Thay vì chỉ tập trung vào hạ tầng công nghệ, các địa phương chú trọng phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng, đưa kỹ năng số đến từng hộ dân và từng bước hình thành nếp sống số tại khu phố.
Đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người
Tại khu phố 1, phường Bình Tân (TP Hồ Chí Minh), công tác xây dựng khu phố số đang được triển khai với phương châm lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo.
Thay vì chỉ tuyên truyền chung về chuyển đổi số, khu phố tập trung vào những hoạt động gần gũi với đời sống hằng ngày như hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận các nền tảng số, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và trao đổi thông tin với chính quyền qua các nhóm Zalo.
Chị Thái Thị An, Trưởng khu phố 1, cho biết khu phố xác định trưởng khu phố, các đoàn thể và Tổ công nghệ số cộng đồng phải đi đầu trong tuyên truyền, hướng dẫn người dân tiếp cận công nghệ.
“Với phương châm ‘đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người’, chúng tôi ưu tiên hỗ trợ người cao tuổi, người ít sử dụng điện thoại thông minh và những trường hợp gặp khó khăn khi thực hiện các thao tác số”, chị An chia sẻ.
Các thành viên được phân công hỗ trợ từng nhóm hộ dân, kịp thời giải đáp vướng mắc, giúp người dân từng bước hình thành thói quen sử dụng các tiện ích số.
Một trong những cách làm được khu phố phát huy là tận dụng các nhóm Zalo để kết nối chính quyền với người dân. Thông qua các nhóm này, thông tin về chủ trương, chính sách, hoạt động khu phố và hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính được chuyển tải nhanh chóng.
Những phản ánh liên quan đến vệ sinh môi trường, trật tự đô thị, chiếu sáng và các vấn đề dân sinh cũng được tiếp nhận, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền xử lý. Khi có phản hồi, kết quả được thông tin lại cho người dân.
Theo chị An, cách làm này giúp tiết kiệm thời gian, tăng cường tương tác và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng. Tuy nhiên, khu phố cũng chú trọng kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và không chia sẻ những thông tin chưa được xác thực.
Bên cạnh việc sử dụng nền tảng trao đổi thông tin, khu phố phối hợp với Công an phường, lực lượng thanh niên, đoàn viên và hội viên phụ nữ hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, định danh điện tử, cài đặt ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh và thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến phù hợp.
Với những người chưa thành thạo, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp hướng dẫn từng bước, bảo đảm người dân hiểu và có thể tự thực hiện những thao tác cần thiết.
Trong quá trình hỗ trợ, các thành viên thường xuyên nhắc nhở người dân không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin cá nhân cho người không có trách nhiệm, góp phần bảo đảm an toàn khi tham gia môi trường số.
Chuyển đổi số tại khu phố cũng được mở rộng sang hoạt động kinh doanh, thanh toán. Theo chị An, khu phố tuyên truyền, vận động các hộ kinh doanh và người dân từng bước sử dụng mã QR, chuyển khoản ngân hàng trong mua bán và thanh toán phù hợp.
“Việc hướng dẫn tập trung vào lợi ích thiết thực như tiết kiệm thời gian, thuận tiện trong giao dịch và dễ theo dõi các khoản chi. Đối với người lớn tuổi hoặc chưa quen công nghệ, thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng trực tiếp hỗ trợ, hướng dẫn nhận diện nguy cơ lừa đảo; việc triển khai bảo đảm tự nguyện, phù hợp với điều kiện của từng người dân”, chị An cho biết.
Mở rộng mô hình, thu hẹp khoảng cách số
Từ những cách làm tại khu phố 1, phường Bình Tân đang đẩy mạnh triển khai chuyển đổi số đồng bộ trong hoạt động của hệ thống chính trị, gắn với xây dựng mô hình Khu phố số.
Ông Nguyễn Văn Sử, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Bình Tân, cho biết: “Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, phường tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống chính trị, gắn với xây dựng mô hình Khu phố số. Trong đó, địa phương phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng tại 45 khu phố trong tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt”.
Cũng theo ông Sử, phường tăng cường hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến thông qua Trung tâm Phục vụ hành chính công, các khu phố và Tổ công nghệ số cộng đồng; hỗ trợ đăng nhập, nộp hồ sơ, tra cứu tiến độ giải quyết và nhận kết quả trực tuyến, từng bước hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trên môi trường số.
Cùng với đó, phường đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh để tiếp cận thông tin chính thống, sử dụng các tiện ích số, gửi phản ánh, kiến nghị và tương tác với chính quyền.
Đáng chú ý, phường Bình Tân hiện có 45 khu phố, lực lượng Tổ công nghệ số cộng đồng được phát huy trong việc hướng dẫn người dân tại nơi cư trú. Đối với người cao tuổi, địa phương chú trọng phương pháp “kiên trì, dễ hiểu, dễ thực hiện, cầm tay chỉ việc”, hỗ trợ từng bước cài đặt và sử dụng VNeID, ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt.
Ông Nguyễn Văn Sử cho biết phường khuyến khích người thân cùng đồng hành, hướng dẫn để người cao tuổi có thể tự tin sử dụng điện thoại thông minh và các tiện ích số. Qua đó, địa phương từng bước thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm người cao tuổi được tiếp cận thông tin, dịch vụ công và các tiện ích số thuận lợi, an toàn.
Tại phường Bình Hưng Hòa, mô hình Khu phố số cũng đang được triển khai tại các khu phố, nhằm tạo địa điểm hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng các nền tảng, tiện ích số. Đây đồng thời là cầu nối giữa chính quyền và người dân, góp phần đưa các hoạt động chuyển đổi số đến gần hơn với cộng đồng dân cư.
Ông Khưu Thành Kiên, Trưởng khu phố 11, cho biết mô hình “Khu phố số” có ý nghĩa thiết thực trong việc cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số tại địa phương.
“Chúng tôi tăng cường kết nối với người dân thông qua các nền tảng số như nhóm Zalo khu phố, phấn đấu tối thiểu 70% hộ dân tham gia; bảo đảm thông tin được cập nhật kịp thời, chính xác, đồng thời nâng cao tương tác hai chiều giữa chính quyền và người dân”, ông Kiên cho biết.
Theo bà Phạm Thị Ngọc Diệu, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Hưng Hòa, việc triển khai mô hình Khu phố số là hoạt động thiết thực nhằm cụ thể hóa chủ trương của TP Hồ Chí Minh về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời góp phần xây dựng chính quyền điện tử theo hướng phục vụ người dân ngày càng hiệu quả, công khai, minh bạch.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc đưa công nghệ đến gần hơn với người dân không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước mà còn góp phần nâng cao chất lượng phục vụ, tạo thuận lợi trong tiếp cận dịch vụ công và các tiện ích xã hội.
Trên cơ sở đó, UBND phường đã ban hành Kế hoạch số 171 triển khai mô hình Khu phố số, hướng đến xây dựng môi trường số ngay tại khu dân cư, lấy người dân làm trung tâm và là đối tượng trực tiếp thụ hưởng.
Theo bà Diệu, phường Bình Hưng Hòa hiện có 81 khu phố. Theo lộ trình địa phương đề ra, đến năm 2026 triển khai mô hình tại 20% số khu phố; năm 2027 đạt 50%; năm 2028 đạt 80% và đến năm 2030 phủ kín 100%.
Từ những nhóm Zalo, điểm hỗ trợ tại khu phố đến các trạm công dân số, mô hình tại Bình Tân và Bình Hưng Hòa cho thấy chuyển đổi số đang được đưa vào những hoạt động cụ thể, gắn với nhu cầu thường nhật của cộng đồng.
Tuy nhiên, việc xây dựng khu phố số không thể chỉ dựa vào số lượng tài khoản được cài đặt hay các thiết bị được trang bị. Điều quan trọng hơn là người dân có thực sự sử dụng các tiện ích, có biết cách phản ánh vấn đề dân sinh, thực hiện giao dịch trực tuyến và bảo vệ thông tin cá nhân hay không.
Khi mỗi khu phố hình thành được lực lượng hỗ trợ tại chỗ, người dân có thể tìm được người hướng dẫn khi gặp khó khăn, công nghệ sẽ không còn là khoảng cách giữa chính quyền với cộng đồng. Đây cũng là nền tảng để mở rộng xã hội số từ từng địa bàn dân cư.
Bài cuối: Thay đổi từ cơ sở đến hệ thống phục vụ người dân
