Việt Nam đã tổ chức 12 kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia, tham gia 11 kỳ thi kỹ năng nghề ASEAN và 9 lần tham dự kỳ thi kỹ năng nghề thế giới. Thí sinh tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia và tham dự thi kỹ năng quốc tế theo tiêu chuẩn và quy định của Tổ chức kỹ năng nghề thế giới, trong đó có quy định giới hạn độ tuổi tham dự không quá 22 tuổi và không quá 25 tuổi đối với một số nghề. Do đó, trên thực tế đối tượng thí sinh tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề trong nước và quốc tế chiếm đại đa số là học sinh, sinh viên của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.
Tuy nhiên, hiện chưa có văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn cụ thể hoạt động tổ chức, tham dự thi kỹ năng nghề các cấp trong nước và quốc tế. Thực tiễn còn có tình trạng Ban tổ chức ở một số kỳ thi cấp tỉnh được thành lập muộn hoặc chưa được giao đầy đủ trách nhiệm; quy chế tổ chức, huấn luyện đội tuyển có nơi chưa được xây dựng, phê duyệt, công bố kịp thời; việc xây dựng đề thi, đăng ký đoàn dự thi và huy động nguồn lực xã hội hóa chưa được hướng dẫn cụ thể.
Vì vậy, dự thảo quy định cụ thể các khâu từ lựa chọn nghề, xây dựng kế hoạch, ban hành quy chế, xây dựng đề thi, đăng ký, huấn luyện thí sinh và cử thí sinh tham dự thi, tổ chức thi đối với kỳ thi kỹ năng nghề trong nước và chuẩn bị, tham dự kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế.
Theo dự thảo, phạm vi điều chỉnh bao gồm chuẩn bị, tổ chức kỳ thi kỹ năng nghề cấp tỉnh, kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia; chuẩn bị, tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề ASEAN, châu Á và thế giới. Đối tượng áp dụng không chỉ có người học mà còn gồm nhà giáo, người dạy nghề, nghệ nhân, chuyên gia, lao động có kỹ năng nghề; các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, hiệp hội, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Một điểm đáng chú ý của dự thảo là nghề được lựa chọn tổ chức thi có thể là nghề thuộc danh mục nghề nghiệp Việt Nam, danh mục nghề đào tạo; nghề được tổ chức tại các kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế; hoặc nghề mới, nghề đáp ứng yêu cầu ưu tiên của hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hội nhập quốc tế, cũng như nghề được đề xuất bởi bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp.
Để các bên chủ động chuẩn bị, dự thảo quy định kế hoạch tổ chức kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia được công bố tối thiểu 9 tháng trước ngày khai mạc; Quy chế chuẩn bị, tổ chức kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia được ban hành tối thiểu 6 tháng trước ngày khai mạc.
Đối với những nghề tại kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia trùng với nghề được tổ chức tại các kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế, dự thảo quy định việc biên soạn đề thi dựa trên mô tả kỹ thuật, tài liệu liên quan và đề thi được sử dụng tại kỳ thi quốc tế. Cách tiếp cận này hướng hoạt động thi kỹ năng nghề trong nước tới yêu cầu kỹ thuật và thực tiễn nghề nghiệp ở cấp độ quốc tế.
Dự thảo đồng thời tăng cường sự tham gia của cơ sở giáo dục, hiệp hội và doanh nghiệp trong hoạt động thi kỹ năng nghề, từ tuyển chọn, huấn luyện thí sinh đến huy động chuyên gia, cơ sở vật chất, trang thiết bị và các nguồn lực hợp pháp phục vụ tổ chức, tham dự kỳ thi.
Nguồn kinh phí cũng được thiết kế theo hướng kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn xã hội hóa, nguồn tự bảo đảm của cơ sở giáo dục, cơ quan, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp và các nguồn hợp pháp khác. Dự thảo đặt định hướng ưu tiên ngân sách nhà nước đối với nghề trọng điểm, nghề mũi nhọn có tính cạnh tranh cao, nhu cầu lớn và khả năng chuyển dịch lao động trên thị trường quốc tế.
Dự thảo xác định kỳ thi kỹ năng nghề không chỉ nhằm lựa chọn thí sinh dự thi mà còn góp phần thúc đẩy học tập, rèn luyện kỹ năng nghề; nâng cao chất lượng dạy và học; giúp cơ sở giáo dục tiếp cận thiết bị, công nghệ mới trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; đồng thời tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục.
Đáng chú ý, đối với kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế, người học được lựa chọn có thể là thí sinh đã đoạt giải tại kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia. Dự thảo đồng thời quy định trường hợp người học không tham dự kỳ thi quốc gia nhưng được cơ sở giáo dục, hiệp hội, cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp lựa chọn, đề cử tham dự kỳ thi quốc tế bằng kinh phí xã hội hóa, tự bảo đảm, với điều kiện đáp ứng các quy định của kỳ thi quốc tế.
Việc chuẩn bị cho các kỳ thi quốc tế cũng được chú trọng. Dự thảo cho phép lựa chọn cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức làm đơn vị chủ trì huấn luyện thí sinh. Cùng với việc tổ chức thi, dự thảo dành một chương quy định về công nhận, vinh danh, khen thưởng đối với tập thể, cá nhân; qua đó gắn kết quả thi kỹ năng nghề với các chính sách hiện hành dành cho người học, nhà giáo và những cá nhân có thành tích, đóng góp trong hoạt động phát triển kỹ năng nghề.
