất lượng cao, ngắn ngày và duy trì mực nước trên ruộng phù hợp nhằm hạn chế bốc thoát nước.
Kiểm tra thực tế tại địa phương, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, Cà Mau sở hữu trên 80.000 ha đất lúa - tôm - vùng sản xuất trọng điểm của cả nước. Do đó, tỉnh cần phối hợp chặt chẽ giữa các cấp từ Trung ương đến xã để xây dựng kịch bản ứng phó chi tiết.
Theo ông Mạnh, về lâu dài, nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tỉnh Cà Mau nói riêng lưu ý cần đặc biệt quan tâm đến cơ cấu giống và thời vụ. Cụ thể, cần ưu tiên giống ngắn ngày, giống có khả năng chịu mặn, hạn chế nguy cơ gặp hạn mặn vào cuối vụ. Cà Mau cần phối hợp chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cấp xã để xây dựng kịch bản ứng phó cụ thể, xác định các vùng có nguy cơ chịu ảnh hưởng nặng, từ đó xây dựng phương án ứng phó phù hợp.
“Quan trọng là cần sự phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả từ cấp Trung ương đến cấp tỉnh và tận đến cấp xã để xây dựng và đưa ra một kịch bản ứng phó phù hợp với thực tế địa phương. Trước mắt có thể là các vụ sản xuất sắp tới nhằm giảm thiệt hại ở mức thấp nhất cho người dân”, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ.
Thực tế cho thấy, nhiều hộ dân đã chủ động giải pháp thích ứng hiệu quả. Ông Phạm Việt Miền, Trưởng ấp Chống Mỹ (xã Khánh Bình) chia sẻ, nhờ bài học từ các đợt hạn mặn lịch sử, bà con trong ấp đã chủ động lấy và tích trữ nước ngọt vào hệ thống kênh trục ngay từ đầu mùa. Mô hình kết hợp lúa - tôm - cua - cá tại đây mang lại hiệu quả kinh tế cao với năng suất lúa đạt 6,4 - 7 tấn/ha, mang lại tổng thu nhập gần 100 triệu đồng/ha/năm.
Người dân hoàn toàn phấn khởi và quyết tâm tuân thủ đúng lịch thời vụ để bảo vệ thành quả sản xuất. “Bà con vô cùng phấn khởi và quyết tâm tuân thủ đúng lịch thời vụ để bảo vệ thành quả sản xuất trước các đợt El Nino sắp tới”, ông Miền chia sẻ.
Giải quyết triệt để nguy cơ thiếu nước sinh hoạt
Với đặc thù địa hình ba mặt giáp biển, hệ thống sông ngòi dày đặc chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thủy triều, Cà Mau xác định việc bảo đảm nước sạch sinh hoạt cho nhân dân là ưu tiên hàng đầu. Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có khoảng 13.770 hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, tập trung tại các khu vực xa công trình cấp nước, vùng ven biển, vùng ngọt hóa hoặc nơi nguồn nước mặt bị nhiễm phèn, mặn.
Nhằm chủ động ứng phó với tình hình các dự báo trên, nhất là trong những tháng mùa khô sắp tới, tỉnh Cà Mau đang triển khai đồng bộ các giải pháp rà soát nguồn nước, nâng cấp hạ tầng cấp nước sinh hoạt và điều tiết hệ thống thủy lợi để bảo đảm đời sống nhân dân, phòng chống hạn mặn cũng như duy trì sản xuất nông - thủy sản - trồng trọt - phòng cháy rừng mùa khô...
Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, tỉnh tập trung duy tu, sửa chữa 46 công trình cấp nước kém bền vững và khắc phục 92 công trình không hoạt động trong tổng số 370 công trình cấp nước tập trung hiện có. Đồng thời, tỉnh đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp nước nông thôn cấp bách giai đoạn 2026 - 2028 tại các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An với tổng quy mô phục vụ khoảng 7.000 hộ dân.
Đối với các khu vực dân cư sống phân tán, chưa thể nối mạng đường ống, chính quyền địa phương sẽ bố trí bồn trữ nước, tổ chức vận chuyển nước tạm thời, phối hợp huy động các nguồn lực xã hội hóa và Quỹ Phòng, chống thiên tai để hỗ trợ kịp thời cho người dân trước khi bước vào đỉnh điểm mùa khô.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Tô Hoài Phương cũng nhấn mạnh, tỉnh Cà Mau quán triệt nguyên tắc chủ động từ sớm, từ xa, lấy phòng ngừa là chính và thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ”. Phấn đấu 100% hộ có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt được rà soát, hướng dẫn và có phương án bảo đảm nước trước mùa khô. Hoàn thành việc rà soát, lập danh sách hộ có nguy cơ thiếu nước trước ngày 30/9/2026.
Đặc biệt, ngành nông nghiệp tỉnh Cà Mau cũng đặt mục tiêu cụ thể sẽ hoàn thành xuống giống lúa Thu Đông trước ngày 15/10/2026; khu vực chưa bảo đảm nguồn nước không xuống giống. Nhất là chủ động đóng cống, giữ ngọt, tích nước tại các khu vực trọng điểm trong thời gian từ 25/10/2026 đến ngày 10/11/2026. Đồng thời, duy trì quan trắc, cảnh báo hạn, mặn từ ngày 15/11/2026; thực hiện báo cáo tình hình hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn định kỳ hàng tuần…
Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, song song với nhiệm vụ bảo đảm nước sinh hoạt, công tác thủy lợi và phòng chống hạn mặn phục vụ sản xuất cũng được quan tâm đặc biệt. Ngành nông nghiệp tỉnh đã rà soát, phân vùng các khu vực nguy cơ thiếu nước để xây dựng bản đồ, cơ sở dữ liệu phục vụ điều hành và chỉ đạo sản xuất phù hợp với diễn biến hiện tượng El Nino. Hệ thống quan trắc lượng mưa, mực nước và độ mặn được duy trì thường xuyên nhằm kịp thời cảnh báo cho các địa phương và người dân.
Trong công tác vận hành hệ thống thủy lợi, tỉnh chủ động tích trữ nước, giữ ngọt và ngăn mặn tại các khu vực rủi ro cao. Dự kiến từ ngày 25/10 đến 10/11/2026, căn cứ vào diễn biến thực tế, các đơn vị sẽ thực hiện đóng cống, giữ nước và điều tiết linh hoạt, ưu tiên lấy nước khi độ mặn đạt mức phù hợp.
Đối với lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, ngành nông nghiệp Cà Mau khuyến cáo người dân điều chỉnh thời vụ, mật độ và phương thức nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước. Người nuôi được hướng dẫn hạn chế lấy hoặc thay nước khi các chỉ số môi trường chưa bảo đảm; tuyệt đối không mở rộng diện tích, thả nuôi mới khi chưa chủ động được nguồn nước.
Ngành chuyên môn cũng đẩy mạnh tuyên truyền kỹ thuật quản lý môi trường ao nuôi trong điều kiện nắng nóng kéo dài, phối hợp chặt chẽ với các địa phương xử lý kịp thời các sự cố phát sinh nhằm giảm thiểu thiệt hại cho người dân.
Với sự chỉ đạo sâu sát, hiệu quả, kịp thời của chính quyền địa phương cùng tinh thần chủ động từ sớm, từ xa của người dân, Cà Mau đang từng bước chuyển từ thế thụ động ứng phó sang chủ động thích ứng với diễn biến phức tạp của El Nino. Việc triển khai đồng bộ các kịch bản ứng phó từ hạ tầng kỹ thuật, điều tiết sản xuất đến bảo đảm an sinh xã hội không chỉ giúp địa phương giảm thiểu tối đa thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn gây ra trong mùa khô 2026 - 2027, mà còn tạo nền tảng vững chắc hướng để Cà Mau hướng tới một nền nông nghiệp sinh thái, phát triển bền vững trước biến đổi khí hậu.
