Việt Nam từng bước nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo
Ngày 4/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển trong mọi ngành, mọi lĩnh vực và trong toàn xã hội.
Phát biểu tại sự kiện, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia không chỉ là dịp giới thiệu công nghệ, sản phẩm, mô hình và thành tựu mới, mà còn là dịp lan tỏa tinh thần đổi mới, khát vọng sáng tạo, kết nối nguồn lực và chuyển hóa thành hành động cụ thể.
Theo Phó Thủ tướng, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới không chỉ là yêu cầu về tốc độ, mà trước hết đòi hỏi đổi mới phương thức phát triển, nâng cao chất lượng và tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, những động lực truyền thống như vốn đầu tư, lao động, tài nguyên và mở rộng quy mô sản xuất vẫn rất quan trọng, nhưng không còn nhiều dư địa để đóng góp cho tăng trưởng cao trong dài hạn.
Do đó, Việt Nam cần tạo ra năng suất mới, công nghệ mới, sản phẩm mới, phương thức sản xuất và kinh doanh mới, doanh nghiệp mới, thị trường mới và những giá trị gia tăng mới.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, góp phần đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.
Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo không chỉ là một lĩnh vực cần được quan tâm thúc đẩy, mà phải trở thành một động lực được kích hoạt mạnh mẽ trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội.
Đối với nền kinh tế, đổi mới sáng tạo phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới. Đối với Nhà nước, đổi mới sáng tạo phải góp phần đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng dịch vụ công và giải quyết tốt hơn những vấn đề phát triển.
Đối với doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo phải giúp ứng dụng, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đối với người dân, thành quả cuối cùng phải là việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, sản phẩm và dịch vụ tốt hơn, chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng lên.
Theo “Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu” (GII) năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm 2025, đạt mục tiêu Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 8/1/2026.
Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từng bước được hình thành và phát triển. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo có trên 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ; 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo và có 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động.
Mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, chuyên gia và doanh nghiệp lớn từng bước được hình thành, tạo điều kiện kết nối nghiên cứu với sản xuất, kinh doanh.
Hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp ngày càng đa dạng, không chỉ tập trung vào đổi mới công nghệ mà còn mở rộng sang đổi mới sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và mô hình kinh doanh.
Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ vẫn rất thấp. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ được công nghệ lõi. Hoạt động của thị trường khoa học và công nghệ, sàn giao dịch công nghệ còn hạn chế.
Chuyển từ “có hoạt động” sang “có kết quả”
Tại Phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày 30/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo: “Mỗi bộ, ngành, địa phương đều phải trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực của mình”.
Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, đây là yêu cầu rõ về trách nhiệm và phương thức tổ chức thực hiện. Từng bộ, ngành phải thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành, lĩnh vực mình quản lý; từng địa phương phải sử dụng đổi mới sáng tạo để giải quyết bài toán phát triển trên địa bàn; từng doanh nghiệp phải coi đổi mới sáng tạo là điều kiện nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.
Các viện nghiên cứu, trường đại học phải đưa tri thức và công nghệ gần hơn với thực tiễn, dựa trên nhu cầu của doanh nghiệp; mỗi cán bộ, người lao động và người dân đều phải phát huy tinh thần sáng tạo trong công việc.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, hệ thống thể chế, cơ chế và chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thời gian qua đã có bước hoàn thiện quan trọng, tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động đổi mới sáng tạo, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Vì vậy, trọng tâm trong giai đoạn tới là phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện, chuyển từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”, từng bước phát triển và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Trong quá trình này, doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm. Doanh nghiệp là nơi nhận biết nhu cầu của thị trường, đặt bài toán, đầu tư nguồn lực, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm tới người tiêu dùng. Chính sách đổi mới sáng tạo cần ngày càng hướng mạnh vào việc nâng cao năng lực đổi mới của doanh nghiệp.
Để các quan điểm và yêu cầu về đổi mới sáng tạo trở thành kết quả thực tế, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể liên quan tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết, cần xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo của từng bộ, từng ngành, từng địa phương và người đứng đầu. Mỗi bộ, ngành phải xác định các bài toán đổi mới sáng tạo trọng tâm, đưa mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách; bố trí nguồn lực thực hiện, định kỳ đánh giá kết quả và tác động.
Cùng với đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và phát triển thị trường khoa học, công nghệ, từng bước hình thành dòng chảy thực sự giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ, tổ chức trung gian và thị trường.
Một nhiệm vụ khác là phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế. Các trung tâm đổi mới sáng tạo phải trở thành đầu mối kết nối doanh nghiệp, viện, trường, chuyên gia, nhà đầu tư và các nguồn lực, tập trung vào lợi thế, bài toán và nhu cầu thực tế.
Các viện nghiên cứu, trường đại học phải vừa nâng cao chất lượng nghiên cứu, vừa thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đổi mới sáng tạo cần sự tham gia của toàn xã hội
Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 khẳng định quyết tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo toàn dân, toàn diện, đưa các cơ chế, chính sách về đổi mới sáng tạo vào thực tiễn để trở thành động lực quan trọng cho phát triển đất nước nhanh và bền vững.
Với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, Ngày hội năm nay nhấn mạnh cách tiếp cận lấy toàn xã hội làm chủ thể của đổi mới sáng tạo.
Trong đó, Nhà nước kiến tạo môi trường và cơ chế, chính sách thuận lợi; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp đóng vai trò đưa công nghệ, kết quả nghiên cứu và các giải pháp mới vào sản xuất, kinh doanh và thị trường. Các tổ chức hỗ trợ, trung gian, quỹ đầu tư và chuyên gia kết nối, thúc đẩy dòng chảy nguồn lực trong hệ thống đổi mới sáng tạo.
Tinh thần này được lan tỏa qua những câu chuyện, góc nhìn và trải nghiệm thực tiễn từ các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các bài phát biểu tại sự kiện mang đến những góc nhìn từ doanh nghiệp, chuyên gia quốc tế, doanh nhân khởi nghiệp và thế hệ trẻ. Ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam chia sẻ về tinh thần “Thế giới đồng hành hành động cùng Việt Nam”; ông Christopher Nguyễn, Sáng lập và Giám đốc điều hành Aitomatic, đề cập vai trò của chuyên gia, trí thức kiều bào trong thúc đẩy dòng chảy tri thức và công nghệ về Việt Nam.
Từ những câu chuyện và góc nhìn khác nhau, Ngày hội khẳng định đổi mới sáng tạo không phải là câu chuyện của riêng một ngành, một tổ chức hay một nhóm chuyên gia, mà cần sự tham gia, đóng góp và hành động của toàn xã hội để tạo ra những giá trị mới cho đất nước.
Nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với sự tham gia của đại diện các thành tố trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia mang thông điệp về sự chung tay, kết nối và hành động, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo từ cơ quan quản lý nhà nước đến doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng.
