Đây là một bước đi được EU xem là cấp thiết để cứu vãn ngành công nghiệp nền tảng đang đứng trước khó khăn.
Quy định mới bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/7, sẽ thay thế biện pháp bảo hộ ngành thép của EU vốn sẽ hết hiệu lực vào ngày 30/6. Đại diện nước Chủ tịch luân phiên EU, ông Michael Damianos, Bộ trưởng Năng lượng, Thương mại và Công nghiệp CH Cyprus, nhận định "thép không thể thiếu đối với nền tảng công nghiệp của châu Âu, quá trình chuyển đổi xanh và an ninh của khối”. Với việc thông qua quy định nói trên, EU đang thiết lập một khuôn khổ mạnh mẽ hơn để ứng phó với những biến động của thị trường toàn cầu, bảo vệ cạnh tranh công bằng và mang lại sự bảo đảm cho cả các nhà sản xuất thép lẫn các ngành công nghiệp hạ nguồn.
Theo quy định mới, hệ thống hạn ngạch thuế quan (TRQ) được cải tổ theo hướng siết chặt hơn. Cụ thể, hạn ngạch nhập khẩu sẽ bị thu hẹp lại và mức thuế đánh vào lượng thép vượt ngưỡng sẽ được nâng lên đáng kể. Đây là đòn bẩy chính để hạn chế lượng thép giá rẻ tràn vào thị trường EU. Song song đó, quy định cho phép doanh nghiệp chuyển phần hạn ngạch chưa dùng hết từ quý này sang quý khác trong cùng một năm. Điều khoản linh hoạt này giúp tránh lãng phí hạn ngạch do biến động mùa vụ, đồng thời vẫn kiểm soát tổng lượng nhập khẩu theo năm.
Bên cạnh đó, điều khoản "nấu chảy và đổ khuôn" (melt and pour) quy định xác định xuất xứ thực sự của sản phẩm, nơi thép được nấu chảy và đúc thành hình dạng rắn lần đầu tiên. Biện pháp này nhằm ngăn việc “lách luật” chuyển thép qua một nước thứ ba để "rửa" xuất xứ trước khi vào thị trường EU. Với điều khoản này, hải quan châu Âu có cơ sở pháp lý để truy nguồn gốc thực chất của sản phẩm, bất kể hàng đi qua bao nhiêu cảng trung gian.
Quy định cũng thiết lập cơ chế xem xét định kỳ được tăng cường, cho phép Ủy ban châu Âu đánh giá và đề xuất điều chỉnh khi thị trường thay đổi. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với biện pháp tự vệ cũ vốn cứng nhắc. Trong tuyên bố chung đi kèm quy định, Hội đồng EU, Nghị viện châu Âu và Ủy ban châu Âu tái khẳng định cam kết giảm phụ thuộc kinh tế vào Nga, đồng thời thúc đẩy lộ trình loại bỏ dần các sản phẩm thép Nga ra khỏi thị trường EU.
Quyết định ngày 8/6 là một dấu hiệu rõ ràng về hướng đi của chính sách công nghiệp châu Âu. EU đang chọn bảo vệ nền sản xuất thép nội địa như một ưu tiên chiến lược, không chỉ vì việc làm và kinh tế vùng, mà còn vì thép là xương sống của năng lực quốc phòng và chuyển đổi năng lượng.
Theo dự báo, lượng thép dư thừa toàn cầu sẽ đạt 721 triệu tấn vào năm 2027, gấp 5 lần mức tiêu thụ hằng năm của toàn EU. Trong khi đó, châu Âu gần như là thị trường mở duy nhất cho sản lượng thép dư thừa do chính sách thuế quan của Mỹ và Trung Quốc tiếp tục sản xuất với quy mô lớn. Hệ quả là công suất của các lò thép châu Âu chỉ còn đạt 67% vào năm 2024, mức nguy hiểm khiến việc hoàn vốn đầu tư trở nên gần như bất khả thi. Kể từ năm 2007 đến nay, ngành thép EU đã phải giảm khoảng 65 triệu tấn sản lượng và cắt giảm 100.000 việc làm. Ngành này hiện trực tiếp tạo việc làm cho khoảng 300.000 người và duy trì nền kinh tế nhiều vùng trên khắp các quốc gia thành viên.
