Thúc đẩy chuyển đổi số
Chuyển đổi số đang bước sang giai đoạn phát triển mới với sự phát triển nhanh của AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số; được xác định là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện đại hóa nền quản trị công.
Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đang triển khai mạnh mẽ các nhiệm vụ chuyển đổi số theo định hướng xây dựng nền tài chính số hiện đại, minh bạch, hiệu quả và an toàn, lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản trị và ra quyết định.
Ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính, cho rằng: Bước sang giai đoạn mới, phải tiến tới quản trị dựa trên dữ liệu được kết nối, chia sẻ, khai thác hiệu quả; đồng thời từng bước sử dụng AI để hỗ trợ nghiệp vụ, phân tích, dự báo và ra quyết định.
Các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, doanh nghiệp, thống kê và bảo hiểm xã hội đang đẩy mạnh ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các công nghệ số tiên tiến.
Đáng lưu ý, Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030 đã xác định mục tiêu, tầm nhìn đến năm 2030 xây dựng ngành Tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và thích ứng cao dựa trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu số, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công và phát triển nền kinh tế số, xã hội số.
Theo đó, 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối, chia sẻ, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” và tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính; 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện và có phát sinh hồ sơ trong ba năm gần nhất được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa và người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh, xác thực thông suốt qua VNeID. Chiến lược cũng đặt mục tiêu 100% các cơ sở dữ liệu đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 về mức độ trưởng thành trong quản trị dữ liệu.
Dữ liệu và quản trị quyết định AI đi xa đến đâu
Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, theo ông Nguyễn Hoàng Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH FPT IS nhận định, nếu dữ liệu được xem là nguồn lực thúc đẩy kinh tế thì AI đang trở thành tác nhân lao động mới, đồng hành cùng con người trong sản xuất và điều hành. Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo, trong khi Bộ Tài chính xác định định hướng AI-First đến năm 2030. Hoạt động điều hành trong tương lai sẽ ngày càng dựa trên Data Governance (quản trị dữ liệu) và AI Governance (quản trị AI), nhằm kiểm soát cách AI Agent sử dụng dữ liệu và tham gia vào quá trình ra quyết định.
Tham chiếu Khung AI tin cậy của OECD và Khung trưởng thành AI của UNESCO, FPT cho rằng nhóm quốc gia dẫn đầu có bốn đặc trưng: thiết chế đi trước công cụ; minh bạch thuật toán; hạ tầng dùng chung gắn với yêu cầu chủ quyền; kết quả ứng dụng AI được đo bằng con số. Với ngành Tài chính, FPT đánh giá sơ bộ nền tảng về chiến lược, vận hành và dữ liệu đã được hình thành, trong khi quản trị AI, đạo đức và rủi ro cần tiếp tục nâng cao.
Doanh nghiệp công nghệ số đề xuất lộ trình ba giai đoạn: 2026 - 2027 xây nền tảng về tuân thủ, dữ liệu và thử nghiệm AI, từng bước đưa AI vào nghiệp vụ lõi; 2028 - 2029 chuẩn hóa và mở rộng AI trên toàn ngành; đến năm 2030 hướng tới vận hành AI có kiểm soát ở quy mô toàn ngành. Quá trình này cần tập trung vào ba điều kiện: dữ liệu sẵn sàng, con người và nguồn lực phù hợp, cơ chế mua sắm AI đáp ứng yêu cầu triển khai.
Theo đó, bốn hướng đồng hành cùng ngành Tài chính: bảo đảm chủ quyền và tính bền vững của đầu tư AI; xây dựng khung quản trị AI cấp Bộ; đưa AI vào các nghiệp vụ lõi; thúc đẩy hợp tác công - tư và mô hình “3 nhà” theo Nghị định 180/2025/NĐ-CP. Đồng thời, doanh nghiệp giới thiệu hệ sinh thái giải pháp với chủ đề “Kiến tạo nền tài chính số thông minh dựa trên dữ liệu và AI”, tập trung vào các ứng dụng phục vụ quản trị và điều hành ngành Tài chính. Trọng tâm là Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính, hợp nhất và đồng bộ dữ liệu toàn ngành theo thời gian thực, bảo đảm tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống” và kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia.
Ngành Tài chính đã có nhiều công nghệ và bài toán AI có thể triển khai. Bước khó hơn là chuẩn bị dữ liệu đủ tin cậy để AI làm việc, đồng thời xây dựng cơ chế quản trị đủ rõ để xác định AI được tham gia vào đâu, ai chịu trách nhiệm và kết quả được kiểm soát như thế nào. Đây là điều kiện để AI đi từ thử nghiệm sang vận hành thực tế trong tài chính công.
Ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính), nhấn mạnh: Yêu cầu lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối và chia sẻ làm phương thức vận hành, AI cùng các công nghệ số làm công cụ. Theo định hướng này, hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp sẽ trở thành thước đo của quá trình chuyển đổi số.
