Bộ Quốc phòng Mỹ thông báo lựa chọn Ba Lan làm nơi đặt cơ sở bảo dưỡng tên lửa Patriot Advanced Capability-3 (PAC-3) đầu tiên và duy nhất bên ngoài lãnh thổ Mỹ. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh các cuộc xung đột tại Ukraine và Trung Đông khiến kho tên lửa đánh chặn của Mỹ và đồng minh chịu sức ép lớn.
Theo Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, nước này đã vượt qua ba đối thủ gồm Đức, Hà Lan và Na Uy để giành quyền đăng cai cơ sở bảo dưỡng chiến lược.
Lầu Năm Góc cho biết trung tâm mới sẽ được triển khai với sự hợp tác của hãng Lockheed Martin và các đồng minh châu Âu, trong đó Đức, Hà Lan và Thụy Điển đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng.
Cơ sở này được kỳ vọng rút ngắn thời gian sửa chữa, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu và bảo đảm nguồn cung tên lửa cho NATO, đặc biệt tại sườn phía Đông liên minh.
Tuy nhiên, việc Ba Lan trở thành quốc gia duy nhất ngoài Mỹ sở hữu cơ sở bảo dưỡng PAC-3 cũng cho thấy Washington vẫn duy trì quyền kiểm soát chặt chẽ đối với công nghệ Patriot, trái ngược với mô hình sản xuất mang tính toàn cầu của tiêm kích F-35.
Mỹ thận trọng chuyển giao công nghệ Patriot
Theo The EurAsian Times, dù nhu cầu tên lửa đánh chặn Patriot tăng mạnh, Mỹ vẫn hạn chế cấp phép sản xuất phiên bản PAC-3 MSE tiên tiến nhất cho các đối tác nước ngoài.
Hiện Nhật Bản là quốc gia duy nhất được phép sản xuất PAC-3 MSE theo giấy phép của Lockheed Martin. Tập đoàn Mitsubishi Heavy Industries đảm nhiệm lắp ráp, song sản lượng vẫn tương đối hạn chế.
Ukraine nhiều lần đề nghị Washington chuyển giao công nghệ để tự sản xuất tên lửa đánh chặn nhưng chưa đạt được thỏa thuận chính thức.
Hồi tháng 7, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố đạt thỏa thuận cho phép Ukraine sản xuất tên lửa Patriot tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, chưa đầy một tuần sau, ông cho biết chưa có quyết định cuối cùng và bày tỏ lo ngại về việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm.
Đến tháng 9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Washington đã đồng ý cấp phép sản xuất PAC-3 MSE, nhưng phía Mỹ chưa xác nhận thông tin.
Chính sách kiểm soát này bắt nguồn từ lịch sử phát triển Patriot. Hệ thống được thiết kế từ những năm 1960 nhằm đáp ứng yêu cầu của Lục quân Mỹ, bắt đầu sản xuất hàng loạt năm 1980 và lần đầu tham chiến trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991.
Hà Lan trở thành khách hàng xuất khẩu đầu tiên năm 1984, trong khi nhiều đồng minh khác chỉ tiếp cận Patriot từ những năm 2000. Ukraine bắt đầu tiếp nhận các khẩu đội Patriot viện trợ năm 2023.
Khác với những chương trình hợp tác quốc tế, các phiên bản Patriot từ PAC-1 đến PAC-3 MSE chủ yếu được phát triển theo yêu cầu của quân đội Mỹ. Những nước mua hệ thống gần như không có vai trò quyết định trong thiết kế và nâng cấp công nghệ.
Ngay cả khi nguồn dự trữ PAC-3 MSE chịu sức ép, Washington vẫn thận trọng với việc mở rộng sản xuất theo giấy phép tại nước ngoài.
F-35 và mô hình sản xuất toàn cầu
Máy bay chiến đấu tàng hình F-35 Lightning II do hãng Lockheed Martin của Mỹ sản xuất. Ảnh tư liệu: PAP/TTXVN
Trái ngược Patriot, chương trình tiêm kích tàng hình F-35 Lightning II được Mỹ xây dựng ngay từ đầu như một dự án hợp tác đa quốc gia.
Trong thập niên 1990, Washington muốn phát triển dòng chiến đấu cơ thế hệ mới để thay thế nhiều loại máy bay như F-16, F/A-18, Harrier và A-10. Chi phí nghiên cứu khổng lồ khiến Lầu Năm Góc lựa chọn chia sẻ gánh nặng tài chính với các đồng minh.
Anh trở thành đối tác cấp 1 với khoản đầu tư ban đầu 2,5 tỷ USD, được tiếp cận công nghệ F-35 sâu rộng nhất ngoài Mỹ. Italy và Hà Lan thuộc cấp 2, lần lượt đóng góp 1 tỷ USD và 800 triệu USD. Australia, Canada, Đan Mạch và Na Uy tham gia ở cấp 3.
Các quốc gia đối tác được phân chia công việc sản xuất, tham gia một số khâu phát triển và đóng góp vào chuỗi cung ứng.
Theo hãng Lockheed Martin, khoảng 30-42% giá trị chế tạo F-35 đến từ các nhà cung cấp ngoài Mỹ, trải rộng trên ba châu lục. Những doanh nghiệp như BAE Systems của Anh, Leonardo của Italy, GKN Fokker của Hà Lan cùng nhiều công ty tại Australia và Canada đảm nhiệm cung ứng linh kiện quan trọng.
Mô hình này giúp Mỹ chia sẻ chi phí phát triển, mở rộng năng lực sản xuất và gắn kết lợi ích công nghiệp quốc phòng với các đồng minh.
Lầu Năm Góc và Lockheed Martin cũng đã đạt thỏa thuận khung sản xuất 1.560 tiêm kích F-35 trong 10 năm tới, với công suất dự kiến 156 chiếc mỗi năm, chờ Quốc hội Mỹ phê chuẩn. Trong đó, ít nhất 850 chiếc dành cho quân đội Mỹ và khoảng 710 chiếc phục vụ xuất khẩu.
Sự khác biệt giữa Patriot và F-35 phản ánh hai chiến lược phát triển vũ khí của Washington. Patriot vẫn là hệ thống do Mỹ kiểm soát chặt chẽ về công nghệ và sản xuất, trong khi F-35 dựa trên mạng lưới công nghiệp quốc phòng đa quốc gia.
Việc mở cơ sở bảo dưỡng PAC-3 tại Ba Lan đánh dấu bước tiến trong hợp tác quốc phòng xuyên Đại Tây Dương, nhưng chưa đồng nghĩa với việc Mỹ sẵn sàng chia sẻ công nghệ sản xuất tên lửa đánh chặn tiên tiến cho các đồng minh.
